BIBLIJATEKA

 BIBLIJATEKA

Vialiki kniaź instrumentaŭ

Uładzimier Nieŭdach. Cantantibus organis: Biełaruskaja arhannaja kultura ŭ kantekście eŭrapiejskaha muzyčna-histaryčnaha pracesu. — Miensk: Technalohija, 1999. — 170 s. ISBN 985-6234-74-3.

Dziŭna, što biełaruskaja kniha pra arhany źjaviłasia tolki paśla rasiejskaj. Kamu, jak nia nam, viedać arhany i pisać pra ich. Adnak nie davali raniej. Skazać dziakuj musim ciapier daśledniku i prapahandystu arhannaj muzyki Ŭładzimieru Nieŭdachu za jahonuju knihu. Jana stała pieršaj pra biełaruskija arhany, na jaje buduć abapiracca inšyja. Muzykaznaŭcy pra jaje jašče napišuć, a pakul kolki słovaŭ pra histaryčnaje tło temy.

Adkul u Biełaruś pryjšli arhany? Pry kancy XX st. u dumkach i prafesijanałaŭ, i prafanaŭ arhany stali muzyčnym synonimam katalictva. Adsiul mierkavańnie, što raspaŭsiudžvańnie arhanaŭ u nas ščylna źviazanaje z pašyreńniem kaściołu. Miž tym, arhany šanavali ŭ pravasłaŭnaj Bizantyi, adno nie jak carkoŭny instrument, a śviecki, ale ž vielmi pavažany, imperatarskaha ŭzroŭniu. Kali hreki ŭ CHI st. zbudavali kijeŭski Safijski sabor, dyk na adnym z muroŭ namalavali kampazycyju — arhanist ihraje na arhanach, a dvoje jaho pamahatych nadzimajuć miachi. Usiasłaŭ Čaradziej taksama zbudavaŭ sabie Safiju, na žal, nia viedajem, što za freski jana mieła. Paru razoŭ arhany zhadvajucca ŭ pravasłaŭnaj litaratury CHII—CHIII st., ale nie ŭ Biełarusi. Mahčyma, arhany byli ŭ toj čas i ŭ nas. Pašyreńnie katalictva hetamu, kaniečnie, spryjała. Tolki nie z CHII—CHIV, a z CHI st. pachodziać samyja rańnija źviestki ab praniknieńni katalictva na Biełaruś. Žonkaj kniazia turaŭskaha Śviatapołka Jarapołčyča była dačka polskaha kniazia Balasłava Śmiełaha, a spaviednikam jana ŭ Turavie trymała biskupa kałabžeskaha Rejnberna. U materyjalnaj kultury rańniefeadalnaj Biełarusi jość dosyć elementaŭ katalickaj kultury.

Mahli być i kaściolnyja arhany. Ich lubili šmatlikija manaskija zakony (aproč maryjavitak — jany pakinuli katalictva i ŭtvaryli samastojnuju pratestanckuju carkvu). Vielmi pavažali arhany jezuity. Pravasłaŭnaja carkva tradycyjna ad arhannaj muzyki admaŭlałasia. Pazycyja ŭnijackaj carkvy dosyć ćmianaja. Peŭna, da Zamojskaha saboru 1720 hodu ŭnijaty nia stavili ŭ cerkvach arhanaŭ: i niazvyčna było, i zadoraha. Prynamsi, nikomu z papiarednich daślednikaŭ i samomu Ŭ.Nieŭdachu nia trapilisia źviestki pra ŭnijackija arhany ChVI — pieršaj pałovy ChVIII st. Tamu aściarožna treba stavicca da mierkavańnia, što arhannyja tvory znakamitaha «Połackaha sšytku» ŭ svoj čas hralisia va ŭnijackaj carkvie. Biassprečna toje, što pieršyja źviestki pra arhany na biełaruskich ziemlach adnosiacca da katalickaj kanfesii. Materyjałaŭ tut šmat, mnoha jašče prosta nia znojdziena.

Kab historyki muzyki vałodali ŭmielstvam šukać infarmacyju ŭ archivach, korpus źviestak značna b vyras. Šukać treba ŭ kaścielnych i haradzkich haspadarčych dakumentach, vizytach i inventarach. Kali b muzykaznaŭcam chapiła ciarpieńnia prahladać navat apublikavanyja dakumenty, dyk u knizie Nieŭdacha možna było b znajści imia pieršaha viadomaha arhanista na sučasnaj terytoryi Biełarusi — bieraściejca Troški (inventar Bieraścia 1566 hodu). Haradzkija inventary kaštoŭnyja tym, što dajuć imiony arhanistaŭ. Prykładam, nieapublikavanaja vizyta kleckaha parafijalnaha kaścioła Śviatoj Trojcy 1714 hodu adznačyła ŭ śviatyni pazytyŭ (nievialikija arhany) «staraśvieckaj raboty ab šaści hałasach z bubnami». Vizyta 1766 hodu zaśpieła na chorach pazytyŭ «niadaŭna ŭładkavany ab dzieviaci hałasach z bubnami, druhi pazytyŭ... stary, unizie, niaspraŭny, raparacyi patrabuje». U 1796 hodzie kaścioł mieŭ pazytyŭ užo ab adzinaccaci hałasach, upryhožany «štukami» raźbiarskimi. Ale ŭsio heta tolki miortvaja materyja. Imiony arhanistaŭ viedajuć inventary horadu. U 1713 hodzie arhanistam byŭ Tamaš Urbanovič.

Imiony arhanistaŭ, što ŭžo apublikavanyja, treba praviarać. Arhanist ChVII st. Andrej Rahačeŭski (byccam z tataraŭ, z vakolicaŭ Rahačova!) byŭ prydvornym muzykam kniazia Albrychta Stanisłava Radziviła, značyć, žyŭ u Niaśvižy, a chutčej u Ałycy na Vałyni, ale zusim nia ŭ Słucku — uładańni kniazioŭ Alelkavičaŭ. U knizie šmat padziakaŭ unijatam, a taksama katalickaj carkvie, asabliva jezuitam, za raźvićcio kultury. Pra apošnich navat śćviardžajecca, što jany jašče z kanca ChVI st. (!) vydavali knihi pa-biełarusku. Uvohule da carkoŭnaj historyi treba stavicca bolš razvažliva. Usio ž kniha nie pra jaje, a pra muzyčnuju historyju. Bahaćcie materyjału i jaho jasny vykład sapraŭdy na šyrokim eŭrapiejskim fonie, śpisy byłych u Biełarusi arhanaŭ i arhanistaŭ, pačynajučy z ChVI i až da XX st., notnyja prykłady, kataloh isnych kaścielnych arhanaŭ, ubačanych na ŭłasnyja vočy, robiać pracu Ŭ.Nieŭdacha niezamiennaj. Jana sama stanie pomnikam muzyčnaj kultury.

Valery Paźniakoŭ

Novyjaknihi, dasłanyja ŭ redakcyju

Annus Albaruthenicus 2000. Poetica. Prosa. Critica. Translatio. Describere. Hod Biełaruski 2000. Redaktar S.Janovič. Hrafičnaje afarmleńnie Ł.Tarasievič. — Krynki: Villa Sokrates, 2000.

Hetaje vydańnie vyhladaje jak staradruk. Pryśviečana biełaruskaj litaratury, ale pryznačana nie dla biełarusaŭ, a dla inšych eŭrapiejcaŭ, tamu teksty padajucca ŭ asnoŭnym nie pa-biełarusku. Štohodnik, vychodzić na Biełastoččynie, u našaj krainie ŭ prodažu naŭrad ci źjavicca. Ab nabyćci možna pasprabavać damovicca praz elektronnuju poštu: [email protected]

Arche. Pansłavizm: dumka i złačynstvy. № 1 (6), 2000. — Miensk: 2000. — 288 s. — Nakład 1000 as.

U čarhovym numary papularnaha «pieršaha biełaruskaha časapisu XXI st.» razhladajucca prablemy słavianstva — čym jano jość i jakuju rolu maje dy miećmie słavianskaja ideja ŭ budučyni. Na hetyja pytańni adkaz čytaču dajuć samyja ž słavianskija aŭtary amal z usich krain Centralnaj Eŭropy: ad Česłava Miłaša j Vuka Draškaviča da Mikoły Rabčuka j Jana Stankieviča. Ad hetaha numaru časapis vychodzićmie štomiesiac.

