Hienrych Biol. RYZYKA PIŚMIENSTVA

Hienrych Biol

RYZYKA PIŚMIENSTVA

Siem hadoŭ tamu ja naviedaŭ vydaŭca adnaho viadomaha časopisa, kab prapanavać jamu svoj rukapis; kali mianie zaprasili, ja padaŭ jamu rukapis — heta było apaviadańnie — ale jon navat nie zirnuŭ na jaho, pakłaŭ jaho na adzin sa stosaŭ, jakimi byŭ zavaleny jahony piśmovy stoł, zahadaŭ sakratarcy padać mnie filižanku kavy, sam vypiŭ šklanku vady i skazaŭ: «Ja pračytaju vaš rukapis, ale paźniej, moža, praz paru miesiacaŭ — bačycie, kolki tut usiaho lažyć. Ale adkažycie mnie na adno pytańnie, na jakoje nichto z vašych papiarednikaŭ — siońnia ranicaj u mianie pierabyvała ŭžo siamiora — nia zdoleŭ dać zdavalnialnaha adkazu: čamu tak šmat hienijaŭ i tolki tak mała menedžeraŭ majho ŭzroŭniu. Ja lublu časopis, jaki rablu, ale ja b nie pamior, kali b mnie pryviałosia viarnucca da majho byłoha zaniatku: ja byŭ kiraŭnikom reklamnaha adździełu na fabrycy lozaŭ da haleńnia i adnačasova pisaŭ teatralnuju krytyku, bo heta mnie padabałasia. Vy taksama niedzie stała pracujecie?»

Na hety momant ja supracoŭnik adnoj statystyčnaj ustanovy.

I vy nienavidzicie hety zaniatak, ličycie, što jon źnievažaje vas?

Nie, skazaŭ ja, ja nie nienavidžu i ni ŭ jakim razie nie liču, što jon mianie źnievažaje; praz hety zaniatak ja zarablaju na pražyćcio — choć i chutčej mała, čymsia šmat — dla žonki i dziaciej.

Ale vy adčuvajecie patrebu jechać kudyści z hetymi pakamiečanymi, kiepska nadrukavanymi rukapisami ci dasyłać ich poštaju, i, navat kali ŭsie jany viartajucca, niesupynna pisać novyja?

Tak, skazaŭ ja.

A čamu vy heta robicie? Dobra razvažcie vaš adkaz, bo jon zarazom budzie adkazam na majo pieršaje pytańnie.

Mnie jašče nikoli nie zadavali takoha pytańnia, i ja razvažaŭ; redaktar ža ŭčytaŭsia ŭ majo apaviadańnie.

Ja nia maju, skazaŭ ja narešcie, nia maju inšaha vybaru. Redaktar uźniaŭ vočy ad rukapisu, padniaŭ brovy i skazaŭ: heta hučnyja słovy, toje samaje ja adnojčy pačuŭ ad čałavieka, jaki abrabavaŭ bank; sudździa spytaŭsia ŭ jaho, čamu jon splanavaŭ dy ździejśniŭ rabunak. U mianie nie było inšaha vybaru, skazaŭ jon.

Musić, jon mieŭ racyju, skazaŭ ja, i heta nie vyklučaje, što ja taksama maju racyju.

Redaktar zmoŭčaŭ i viarnuŭsia da majho apaviadańnia; jano składałasia z čatyroch drukavanych na mašyncy staronak, i tyja dziesiać chvilinaŭ, jakija spatrebilisia jamu dla čytańnia, ja dumaŭ, ci nie było ŭ mianie lepšaha adkazu na jahonaje pytańnie, ale nie znachodziŭ ničoha inšaha; ja piŭ tuju kavu, paliŭ cyharetu. Chaj by jon lepš čytaŭ apaviadańnie nie ŭ majoj prysutnaści! Narešcie jon skončyŭ, a ja jakraz zapaliŭ byŭ druhuju cyharetu.

Vaš adkaz na majo pytańnie mnie spadabaŭsia, ale vašaje apaviadańnie mnie nie padabajecca. U vas jość jašče?

Tak, skazaŭ ja, i ź piaci rukapisaŭ, jakija jašče byli ŭ majoj sumcy, vybraŭ adzin karotki j sunuŭ jamu.

Ja mo' lepiej pakul vyjdu, skazaŭ ja.

Nie, skazaŭ jon, lepiej, kali vy zastanieciesia.

