Pieradvybarnaja pryvatyzacyja (Hutarka z Vasilom Šłyndzikavym)

 Pieradvybarnaja pryvatyzacyja

Usieahulnuju zaniepakojenaść vyklikała infarmacyja pra hatoŭnaść Łukašenki pieradać pad kantrol rasiejskich investaraŭ «Biełšynu» i «Krynicu». Ź inšaha boku, heta abiacaje najbujniejšyja za apošnija hady ŭkładańni ŭ biełaruskuju ekanomiku, što zadychajecca ad adsutnaści investycyjaŭ. Niezaležnyja ekanamisty adrazu źviazali plany raptoŭnaj, biez papiaredniaha publičnaha abmierkavańnia, pryvatyzacyi, z adkrytym i ŭskosnym finansavańniem vybarčaj kampanii Łukašenki, jakaja abiacaje stać dla Biełarusi biesprecedentnaj. My paprasili padzialicca svaim bačańniem sytuacyi Vasila Šłyndzikava, byłoha dyrektara «Amkadoru», adnaho z zasnavalnikaŭ Abjadnanaj Hramadzianskaj Partyi i lidera kamitetu «Vybar-2001» — faktyčna pieradvybarnaha štabu dla niezaležnaha kandydata ŭ prezydenty.

Vasil Šłyndzikaŭ: Kupić kantrolnyja pakiety akcyjaŭ našych pradpryjemstvaŭ mohuć pierš za ŭsio zamiežnyja investary, u tym liku i rasiejskija. Albo heta mohuć zrabić ludzi, jakija stajać la dziaržaŭnych resursaŭ i zajmajucca kamercyjaj razam z uładaj — tyja, chto pradaje i kuplaje naftu, naftapradukty, vino i navat jabłyki, bo, pa sutnaści, usio heta siońnia manapalizavana dziaržavaj. I kamersantami, jakija pracujuć pad patranažam ułady. Jany majuć mahčymaść užo siońnia kupić najbolš efektyŭnyja pradpryjemstvy. Treciaja hrupa, jakaja pretenduje na rolu ŭłaśnikaŭ, — heta najvyšejšyja menedžery pradpryjemstvaŭ. U vypadku, kali b hetyja try hrupy sumiesna brali ŭdzieł u pryvatyzacyi, razam z usim narodam, — heta było b pačatkam stvareńnia demakratyčnaj dziaržavy i kankurentnaj ekanomiki. Ale dyrektarat z prychodam siońniašniaha režymu da ŭłady faktyčna adchileny ad pryvatyzacyi. Naadvarot, dziaržava sprabuje nacyjanalizavać užo pryvatyzavanyja pradpryjemstvy. Chacia mienavita najvyšejšyja menedžery źjaŭlajucca samymi efektyŭnymi ŭłaśnikami.

U vypadku pryvatyzacyi pradpryjemstvaŭ “prydvornymi” biznesmenami stvarajecca aliharchičnaja madel kapitalizmu — łacinaamerykanskaja madel, jakaja rezka padzialaje ludziej na biednych i zvyšbahatych, robić sacyjalnuju systemu niestabilnaj i pastajanna pravakuje pieravaroty j bunty. Kali Biełaruś pojdzie hetym šlacham, ničoha dobraha jaje nie čakaje.

Kali kazać pra zamiežny kapitał, dyk, z ulikam siońniašniaj sytuacyi, našyja pradpryjemstvy mohuć kupić tolki rasiejcy. Pra zachodnich investaraŭ navat havorka nia jdzie. Kali tut nia zdoleŭ pracavać “Ford”, tut nia zdoleje pracavać nichto.

