Z usich staron

Z usich staron

Urok Miłošaviča

Baradzin paŭtoryć los Słabadana?

Miłošaviča vydali Haahskamu trybunału 28 červienia, na serbskaje nacyjanalnaje śviata — dzień Śviatoha Vida. 12 hadoŭ tamu jakraz u hety dzień jon raspačaŭ svoj šlach da ŭłady, upieršyniu publična vykłaŭšy svaje vajaŭničyja idei pierad miljonnym natoŭpam na Kosaŭskim poli, paśla čaho j raspačałasia čarada vojnaŭ.

Zianon Paźniak adkamentavaŭ vydaču Miłošaviča hetak: maŭlaŭ, što Miłošaviča buduć sudzić — heta słušna, drenna, što sudzić buduć nia ŭ Serbii i što pytańnie vydačy źviazvali z akazańniem ekanamičnaj dapamohi Serbii. “Ja b pastupiŭ inakš”, — zajaviŭ na Radyjo Svaboda Paźniak.

Praces nad Miłošavačam – svajho rodu pakazalny praces, u navučańnie ŭsim kiraŭnikam uschodnieeŭrapiejskich dziaržavaŭ. Nielha kiravać krainaj u parušeńnie mižnarodnych normaŭ, nielha kidać vyklik suśvietnaj supolnaści – inakš historyja pakaraje.

Paŭtorny aryšt Baradzina, jaki admaŭlajecca davać pakazańni ŭ Ženeŭskim sudzie, staŭ by mocnym udaram pa reputacyi jahonaha siabra A.Łukašenki. Kali Zachad sapraŭdy hatovy hulać suprać Łukašenki na vieraśnioŭskich vybarach, takoha raźvićcia padziejaŭ nielha vyklučać.

B.T.

Biełaruś pa-za rejtynham

Mižnarodnaja arhanizacyja pa baraćbie z karupcyjaj Transparency International abnarodavała rejtynh karumpavanaści, jaki achoplivaje 91 krainu cvietu. Najmienš karumpavanyja Finlandyja, Danija, Novaja Zelandyja, Iślandyja i Synhapur. Siarod krainaŭ Siaredniaje Eŭropy — Estonija (28 miesca), Vuhorščyna (31), Słavienija (34), Litva (38). Polšča, razam z Peru, zaniała 44-y radok. Baŭharyja i Čechija – 47-y, Słavaččyna – 51-y, Łatvija – 59-y, Rumynija – 69-y, Rasieja – 79-y, Ukraina – 83-i. Niamieččyna apynułasia na 20-m miescy (letaś była na 17-m, a pazaletaś – na 14-m). Biełarusi ŭ rejtynhu niama, bo składajecca jon mižnarodnymi finansavymi instytucyjami, ź jakimi aficyjny Miensk paprostu nie supracoŭničaje — tak što mižnarodnyja kapitalisty ničoha pra nas nia viedajuć.

Abarona kanstytucyjnaha ładu

Hazeta levaj brytanskaj intelihiencyi Guardian nie damahłasia pierahladu pryniataha 153 hady tamu zakonu, jaki zabaraniaje druku zaklikać da skasavańnia manarchii, a parušalnikam abiacaje pažyćciovaje źniavoleńnie. U śniežni Guardian pačała kampaniju za praviadzieńnie referendumu suprać zakonu ab spadčynnaści, zhodna ź jakim manarcham moža stać tolki asoba pratestanckaje relihii, narodžanaja ŭ zakonnym šlubie. Hienprakuror pieraściaroh redakcyju, što suprać jaje moža być zaviedzienaja kryminalnaja sprava pa zakonie 1848 h. “Ab dziaržaŭnaj zdradzie”. Tady redaktar źviarnuŭsia ŭ sudovyja ŭstanovy, śćviardžajučy, što heta niesumiaščalna z zakonam 1998 h. “Ab pravoch čałavieka”... i prajhraŭ.

S.R.