Druhoje apaviadańnie było karaciejšaje, tolki try drukavanyja staronki – ja paśpieŭ adno dapalić cyharetu. «Hetaje apaviadańnie dobraje, — skazaŭ redaktar, — jano nastolki dobraje, što ja nie mahu dać viery, što abodva napisanyja adnoj i toj ža rukoj». Ale heta tak, skazaŭ ja, jany abodva napisanyja mnoj. Hetaha ja nie mahu zrazumieć, skazaŭ redaktar, heta prosta nie da viery: pieršaje — pretencyjny i tamu asabliva zahanny ŭzor relihijnaha kiču, a druhoje — u mianie niama nijakaj padstavy liślivić – druhoje, pa-mojmu, bliskučaje. Rastłumačcie mnie heta!

Ja nia moh jamu heta rastłumačyć, i ja da siońnia nie znajšoŭ tłumačeńnia hetamu. Nasamreč, mnie padajecca, što piśmieńnika całkam možna paraŭnać z rabaŭnikom banku, jaki prykładaje nievymoŭnyja namahańni, kab splanavać rabunak, jaki ŭ śmiarotnaj samocie, unačy, vysadžvaje sejf, nia viedajučy, kolki hrošaj, kolki zołata j kaštoŭnych kamianioŭ jon tam znojdzie: jon stavić na kartu dvaccać hadoŭ turmy, vysyłku, zonu, nia viedajučy, jaki kuš sarvie. Piśmieńniki j paety, na maju dumku, pačynajučy novuju pracu, kožny raz staviać na kartu ŭsio, što jany napisali dahetul; ryzyka, što sejf akažacca pustym, što ciabie schopiać i pazbaviać plonu ŭsich papiarednich uzłomaŭ. Viadoma, aŭtara vyznačaje toje, što jon — adziny: sa svaim stylem, z vadzianym znakam, jaki roźnić jaho ad usich inšych: sa svajoj piačatkaj majstra; ale jak tolki inšyja, jahonyja čytačy, jahonyja krytyki, vydajuć jamu hety syhnet, pačynajecca sapraŭdnaje vyprabavańnie, bo tady pisać nie zaŭsiody značyć «nia mieć inšaha vybaru», piśmienstva moža pieratvarycca ŭ hołuju rucinu. Praŭda, rucinu ź piačatkaj majstra. Jak dla miściuka ci baksera, što dasiahnuli ŭžo peŭnaha pośpiechu na svajoj nivie, kožny novy rabunak, kožny novy boj stajecca bolš zaciatym, bolš niebiaśpiečnym za papiaredni — bo niavinnaść užo stračanaja, i jaje zastupiła viedańnie, — tak musiła b być i dla piśmieńnika, i ja ŭpeŭnieny: šmat dla kaho tak i jość, darma što paśviedčańnie majstra ź piačatkaj hildyi visić u ichnych biblijatekach. U mastaka bahata mahčymaściaŭ, tolki adnoj niama: adpačynku. Vyrazu «volny ad pracy čas» — vialikamu j čałaviečnamu vyrazu – jon moža tolki zajzdrościć. Taki čas jamu nieviadomy; chiba što kali «jon vyčarpaje svoj dar», nazaŭsiody ci na peŭny čas, i vyrašyć zaakceptavać hety fakt; ale tady jon pierastanie być mastakom. Praŭda, ujavić sabie hetaha ja nie mahu; niejak u adnoj litaraturnaj recenzii, aŭtara jakoj, ja, na žal, zabyŭsia, ja pračytaŭ: nielha być trochi ciažarnaj – i, mnie zdajecca, nielha być trochi mastakom.

«Nia maju inšaha vybaru» — heta hučnyja słovy, ale na pytańnie, čamu ja pišu, ja dahetul nie znajšoŭ lepšaha adkazu: mastactva — dla taho, chto jaho stvaraje, i dla taho, chto jaho ŭsprymaje, — adna ź niešmatlikich mahčymaściaŭ žyć, adčuvać žyćcio. Hetaksama jak naradžeńnie, śmierć i ŭsio, što palahaje pamiž imi, nia moža zrabicca rucinaj, tak i mastactva nia moža. Praŭda, jość ludzi, što robiać sa svajho žyćcia rucinu dy žyvuć joj; tolki: jany ŭžo nie žyvuć. Jość mastaki, majstry, što stalisia paprostu rucinerami, ale jany — nie pryznajučysia ŭ hetym sabie j inšym — pierastali być mastakami. Nie tady pierastaješ być mastakom, kali robiš štości kiepskaje, a ŭ toj momant, kali pačynaješ lakacca ŭsiakaje ryzyki.

1956

Pierakłaŭ ź niamieckaj Aleś Piatkievič

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0