U pryncypie, u Biełarusi ŭsio padrychtavana dla taho, kab možna było kupić našyja pradpryjemstvy za biascenak. Pa-pieršaje, samastojnyja dyrektary bujnych, žyćciazdolnych pradpryjemstvaŭ metanakiravana zamianiajucca na bolš zručnych, pasłuchmianych ludziej — jakraz napiaredadni prezydenckich vybaraŭ. Z čaho b heta raptam Fieakcistava ź Biełaruskaha metalurhičnaha kambinatu chacieli zrabić kryminalnikam? Heta ž dyrektar savieckaj farmacyi, a tam vychoŭvali zusim inšyja kadry — jany nia zdatnyja parušyć zakon. Prosta mentalitet nia toj. Nastupny — Palakoŭ ź “Biełšyny”. Nie było nijakaj patreby zamianiać Palakova zaraz. Albo Kałuhin ź “Biełaruśkaliju”. Navošta było jaho pchać u hetuju “pałatku”? Vidavočna — usio rabiłasia, kab paśla vyzvalić jaho ad pasady hieneralnaha dyrektara.

Abo jašče: navošta nam było piać kursaŭ valut? Žyviem ža ciapier z adnym. A voś pramysłovaść, kali jaje prymušali pradavać svaju pradukcyju pa zanižanym valutnym kursie, spłačvała nibyta dadatkovy padatak na ekspart. Z adnaho boku, dziaržava śćviardžaje, što ekspart — heta pryjarytet, a ź inšaha — usie ekspartnyja pradpryjemstvy abkładajucca dadatkovym abrokam. U vyniku — za apošni hod zapazyčanaść pramysłovaści pavialičyłasia ŭ 1,6 razu navat z papraŭkaj na inflacyju. I hetyja asłablenyja ŭ vyniku paśladoŭnaj i metanakiravanaj palityki pradpryjemstvy lohka kupić za biascenak. Tak, “Biełšynie” niejki bank “Avanhard” hatovy praciahnuć braterskuju ruku. Krychu ažyviłasia birža kaštoŭnych papieraŭ, idzie skupka akcyjaŭ našych pradpryjemstvaŭ: “Amkadoru”, “Krynicy” — za apošniuju rasiejcy prapanujuć 40 młn. dalaraŭ.

— Vy źviazvajecie rost kredytorskaj zapazyčanaści z abaviazkovym prodažam valutnaje vyručki pa zanižanym kursie. Čamu ž sioleta, kali my majem adziny kurs valut, sytuacyja nie pačała narmalizavacca? Ci, moža, zapazyčanaść vyrasła nie ŭ pradpryjemstvaŭ-eksparteraŭ, a ŭ tych, jakija pracujuć na ŭnutrany rynak?

— Nie, u asnoŭnym, u eksparteraŭ. A lepiej nia robicca tamu, što siońnia paŭtarajecca sytuacyja 1994-95-ch, kali kurs byŭ zamarožany, a inflacyja vialikaja. Ciapier inflacyja składaje 5% u miesiac. Atrymlivajecca, što zatraty pradpryjemstva rastuć na 5%, a pradukcyja pradajecca pa toj sama canie ŭ dalarach. A pradpryjemstva niasie straty i biadnieje. I takaja palityka budzie praciahvacca — prynamsi, u hod vybaraŭ, kali treba prademanstravać “stabilnaść”. A inflacyja składzie nia piać, a bolej adsotkaŭ.

— Kali ŭličyć, što ŭłady pastavili metu davieści siaredni zarobak da 100 dalaraŭ, u kolki razoŭ pavialičycca zapazyčanaść pradpryjemstvaŭ za hety hod?

— Ciažka skazać, ale jašče razu ŭ paŭtara — dakładna.

— Jak Vy skazali, za zavod “Krynica” hatovyja dać sorak miljonaŭ. Tady jak realny jahony košt składaje mo čatyry miljony dalaraŭ. Analityki “Radyjo Svaboda” ličać, što rasiejskija biznesmeny prosta investujuć u pieradvybarčuju kampaniju Łukašenki.

— Zavod moža i kaštuje čatyry miljony, moža krychu bolej, ale sam biełaruski piŭny rynak kolki kaštuje? Faktyčna, heta płata za abiacany kantrol nad rynkam. Inačaj nivodzin biznesmen nie ryzyknuŭ by davać hrošy, kali b nia mieŭ harantyi, što budzie mieć taki kantrol.