Papa dla ŭnijataŭ

27 červienia Jan Pavał II pravioŭ Liturhiju dla hreka-katalikoŭ na ipadromie ŭ Lvovie. Blizu miljona viernikaŭ vitali Papu, stojačy ŭ kałamutnaj vadzie (mocnyja daždžy zrabili ź ipadromu sucelnaje bałota). Padčas prajezdu miž sektarami na svaim “papamabili” Jan Pavał II vitaŭ i delehacyju biełaruskich unijataŭ ź Bieraścia, Biarozy, Horadni, Ivacevič, Słonimu dy Pinsku, što stajali pad bieł-čyrvona-biełymi ściahami.

Źmicier Jatčenia, Ivacevičy

Aptymistaŭ bolš

Hledziačy na ŭkrainskija padziei apošniaha času — šmattysiačnyja procikučmaŭskija pratesty, adstaŭku papularnaha premjera, dvuchsensoŭny pryjom papy — cikava daviedacca, što sabie dumajuć paspalityja ŭkraincy. Voś što śviedčać vyniki sacyjalahičnych daśledavańniaŭ, praviedzienych Kijeŭskim mižnarodnym instytutam sacyjalohii j katedraj sacyjalohii Nacyjanalnaha ŭniversytetu “Kijeva-Mahilanskaja akademija”.

Raście aptymizm — adkaz “mianie zusim nie zadavalniaje toje, jak iduć spravy va Ŭkrainie” dali 48% apytanych (u 94-m było 67%). Kali ŭ 1995 h. ekanamičnuju sytuacyju jak “vielmi kiepskuju” aceńvali 69%, dyk zaraz — tolki 22%. U 1998 h. tryvać dalej takoje žyćcio nie mahli 54% hramadzianaŭ, siońnia — 31%. Tych, chto ličyć stanovišča dobrym, taksama niebahata — kolki adsotkaŭ, balšynia aceńvaje sytucyju, jak i nia dobruju i nia kiepskuju — žyć možna.

Upieršyniu ad časoŭ zdabyćcia niezaležnaści dola tych, chto miarkuje, što za minuły hod ich dabrabyt palepšaŭ (25%) pieravažyła dolu tych, chto ličyć, što zrabiłasia horaj (17%), rešta nijakich źmienaŭ nie adčuła. Bajučysia “dzikaha ŭkrainskaha kapitalizmu”, ludzi ŭsio bolš vystupajuć suprać pryvatyzacyi ziamli (kolkaść takich vyrasła z 9% da 28%) i suprać vialikaha biznesu (z 37% da 51%).

Kali ŭ 1996 h. 25% apytanych uvažali, što Ŭkraina i Rasieja majuć abjadnacca ŭ adnu dziaržavu, dyk ciapier tak ličać užo 32%. Pabolšała j prychilnikaŭ rasiejska-ŭkrainskaha dźviuchmoŭja — z 39% (1996 h.) da 44%. A dola tych, chto ličyć, što rasiejskuju movu treba ŭvohule vyklučyć z aficyjnaha ŭžytku, za apošnija hady źmienšyłasia z 18% da 15%. Bolšaja pałova apytanych ličyć, što Ŭkraina j Rasieja miećmuć asablivyja ŭzajeminy z adkrytymi miežami, biaz mytniaŭ i vizaŭ.

Jak bačym, rasčaravańnie ŭkraincaŭ u “aliharchičnaj niezaležnaści” i kučmiźmie robicca surjoznaj pahrozaj nacyjanalnaj biaśpiecy Ŭkrainy. Hraje na karyść Rasiei j niedaskanałaść ukrainskaje systemy padatkaabkładańnia — pradprymalnik tam musić chavać ad dziaržavy svaje prybytki, kab nia stacca bankrutam, tady jak rasiejskija padatki zaraz bolš-mienš pamiarkoŭnyja.

Bolšaść ukraincaŭ zakłapočanyja amal vyklučna ekanamičnymi pytańniami dy złačynnaściu: tolki 16% niepakojacca za dziaržaŭnuju biaśpieku, 8% turbujucca pra nacyjanalnaje adradžeńnie, 4% — pra stan ukrainskaje movy. Svaimi vorahami paspalityja ŭkraincy ličać aliharchaