Słavamir Adamovič
BYTAVUCHA
I. BIEZNAZOŬNAJE
Centralnaja linija stalicy — praspekt imia biełaruskaha pieršadrukara Franciška Skaryny. Pierasiačeńnie z vulicaj Kamsamolskaj. Hastranom «Uzvyšša» nasuprać žoŭtaha budynku KHB. Piŭny bar na rahu domu, jaki fasadam vychodzić na praspekt, a pravym bokam zachinaje ad sonca skveryk ź biustam Dziaržynskaha. Paśla šostaj viečara ŭ bar zachodziać viertuchai z «amerykanki». Zaŭsiody hrupaj. Piać-šeść čałaviek. Zaŭsiody kuchal-dva piva, profil kamiennaha Dziaržynskaha praź dźviery, harełki tut nie nalivajuć, možna kavałačak salonaj ryby na 50 hramaŭ, nie, heta mnoha, hramaŭ na 35-45.
Paśla adsidki ja sustreŭ ich amal usich. «Fizkulturnika» spatykaŭ až try razy. Niekali jon braŭ u mianie adbitki palcaŭ, adbiraŭ šnurki, dziahu j kišennuju drabiazu, pieršy zakryŭ za mnoj dźviery kamery №15.
Taho, jaki ŭ červieni 1996-ha prynios mnie niekalki numaroŭ hazety «Svaboda» za śniežań 1995-ha, ja ŭbačyŭ u salonie haradzkoha aŭtobusa. Prajaždžali płošču Vaniejeva. Raźbiracca nie było kali. Ja śpiašaŭsia da žančyny.
Aperatyŭnika, adnaho z tych, što šmanali moj pakojčyk 22 sakavika 1996 hodu, ubačyŭ na prypynku kala Dziaržcyrku. Pajšli piechatoju da Kruhłaj. Havorym. Viedaješ, kažu, adnojčy mnie zdałosia, što my nie pad vami chodzim, a pad Boham. Los nas viadzie, a nia vy.
Dyk moža heta tolki zdałosia?
Moža. Ale ŭ toj dzień vy adnaznačna prajhrali. Chočaš vier, chočaš nie, dy vam nie ŭ papierach treba było rycca, a ŭ łožku. Ja try hadziny šlifavaŭ zadnicaj zatvor abreza, fajny taki abrezik, try patrončyki. Nu voś choć ty što rabi: vas troch i kuli try... A ŭvohule nam usim pašancavała: my žyvyja.
II. ARUB
Nie, niezdarma my havorym pra lasy j partyzanku.
U struktury ŭnutranych vojskaŭ MUS utvorana novaje padraździaleńnie: adździeł raźviedki i ŭłasnaj biaśpieki. Pa idei arhanizataraŭ novaj bajavoj adzinki, ARUB budzie dziejničać suprać partyzanskich hrupaŭ i vyklučna ŭ lasnoj i bałotnaj miascovaści.
Režymu, vidać, mała ŭžo isnujučych «alfaŭ» dy «ałmazaŭ». Režym baicca. Režym sapraŭdy dumaje, što my pojdziem u lasy. Jon pravilna dumaje. Tolki ŭdakładniu: my budziem USIUDY.
III. KRYVIANKA
My ŭtroch: vaš pakorny słužka, Paet Pravilny, jaki žyvie ŭ Prezydenckim Domie i z-za hetaha pieražyvaje maralnyja zhryzoty i Paet Niapravilny, jaki cełymi dniami žłukcić harełku i nie pieražyvaje, — siadzim u redakcyi i raśpivajem butelku harełki. Na stale paŭbochana «Baradzinskaha» i kołca kryvianaj kiłbasy. Niapravilny natchniona raspaviadaje, jak jon lubić kryvianuju i livernuju. Voś tolki z-za pensijaneraŭ prychodzicca vystojvać doŭhija čerhi.
Kramnaja kryvianka — nia toje, što viaskovaja. Ale zakusvać joju ŭ nadzvyčajnych sytuacyjach možna. Praŭda, Pravilny kryvicca.
IV. NIAMA
Čort jaho viedaje, što za kraina!
Pitnoj sody nie mahu dakupicca ŭ mienskich kramach. Dniami paŭkili pryvioz ź Vilni.
Nasovak nia baču ŭžo katory hod — žančyny dorać na dzień naradžeńnia.
Masła źnikła. Praŭda, jość «šakaladnaje».
Alej jość — dva dalary za paŭlitra.
Chiba što kuram zarvała — niama jajek.