— Vy kažacie, što “prydvornyja” biznesmeny ŭžo zaraz zdolnyja pryvatyzavać biełaruskija pradpryjemstvy. Majecca na ŭvazie, što jany majuć dastatkovyja finansavyja srodki albo prosta dastatkovyja suviazi z uładnymi strukturami?

— Niekalki čałaviek majuć takija mahčymaści.

— Hetyja niekalki — deputaty pałaty pradstaŭnikoŭ?

— Niekatoryja ź ich nasamreč źjaŭlajucca deputatami pałaty pradstaŭnikoŭ.

— Ci jość šancy, što padčas prezydenckich vybaraŭ hetyja ludzi buduć padyhryvać nia tolki Łukašenku, ale i alternatyŭnym kandydatam?

— Jany ludzi racyjanalnyja, a racyjanalnyja ludzi nikoli ŭsich jajek u adzin košyk nie kładuć.

— Jany hatovyja padtrymać lubuju kandydaturu, jakaja budzie mieć realnyja šancy, albo ŭ ich jość užo niejki svoj pretendent?

— Zdajecca, jany buduć padtrymlivać kandydaturu, jakaja budzie mieć najbolšyja šancy. Prynamsi, ja tak by rabiŭ na ichnym miescy.

— Paśla prezydenckich vybaraŭ, kali ŭłada źmienicca, ci moža kraina raźličvać na zachodnija investycyi? Albo daviadziecca, jak raniej, abapiracca tolki na rasiejskija?

— Patrebny budzie niejki čas, kab novaja ŭłada prademanstravała zachodnim investaram, što da nas možna iści, što ŭ nas možna ŭkładać hrošy. Zamiežnyja investary adrazu nia pojduć. Chutčej pojdzie rasiejski kapitał.

— Ciapier Łukašenka robić niejkija avansy rasiejskim investaram, jakija chočuć tut układać hrošy. Ci musiać kandydaty ad apazycyi niešta abiacać rasiejskim biznes-strukturam? Skažam, dać harantyi banku “Avanhard”, što jahonyja intaresy tut nia buduć zakranutyja?

— Usio budzie zaležać ad taho, chto padtrymaje apazycyjnaha kandydata. Užo siońnia ŭ nas šeść kandydataŭ — dalej ich budzie bolej. I kožny kandydat šukaje niejkuju padtrymku. I toj, chto jaje daje, razumieje, što nie abaviazkova pieramoža jahony kandydat. Ale, u lubym vypadku, padtrymka na vybarach nie patrabuje takich užo vialikich srodkaŭ... Što takoje para miljonaŭ dalaraŭ, kali “kapitałaŭkładalniki” raźličvajuć atrymać ad hetaha niejkija preferencyi ŭ budučyni.

— Ci moža ŭ Biełarusi skłaścisia sytuacyja, analahičnaja rasiejskaj, kali mały j siaredni biznes apyniecca ŭ rukach menedžeraŭ, a bujnyja pradpryjemstvy naftaapracoŭki, metalurhija, zdabyča syraviny — u rukach aliharchaŭ? I ci budzie hetaja sytuacyja adpaviadać našym nacyjanalnym intaresam?

— Ja b zrabiŭ usio, kab pradpryjemstvy apynulisia ŭ rukach menedžeraŭ, bo menedžer, jaki vieryć va ŭłasnaje pradpryjemstva, — heta najbolš efektyŭny ŭłaśnik, jon kłapocicca pra kalektyŭ. Nastupny pa efektyŭnaści ŭłaśnik — zamiežny. Adnak jon pra kalektyŭ dumaje ŭ apošniuju čarhu. Hałoŭnaje dla jaho — prybytak. Najmienš efektyŭny ŭłaśnik — sam kalektyŭ. Paprostu, utvarajecca jašče adzin kałhas, a sytuacyja ŭ našych kałhasach siońnia ŭsim viadomaja. Kali my chočam, kab našaja ekanomika była nacyjanalnaj, jaje treba pieradać va ŭłasnaść hramadzianam svajoj krainy. A heta mohuć być tolki menedžery najvyšejšaha źviana. Adnak takija pradpryjemstvy, jak Traktarny abo Aŭtazavod, naŭrad ci vyratujuć u rynkavych umovach navat menedžery-ŭłaśniki. Ich budučyniu niemahčyma ŭjavić biez zamiežnych investaraŭ, uvachodžańnia ŭ transnacyjanalnyja karparacyi, što vyrablajuć analahičnuju pradukcyju.

— A jakija pradpryjemstvy kamandy menedžeraŭ vyratujuć?

— Drevaapracoŭku, nievialikija — na 2–3 tys. čałaviek — mašynabudaŭničyja zavody, stankabudaŭnictva...

— A “dziaržavatvorčyja” našyja pradpryjemstvy — haradzienski “Azot”, «Biełaruśkali», babrujskuju “Biełšynu”, “Naftan”, mahiloŭskaje “Chimvałakno”, Žłobinski metalurhičny, mazyrskuju naftapierapracoŭku, pradpryjemstvy vajskovaj pramysłovaści, — jakija zaŭždy vyznačali kirunki raźvićcia dziaržavy...

— Jany nikoli ničoha nie vyznačali j nie vyznačajuć. Jany takija ž biaspraŭnyja raby, jak i ŭsie astatnija. Što vyznačaŭ Fieakcistaŭ? Pracavaŭ na svaim zavodzie, a zaraz vymušany źjechać i pracavać na inšuju krainu. Što vyznačaŭ Palakoŭ? Ratavaŭ svajo pradpryjemstva, kalektyŭ. Ciapier jon nie pracuje. Ź imi nichto ŭvohule nia raicca. Kali b railisia, hetkaj pryvatyzacyi naahuł nie było b.

— Nie było b kursu na zbližeńnie z Rasiejaj?

— A što my majem ad zbližeńnia z Rasiejaj? Zbližacca možna z krainaj bolš raźvitaj, jakaja moža tabie niečym dapamahčy — naprykład, technalohijami, finansavymi resursami. A čym moža dapamahčy Rasieja našamu Traktarnamu albo “Haryzontu”? Technalahičny ŭzrovień tam na zavodach nižejšy, srodkaŭ niama, biudžet Rasiei roŭny biudžetu siaredniaj eŭrapiejskaj krainy. Hałoŭnaje dla dziaržavy — nie realizoŭvać ślepa idei absalutna niekampetentnaha ŭ ekanamičnych pytańniach čałavieka, chaj sabie j prezydenta, a dać pradpryjemstvu mahčymaść samomu vyznačać, z kim supracoŭničać. Kolki ŭžo hod iduć razmovy pra intehracyju, a Biełaruś biadnieje na vačach — i ŭsio tut.

— Viartajusia da pytańnia... Kali našyja bujnyja pradpryjemstvy — “Naftan”, mazyrski zavod, žłobinski zavod — addać u ruki menedžeraŭ, usio adno vyniknie patreba ŭ investycyjach na padtrymańnie mahutnaściaŭ, a tym bolš na raźvićcio. Nichto, akramia Rasiei, na pieršy čas nam ich nia daść. Nie sakret taksama, što dyrektary hetych pradpryjemstvaŭ byłoha sajuznaha padparadkavańnia ŭ svoj čas byli prysłanyja siudy z Rasiei, źjaŭlajucca etničnymi rasiejcami. I narešcie, pradpryjemstvy buduć zaležać ad pastavak rasiejskaj syraviny, ceny na jakuju ciapier źnižanyja, dziakujučy Łukašenku, jaki abmianiaŭ na heta palityčnuju niezaležnaść. Ci nia zdarycca tak, što, addaŭšy pradpryjemstvy nibyta menedžeram, my praź niejki čas addamo ich u ruki tych samych rasiejskich investaraŭ? Tolki dziaržava addaść pradpryjemstvy menedžeram zadarma (u menedžeraŭ niama hrošaj), a investaram naŭprost mahła b pradać za hrošy? Abo ci nie było b bolš metazhodnym usio-tki šukać investaraŭ na Zachadzie, jak heta ŭ svoj čas rabiła dla stratehičnych pradpryjemstvaŭ Ukraina?