Biełavieskaja pušča. Aŭtarskaja hazeta Valera Drančuka. №1 (22), 2000. — Miensk: 2000. — 32 s. — Nakład 2500 as.

Adzinaja ŭ krainie prafesijnaja pryrodalubnaja hazeta źmianiła svoj farmat i, vidavočna, rychtuje čytača da pieraŭtvareńnia siabie ŭ časopis.

Ju.Harbinski. Biełaruskija relihijnyja dziejačy XX st. / Navukova-redakcyjnaja rada: U.Konan (adkazny redaktar) dy inšyja. — Miensk—Miunchien: Biełaruski knihazbor, 1999. — 752 s.: ił. — Nakład 1500 as. ISBN 985-6318-65-3

Vyjšła dadatkovym nakładam manahrafija pra biełaruski relihijny ruch i jaho najvydatniejšych dziejačoŭ hetaha stahodździa. Kniha ŭłučaje pa-nad paŭtary sotni bijahrafijaŭ, martyralohiju j faksymile šmatlikich unikalnych dakumentaŭ. Damovicca pra nabyćcio možna praz telefon 284-10-87 (Natala Mazoŭka) — cana 10 u.a.

Vyj svajo. № 1, 2000. — Miensk: Centar «Supolnaść», Centar «Adukatar», 2000. — 6 s. — Nakład 299 as.

Amataram paskuholić na adviečnyja biełaruskija temy prapanujecca hety śpieŭničak. Jon składzieny pavodle hitoŭ skaŭckaha letnika «Naračanka—1999». Zamović možna praz teł.: (017) 263-99-90.

Historyja Biełarusi: 9 klasa. 2-je vyd. Padrychtoŭka da ekzamenu z kursu bazavaje škoły. Bilety. Prykłady adkazaŭ. Daviedki. — Miensk: TAA «Lekcyja», 2000. — 116 s. — Nakład 10000 as. ISBN 985-6305-23-3

Kniha składziena ŭ adpaviednaści z nacyjanalnaj kancepcyjaj vykładańnia historyi ŭ škole j daść dobruju padkazku na školnym ekzamenie.

A.Karaloŭ. Žodzinskaja kronika: Dakumentalnyja narysy. — Žodzina: Vydaviec V.Žuraŭski, 2000. — 32 s.: ił.

U knizie na hlancavaj papiery z kalarovymi ilustracyjami prasočvajecca historyja Žodzina nie ad aficyjnaha hodu narodzinaŭ horadu — 1963-ha, a ad pieršaje zhadki ŭ piśmovych krynicach — 1688-ha. Kniha pradajecca ŭ siadzibie BNF za 770 rubloŭ.

Kantakty j dyjalohi. № 3, 2000. — Miensk, 2000. — 56 s. — Nakład 299 as.

Najcikaviejšyja teksty numaru: daśledavańnie V.Daluhi «Krynicy j inśpiracyi ksylahrafičnych ilustracyjaŭ da vydańniaŭ F.Skaryny», artykuł pra los biblijateki Pinskaj seminaryi j narys A.Lisa «Vilenskija matarjały z historyi biełaruskaj intelihiencyi».

I.Łosik. Maładzik: Vieršy. — Miensk: Biełaruski knihazbor, 2000. — 80 s. — Nakład 300 as. ISBN 985-6318-76-9

Heta pieršaja kniha vykładčyka muzyki Mienskaha pedahahičnaha kaledža № 2 imia M.Tanka.

Ł.Vaško. Maleńki sšytak Lavona Vaška: Pieršy vypusk. Masty — Połacak — Miensk, 2000. — 200 s. — Nakład 299 as.

Aŭtar źmiaščaje svaje palemičnyja j filazafičnyja listy da viadomych dziejačoŭ biełaruskaje kultury i suśvietnaje palityki.

Muzejnyja sšytki. Navukovaje apracavańnie muzejnych pradmietaŭ. Piśmovyja j fotadakumentalnyja pomniki. Navukova-metadyčny zbornik. — Miensk: Biełaruski instytut prablem kultury, 1999. — 98 s. — Nakład 250 as.

Čarhovy vypusk «Muzejnych sšytkaŭ» budzie karysny ŭsim, chto pracuje ŭ halinie muzejnaje spravy.

Padrychtavaŭ Viktar Muchin