Ciarpieńnia niama.
Na Kalady pajedu ŭ Alchoŭku i ŭsadžu pad levuju łapatku našaha parsiučka niamieckuju švajku, ujaŭlajučy, niby heta JON, dla katoraha ŭ nas zaŭsiody jość nianaviść.
V. DANOS
Vytrymki ź lista nastaŭnikaŭ SŠ №40 h.Viciebska, dasłanaha ŭ adździeł pa rabocie z nasielnictvam viciebskaha abłvykankamu.
«Pavažany Ŭładzimier Mikałajevič!
Źviarnucca da Vas nas prymusili abstaviny, jakija skłalisia ŭ SŠ №40 za čas kiraŭnictva joju dyrektara škoły Łaŭrenava, Piatrovaj, Sieviaryniec. (...) Druhoje pytańnie, badaj, samaje hałoŭnaje — heta toje, što administracyjaj škoły ŭziaty kurs na padtrymku palityki BNF i Maładoha narodnaha frontu. U hetym hodzie aktyŭna išło razłažeńnie duš navučencaŭ 10-11 klasaŭ, Ciapier Sieviaryniec T. i jejny muž u hazetach «Viciebski kurjer» i «Narodnaja vola» lijuć brud na palityku Łukašenki ŭ suviazi sa źmiaščeńniem ich syna pad vartu.
Niekatoryja našy navučency taksama padtrymlivajuć ich, bo Łaŭrenaŭ dazvoliŭ, a Piatrova ažyćciaviła maru maci — Taciany Jaŭhienaŭny — i paznajomiła staršaklaśnikaŭ ź jejnym synam. Źniała z 5-6 urokaŭ usie dziasiatyja klasy, a Pavał Sieviaryniec i jahonaja kampanija ŭ aktavaj zali škoły vučyli ich biełaruskaj movie i ŭsiamu astatniamu.
Vykładčykam suśvietnaj mastackaj kultury byŭ pryniaty siabra Łaŭrenava — Žalanaŭ, jaki źjaŭlajecca złosnym voraham palityki Łukašenki i razam z Łaŭrenavym aktyŭna padtrymlivaje BNF. Paniaćcie pra suśvietnuju mastackuju kulturu pa prahramie 10-ch klasaŭ navučency viedajuć paviarchoŭna, bo ŭroki SMK byli pryśviečanyja krytycy kiraŭnictva Respubliki. (...) Sam Łaŭrenaŭ prydumaŭ dla siabie fakultatyŭ pa ekanomicy, i ŭsie adzinaccatyja klasy burna na praciahu hodu abmiarkoŭvali rynačnuju ekanomiku, nie padtrymlivajučy kurs Łukašenki. (...) Jon (dyrektar — S.A.) uvieś u palitycy, niezdarma zabaraniŭ u škole BPSM, choć žadajučyja byli. (...)
Tamu budziem spadziavacca, što pry Vašym sadziejańni členy kamisii (...) addaduć naležnaje kožnamu (...)».
VI. JUBIŁJeJ
«Ja choču tiebia uvidieť, pohovoriť. Jeśli i u tiebia jesť takoje žiełanije — pozvoni mnie».
Heta maja byłaja žonka piša mnie 19 kastryčnika 1998 hodu.
Na nastupny dzień ja atrymaŭ jejny list i viečaram, jak maładzion, pabieh sustrakać z pracy. Ci nia dobryja dźvie hadziny ja tepaŭ kala ŭvachodu ŭ hałoŭnaje adździaleńnie «Biełaruśbanka». Było mokra j zołka.
Jak kiraŭnik adnaho z kredytnych adździełaŭ, Volha Vasiljeŭna pakidaje pracu apošniaja. U natoŭpie bankaŭskich klerkaŭ paznaju jaje adrazu ž: znajomaja chada, tvar... Praŭda, kapialušyk jana raniej nie nasiła.
«Viečar dobry, Volha!» — kažu ja i całuju ŭ ruku.
My idziem praspektam Skaryny. Biarom smalavickaha vina ŭ butelcy «a-la šampanskaje» (sapraŭdnaha ŭžo niama). Zachodzim u Pałac prafsajuzaŭ. Tam kancert biełaruskich bardaŭ. Na scenie kanferans Mielnikaŭ u ciubiaciejcy. Śpiavaje śmiešny Šałkievič. Jo-majo, Žeńka biehaje pa teatralnym haŭbcy!..
Tolki ŭsieŭšysia na halorcy parteru, ja zaŭvažaju, što pierad nami prymaściŭsia paet Sys. Ja ledź paśpiavaju pakazać na jaho Volzie, jak jon ustaje i harłanić na ŭsiu zalu, što jamu abrydła i jon pojdzie hladzieć futboł.
Potym u maim pakojčyku my raśpivajem vinco. Jana začyrvaniełasia.
Boža, jak soładka całavacca z byłoj žonkaj!
My jedziem da jaje. Spačatku na tralejbusie, potym łovim taksi.
I voś toj samy maleńki pakojčyk u kvatery jejnych baćkoŭ. Toj samy kilim na padłozie, užo paciorty. Taja samaja kanapa, ale raźbitaja, i padranaja kapa...
Žonka chutka ścielić nam paścielu. I kładziecca pobač. I abdymaje mianie, jak muža, jak toje, što naležyć joj. Jana dapamahaje mnie tak, jak moža tolki jana. Niezvyčajna hładkaja skura vialikaha cieła tryccacivaśmihadovaj Valanciny Vasiljeŭny rypić u maich abdymkach...
... My raźvialisia ŭ 1988 hodie, viasnoj, pražyŭšy hod. U zahsie nam tak i nie ŭdałosia nazvać pryčynu razvodu.
VII. PARODA
Na dzień studenta my z maim maładziejšym tavaryšam haściavali ŭ internacie ŭniversyteta kultury.
Viktar pryjechaŭ da mianie z Pastaŭščyny: vysoki, dobraha biełaruskaha rodu, pryhožy małady pravincyjał, tolki što demabilizavany z vojska.
Pryjšli my, praŭdu kažučy da majoj vasiamnaccatki. I, jak jejnyja znajomyja, trapili za śviatočny studencki stoł. Samy paśla mianie starejšy raźlivaŭ harełku. Prypiorsia jon až z Maładečyna, ale rodam ź Pinsku. I sapraŭdy, paznajecca pan pa chalavach: u «maładečanca» charakterny palašucki akcent, čornyja vałasy i chitryki ŭ pavodzinach.
Saša ź videakameraj byŭ, Vicia adkarkoŭvaje vinnyja butelki, Julka maja harełki nia pje (u jaje j tak balić hałava, bo krytyčnyja dni). Julku ja, viadoma, lublu, ale druhakurśnica Ola z Haradzienščyny svaimi vialikimi šera-zialonymi vačyma j karotkaj džynsavaj spadničkaj padrezała mianie prosta pad korań.
Pa treciaj čarcy Olu vyklikajuć na vachtu, i praz kolki chvilinaŭ jana pryvodzić u pakoj Kolu z BATU. «Jak!? — ledź nia ŭskrykvaju ja. — Niaŭžo hety fihurant ź fizijanomijaj siaredniaj debilnaści — jejny chłopiec!?» Nie, akazvajecca, Kola —adnaviaskoviec Oli. Uch, adlahło.
Adnak, samaje cikavaje adbyvajecca pa piataj čarcy. «Što ty imieješ prociŭ BPSM?» — hołasna pytajecca ŭ mianie Kola paśla taho, jak ja vykazaŭ mierkavańnie, što, peŭna, siońnia na vachcie dziažurać bepeesemaŭcy, pakolki ŭsie narmalnyja studenty adznačajuć svoj dzień.
Majmu susiedu za stałom sprava ja adkazaŭ, što suprać BPSM ničoha nia maju «prociŭ». Ale Kola z ahrarna-techničnaha ŭniversytetu, dzie ŭžo «śviatkavali» z paŭdnia, zacikaviŭsia mnoju nienažartački. Pryjšłosia adrekamendavacca vykładčykam kulturalohii z technalahičnaha instytutu i pakłaści pjanieńkamu bepeesamaŭcu katletku, kab zakusiŭ.
Pakidali my haścinnych studentaŭ ab adzinaccataj viečara. Usio było niadrenna. Adno što, naviedaŭšy pierad darohaj prybiralniu, znajšli my ŭnitaz u niepatrebnym stanie.
«Kola», — padumali my ź Viktaram.
«Kola», — paćvierdziła na druhi dzień Jula.
Što zrobiš: jakaja paroda, takaja i ŭroda.
Ciapier čytajuć
«Čamu ja pavinien dakazvać, što nie darmajed?» Pradprymalnika z Homiela pamyłkova zapisali ŭ niezaniatyja — jon daviedaŭsia tolki paśla vializnych rachunkaŭ za kamunałku2424
Kamientary