— Heta rabili i Vuhorščyna, i Polšča. U lubym razie, kali budzie pravodzicca sapraŭdnaja pryvatyzacyja, tre budzie šukać dla mnohich pradpryjemstvaŭ mienavita zachodnich partneraŭ. I nie śpiašacca pradać hetyja pradpryjemstvy — asabliva tyja, što vyznačajuć abličča krainy — pieršamu-lepšamu. Heta treba rabić razumna, uzvažana, adkryta, hałosna. Zrazumieła, jość pradpryjemstvy, jakija nia znojduć investaraŭ ni na Zachadzie, ni na Ŭschodzie...

— Ich treba budzie zhortvać, zakryvać ci ŭsio ž taki padtrymlivać?

— Kali menedžery pahodziacca zabrać, addavać im. Što jany paśla buduć rabić — heta ichnyja prablemy. Nie dziaržaŭnaja heta sprava — zajmacca roznymi zdychlakami.

— A jakija pradpryjemstvy adnosiacca da hetaj katehoryi?

— Dy pałova ad usich. Bo časam praściej pabudavać novy zavod, čym refarmavać stary.

— U takim vypadku, značna ŭzraście biespracoŭje, bo «menedžery» buduć zvalniać ludziej, zakryvać nierentabelnyja ŭčastki i zdavać płoščy pad ofisy dy składy...

— A čym my roźnimsia ad inšych? Biespracoŭje da 10% — karysnaja źjava dla hramadztva. Lepš płacić hetym biespracoŭnym datacyi, čym trymać na zavodach pjanicaŭ, jakija raskładajuć kalektyŭ. Što tołku, što ŭ nas biespracoŭje 2%, a ŭ Polščy 14%? Tam biespracoŭny 100 dalaraŭ atrymlivaje, a ŭ nas siaredni rabočy — 70.

— Pierad hutarkaj z Vami my razmaŭlali z Stanisłavam Bahdankievičam. Jon nia bačyć ničoha kiepskaha ŭ prychodzie rasiejskich investaraŭ na «Biełšynu» dy «Krynicu». Jakaja, maŭlaŭ, roźnica, čyje buduć hrošy — aby na karyść. Dyk Vy zhodnyja ź im? Ci heta tearetyzavańni liberała, adarvanaha ad žyćcia?

— Jon maje racyju. Čaho nam bajacca rasiejcaŭ — jany takija samyja, jak i my. Kali ŭ “Amkador” uvachodzili dva bujnyja rasiejskija pradpryjemstvy, ja šmat hod kiravaŭ rasiejskimi zavodami. Viedaju i kadry, i mentalitet ichnych ludziej i nia baču tut ničoha drennaha. Pytańnie tolki ŭ tym, čamu hetaja pryvatyzacyja aktyvizujecca napiaredadni vybaraŭ jak adkrytaja forma padtrymki režymu. Voś heta jak by z adnaho boku nieprymalna. Ale ź inšaha boku, kali pryvatyzacyja budzie ažyćcioŭlena adkryta, biaz strataŭ dla krainy — ja nia baču tut ničoha błahoha.

— Što Vy dumajecie nakont skandalnaj zajavy Sinicyna pra pahrozu rabaŭnickaj pryvatyzacyi i nieabchodnaść daterminovych vybaraŭ prezydenta? Daterminovyja vybary vyhadnyja Łukašenku, bo apazycyja da ich jašče nie hatovaja. A pałata pradstaŭnikoŭ, da jakoj Sinicyn apeluje, kišennaja ŭ poŭnym sensie hetaha słova. Tamu pieršaje, što prychodzić u hałavu: značyć, na Łukašenku cisnuć niejkija rasiejskija koły, jakija patrabujuć ad jaho pradpryjemstvaŭ, a Łukašenka nia choča ich addavać, ale j nia maje, jak nie addać, bo rasiejcy zahnali jaho ŭ tupik. Jon choča stvaryć pierad vymahalnikami iluziju taho, što jość koły, jakija jamu pieraškadžajuć, i adnačasova stvaryć iluziju demakratyi — pałata pradstaŭnikoŭ razhladaje mahčymaść daterminovych vybaraŭ. Tym samym u Łukašenki pašyrajecca prastora maneŭru, stvarajecca ŭražańnie, što jon «nie paśpiavaje» pieradać biełaruskuju ŭłasnaść tym ludziam z Rasiei, jakija na jaho cisnuć, a tyja, kamu «paśpiavaje», musiać być udvaja bolej udziačnymi jamu. Maja lohika słušnaja?

