Siarhiej Paŭłoŭski. Dziacinstva nacyi

 Siarhiej Paŭłoŭski

Dziacinstva nacyi

Apošnim časam usio čaściej pierakonvajusia, što pavodziny i razvahi biełarusaŭ nahadvajuć učynki i dumki dziciaci. Nia toje kab u hetym było niešta kiepskaje. Moža być, navat naadvarot. Bo havorka idzie nie pra infantylizm ci zatarmožanaść, a mienavita pra rańniuju stadyju raźvićcia, pavolnaje, ale niaŭchilnaje stanaŭleńnie nacyi.

Vy skažacie, što nasamreč naša nacyja — staraja i pakutuje chutčej na pensijanerski marazm. Ale heta niapraŭda. Nia treba błytać sacyjalnaje i nacyjanalnaje. Sučasnaja biełaruskaja nacyja jak takaja sapraŭdy pačała farmavacca tolki ŭ XX st. A stahodździe ŭ takoj spravie — nievialiki termin. Zrešty, nichto nia skaža, kolki nacyi treba času, kab daśpieć. Biełarusy jašče nia mieli ŭ poŭnaj miery svajoj dziaržavy sa svajoj dziaržaŭnaj idealohijaj. Jany jak nacyja mieli tolki svaju intelihiencyju, jakuju nie adnojčy za stahodździe vyniščała abo demaralizavała akupacyjnaja ŭłada. Dziakujučy svajoj intelihiencyi, navat u savieckaj respublicy, što mocna nahadvała pakoj kryvych lusterkaŭ, biełarusy pryvučylisia nazyvać siabie biełarusami, svajoj rodnaj movaj – biełaruskuju, a svaimi najvialikšymi pradstaŭnikami — Kupału i Kołasa.

Heta praŭda, što haradzkija biełarusy havorać nie pa-rasiejsku, a na nijakaj movie. Vonkava padobnaja da rasiejskaj, nijakaja mova vykonvaje čysta techničnyja kamunikacyjnyja funkcyi, za joj nie staić nijakaja kultura, nijakaja tradycyja, tamu jaje niemahčyma adčuć i nazvać rodnaj. Pa-svojmu biełarusy tolki vučacca havaryć — hetak sama, jak dzieci.

Hetak sama, jak dzieci, jany vučacca chadzić, samastojna prymać rašeńni, sami adkazvać za siabie. Jak dzieci, jany absalutna zaležać ad svajho baćki-kiraŭnika, i tak sama, jak dzieci, mohuć inšy raz “nasvavolić” – naprykład, z duchu piarečańnia zrabić niešta zusim advarotnaje ad taho, čaho čakaje ad ich kiraŭnik. Tak było z Kiebičam na prezydenckich vybarach 1994 hodu. Vierahodna, tak bu-dzie i z Łukašenkam. Biełarusy jašče nia mohuć asensavana hałasavać “za”, zatoje z poŭnaj rašučaściu zdolnyja hałasavać “suprać”. Častkova i ŭ hetym pryčyna taho, što našy palityki nijak nia mohuć znajści Łukašenku “hodnuju zamienu”.

Palityki – taksama dzieci. Jany kažuć, što narod nie padtrymaje partyjnaha kandydata, naiŭna nie razumiejučy, što hetym samym skasoŭvajuć sens isnavańnia svaich partyjaŭ.

Vierahodna, u vieraśni 2001-ha biełarusy jašče nia zmohuć hałasavać “za” kahości. Nacyja prosta nie paśpiavaje za tymi pracesami, jakija chacieli b bačyć nieciarplivyja palityki. Dla pradumanaha vybaru nacyja jašče zamałaja. A voś “suprać” jana prahałasavać moža.

Biełarusy nia viedajuć svajoj historyi. Jany jašče zamałyja, kab čytać histaryčnyja knižki. Voś padrastuć i z zadavalnieńniem buduć daviedvacca pra dziadoŭ svaich z VKŁ. Siońnia patrabavać ad ich hetaha rana.

