Aleś Chackievič. Žančyna sa zbrojaj u rukach

Žančyna sa zbrojaj u rukach

Pieršaja ŭ historyi žančyna, abranaja ŭ brytanski parlament (u 1918 h.), mieła niezvyčajnaje dla brytanki imia — Kanstancyja Markievič. Paprysutničać na pieršym pasiedžańni Pałaty hramadaŭ jana, na žal, nia zdoleła, bo siadzieła ŭ turmie jak irlandzkaja terarystka.

Kanstancyja Markievič naradziłasia ŭ Lisadeli pad Słajha na paŭnočnym zachadzie Zialonaje vyspy ŭ 1876 h. u siamji irlandzkaha arystakrata Hienry Hor-Buta. Svaje dziciačyja i junackija hady jana praviała ŭ arystakratyčnym śviecie Londanu pry dvary karalevy Viktoryi. Śvieckaje žyćcio padałosia dziaŭčynie sumnym i niecikavym, i jana biaz žalu pakinuła jaho, źjechaŭšy ŭ 1897 h. u Paryž vučycca ŭ mastackaj škole. U francuskaj stalicy Kanstancyja paznajomiłasia z šlachcicam Kazimieram Duninym-Markievičam, uradžencam biełaruska-ŭkrainskaha pamiežža. Maładyja ludzi ŭ chutkim časie pabralisia šlubam, a paśla skančeńnia mastackaj škoły źjechali ŭ Dublin, dzie ŭklučylisia ŭ irlandzkaje kulturnaje žyćcio.

Dublin, centar irlandzkaha nacyjanalizmu, zachapiŭ žančynu palitykaj. Sa zvyčajnaha kulturnickaha ruchu, zapačatkavanaha kulturna-litaraturnaj Helskaj lihaj, vyras mahutny palityčny ruch – Šyn Fejn. Kanstancyja Markievič prajšła ŭsie etapy ad šarahovaha čalca Šyn Fejnu da adnaho ź irlandzkich lideraŭ.

Pieršaj “palityčnaj akcyjaj” hrafini Markievič stała padtrymka vystupu barmenaŭ u 1908 h. Barmeny pratestavali suprać pavyšeńnia brytanskim uradam akcyzaŭ na alkaholnyja napoi, što značna źnižała ichnyja prybytki. Padčas ahulnairlandzkaha strajku 1913 h. jana na ŭłasnyja srodki arhanizavała stałoŭku dla siemjaŭ strajkoŭcaŭ.

U krasaviku 1916 h. u Dublinie vybuchnuła antyanhielskaje paŭstańnie. U pieršy Vielikodny paniadziełak paŭstancy zachapili ŭ Dublinie vakzał, poštu, telehraf. Jany patrabavali niezaležnaści Irlandyi. Kanstancyja Markievič sa zbrojaj u rukach kiravała adździełam u 120 čałaviek, jaki vioŭ niaroŭnaje zmahańnie z brytanskimi vojskami na vulicach miesta. Naprykancy Vielikodnaha tydnia, kali bolšaść kiraŭnikoŭ paŭstańnia byli aryštavanyja, hrafinia Markievič uznačaliła Šyn Fejn i kiravała im da poŭnaha razhromu paŭstancaŭ. Paŭstańnie było patoplenaje ŭ kryvi. Kanstancyju Markievič aryštavali i kinuli ŭ turmu. Jaje pryhavaryli da śmierci. Paśla śmiarotny prysud byŭ zamienieny na pažyćciovaje źniavoleńnie.

U 1917 h. revalucyjanerka trapiła pad amnistyju i vyjšła na volu, adnak baraćby nie spyniła. Chutka jaje znoŭ kinuli ŭ turmu. U 1918 h. jana stała pieršaj žančynaj u historyi Anhlii, jakaja pieramahła na vybarach u brytanskuju Pałatu Hramadaŭ, ale pa svaich palityčnych pierakanańniach (Londan nie pryznavaŭ irlandzkaj aŭtanomii) admoviłasia zaniać hetaje miesca. Dyj jak by jana jaho zaniała, siedziačy ŭ turmie?

U 1919 hodzie ŭrad Łojd-Džordža pryznaŭ prava irlandcaŭ na aŭtanomiju. Zialonaja vyspa atrymała status brytanskaha daminijonu pad nazvaj Irlandzkaja Volnaja Dziaržava. Kanstancyja Markievič zaniała pasadu ministra pracy ŭ cieniavym kabinecie De Valera.

Jana pamierła ŭ Dublinie ad apendycytu ŭ 1926 hodzie. Niezadoŭha pierad śmierciu da jaje viarnuŭsia muž, što pakinuŭ jaje na pačatku stahodździa, nie pahadziŭšysia ź jejnym “zachapleńniem palitykaj”.

Aleś Chackievič