— Całkam mahčyma. Z adnaho boku, Sinicyn viedaje, pra što havoryć, viedaje tych ludziej, pra jakich havoryć. Takija razmovy ŭžo daŭno iduć siarod apazycyjnych ekanamistaŭ, i my sa ździŭleńniem nazirajem za tym, što adbyvajecca vakoł našych pradpryjemstvaŭ. A ź inšaha boku, Łukašenka i bieź Sinicyna znajšoŭ by nahodu pravieści vybary daterminova. Mahčyma, Sinicyn padyhryvaje z adnaho boku prezydentu, a z druhoha — apazycyi. U lubym razie Sinicyn, jaki stajaŭ u pačatkach taho, što robicca ŭ Biełarusi apošnimi hadami, naŭrad ci budzie zapatrabavany ŭ Biełarusi jak palityk, heta palityk-bankrut.

— Toje samaje tyčycca i Paškieviča?

— Ja nie chacieŭ by pierachodzić na asoby. Chto jaho viedaje. Paškievič — našmat mienšaja pa maštabach fihura. Nia jon pryvodziŭ Łukašenku da ŭłady, nia jon ustaloŭvaŭ hety kurs. Jon prosta słaby čałaviek, i hetym usio skazana.

— Jość takoje mierkavańnie: Łukašenka, kolki b jon biady ni narabiŭ dla nacyi, kultury, usio ž taki nie addaŭ biełaruskich pradpryjemstvaŭ. Dzie harantyja, pišuć nam u svaich listach čytačy, što kandydat ad apazycyi, jaki zaraz idzie pad lozunhami źmiakčeńnia kursu, bolšaj pavahi da nacyjanalnych intaresaŭ, nacyjanalnaj kultury, apynuŭšysia pry ŭładzie, nie spradaść pramysłovaści za biascenak?

— Łukašenka — heta sabaka na sienie. Što značyć «nie addaŭ»? Jon ich davioŭ da halečy. Abstalavańnie na ŭsich našych pradpryjemstvach znošanaje daščentu, karpusy budavalisia pa normach 30-ch — ich utrymańnie abychodzicca tak doraha, što tańniej było b razburyć ich i zbudavać novyja — ja nie kažu, što ŭsie, ale šmat jakija. Łukašenka za siem hod davioŭ našuju pramysłovaść da dehradacyi, i, kab padniać jaje, patrebnyja investycyi. Jany mohuć być unutranymi albo zamiežnymi. Polskija banki siońnia na 80% naležać zamiežnamu kapitału. Dyk što — Polšča pradadzienaja? I Biełaruś nia budzie pradadzienaja, kali biełarus budzie atrymlivać dobry zarobak, dobra žyć, budzie stvoranaja spakojnaja mirnaja abstanoŭka. A čyj kapitał budzie vykarystany — nieistotna. Hałoŭnaje, kab u Biełarusi, ludzi dobra žyli.

— Jakija pradpryjemstvy, akramia “Krynicy”, “Biełšyny” i “Biełaruśkaliju”, Łukašenka, na Vašu dumku, źbirajecca pryvatyzavać?

— Naftapierapracoŭčy kompleks i, napeŭna, “Kryštal” — zanadta ž sałodki kavałačak.

— A chimičnyja zavody?

—“Chimvałakno” — nia dumaju... Jany zanadta enerhajomkija i sastarełyja technalahična. Dyj niašmat paśpieješ za paŭhodu pryvatyzavać... U nas čynoŭniki daŭžej papiery afarmlajuć (śmiajecca).