Staŭleńnie biełarusaŭ da pryvatnaje ŭłasnaści (a jakaja ŭ dziciaci ŭłasnaść?), da pryniaćcia rašeńniaŭ (dzicia zvyčajna nie vyrašaje) albo, skažam, da seksu (“U nas sieksa niet!”) z dakładnaściu paŭtaraje staŭleńnie dziaciej.

Tut varta nahadać, što havorka idzie nie pra nasielnictva, socyjum abo hramadzian Biełarusi, a mienavita pra biełarusaŭ jak nacyju, maładość i roskvit jakoj adbuducca ŭžo ŭ XXI stahodździ.

Biełaruskaja mova nia moža zapanavać, pakul jana niasie na sabie adbitak reformy 1933 h. Kožnaja žyvaja mova znachodzicca ŭ stanie ekspansii. Ale heta — nie pra «narkomaŭku», u jakoj paprostu vydalenyja tyja orhany, jaki zmušajuć prahnuć i damahacca svajho pryznańnia i lubovi da siabie. Mienavita ŭ apošniaje dziesiacihodździe na poŭny hołas zajaviŭ pra siabie klasyčny varyjant biełaruskaje movy – hałoŭnaje śviedčańnie taho, što nacyja padymajecca na nohi, bo heta ŭ peŭnaj stupieni praces stychijny, pryrodny, a nia niečaja pryvatnaja ci karparacyjnaja inicyjatyva. Dokazam tamu – Internet, samaja volnaja i adkrytaja siońnia intelektualnaja i infarmacyjnaja prastora. 90% biełaruskamoŭnych udzielnikaŭ hetaj prastory karystajucca taraškievicaj. U ekspansii klasyčnaha varyjantu vyjaviŭsia zdarovy patencyjał dla ekspansii biełaruskaj movy ŭ hrama-dztvie.

Biełarusy jašče nie pryjšli ŭ horad. Heta vidać z adsutnaści ludzkich čałaviečych typažoŭ. My jašče nia možam identyfikavać mienčuka, haradzienca abo homielca hetak, jak identyfikujem varšaviaka, maskviča abo vilenčuka. Biełarusy majuć vielmi charakternyja typažy ŭ vioscy, ale ŭ sučasnym śviecie mienavita horad jość partretam nacyi. Vierahodna, samym radykalnym sposabam vyrašeńnia hetaje prablemy staŭ by pieranos stalicy ŭ mienšy, suvymierny biełarusam horad. Nakolki heta važna, śviedčać prykłady inšych nacyjaŭ pa ŭsim śviecie – ad Vašynhtonu da Astany.

XXI stahodździe abiacaje być spryjalnym dla nas. Heta značyć, što dzicia budzie darośleć, usio jaśniej razumiejučy siabie i svoj budučy los. Pakul ža jano jašče błytajecca ŭ paniaćciach. Naprykład, nia moža vyznačycca, ci dyktatura nad im, ci akupacyja. A heta — roznyja źjavy, prynamsi, roznaha vymahajuć idejnaha i «techničnaha» supraćstajańnia. Praŭda, chvalujuć takija prablemy pakul tolki palitykaŭ. Dla astatnich ni dyktatura, ni akupacyja, badaj, nia bačnyja.

Dzicia nie vinavataje ŭ tym, što jano małoje i pavodzić siabie nia tak, jak darosłyja (heta da paprokaŭ na adras biełarusaŭ). Ź inšaha boku, nierazumna, hledziačy na małoje, jakoje vučycca chadzić i havaryć, kazać pra hibiel nacyi i hibiel movy.

Užo siońnia vidać, što naša darahoje dzicia razumnieje. Jano raźvitvajecca z dundaj kamunizmu i robicca mienš lehkaviernym. Hledziačy na svaju nacyju, my pieražyvajem hetkija samyja pačućci, jak kali b hladzieli na dzicia: kłopat, radaść, hatovaść u kožny momant pryjści na dapamohu.