— Kali paśla vybaraŭ źmienicca ŭłada, jakija pradpryjemstvy apynucca ŭ horšaj sytuacyi — tyja, što zaležać ad rasiejskaj syraviny, ale aryjentavanyja na suśvietny ranak, albo tyja, što pracujuć na biełaruskaj syravinie, ale pradajuć pradukcyju ŭ asnoŭnym u Rasieju?

— Ni paśla vybaraŭ, ni da vybaraŭ ekanamičnaja sytuacyja nie źmianiajecca, jana inercyjnaja. Paśla vybaraŭ palityka dziaržavy budzie pradkazalnaj i budzie vyznačacca zakonami, a nie dekretami j ukazami, što źmianiajucca, jak palčatki. Budzie stabilnaść, a stabilnaść — heta pradkazalnaść, a pradkazalnaść — heta pośpiech, harantyi niejkija, urešcie. Što tyčycca rasiejskaha rynku, dyk naša pramysłovaść ciapier adtul vyciaśniajecca, i tak budzie, pakul my nia zrobim jaje kankurentazdolnaj.

— Ci nia varta było b kandydatam ad demakratyčnaj apazycyi vystupić ź niejkaj supolnaj zajavaj što da pryvatyzacyi, ci vy ličycie, što tut lepiej było b zachoŭvać maŭčańnie?

— Ja liču, što racyju budzie mieć toj, chto paskoryć hetyja pracesy. Pakul ułasnaść nia budzie na samoj spravie pieradadzienaja narodu, ničoha ŭ nas nia źmienicca ŭ lepšy bok. Zirnicie na susiedziaŭ — Litva, Łatvija, taja ž Polšča — tam nie śpiašalisia ź ciažkoj pramysłovaściu, bujnymi pradpryjemstvami, strukturyzacyju pravodzili. Ale zirnicie, jak u ich raźvivajecca mały j siaredni biznes — kraina ž źmianiajecca na vačach, — a ŭsio tamu, što pryvatnaja ŭłasnaść na ziamlu, harantavanaja dziaržavaj, adsutnaść hetych kantraloraŭ, što rabujuć našych pradprymalnikaŭ. I my pavinny iści šlacham Polščy, a nie hadavać tut svaich aliharchaŭ.

— Vy ŭ 1999-m byli adnym z arhanizataraŭ pieradvybarčaj kampanii Čyhira. Čamu jana pravaliłasia — sama pa sabie nia mieła šancaŭ na pośpiech, abo z-za aryštu Čyhira, abo z-za taho, što raspačałasia vajna ŭ Kosavie, jakaja niepryjemna ŭraziła biełarusaŭ?

— Usiaho było patrochu — najpierš razład u apazycyi, i aryšt Čyhira z Hančarom, i źniknieńnie Zacharanki, i vajna, jakaja adciahnuła ŭvahu mižnarodnaj supolnaści ad Biełarusi.

— Aryšt Čyhira nadzvyčaj mocna ŭdaryŭ pa toj kampanii. Vy nie baiciesia, što ŭłady zaraz znoŭ prybiehnuć da aryštaŭ — tolki hetym razam nie kandydataŭ, a arhanizataraŭ ichnych kampanijaŭ? Nie baiciesia aryštu?

— Tady aryštavali Čyhira, ciapier — užo jahonaha syna. Kali pačynajuć ź dziećmi palitykaŭ zmahacca...

— Najpierš — razład, skazali Vy. A ci zdoleje apazycyja zaraz uniknuć razładu?

— Mnie zdajecca, što tak.

— Na jakim etapie?

— Paśla rehistracyi kandydataŭ. Kali Łukašenka nia zrobić “naturalny adbor”, što samo saboju vyrašyć pytańnie vybaru...

— A ci možna jamu pakidać hety adbor?

— Tut kolki ludziej, stolki dumak. Ale z hetych čatyroch kandydataŭ (a jany ŭsie pryblizna roŭnyja) kaho b ni “zarezaŭ” Łukašenka — chtości dy projdzie. Usich ža nia vyražaš.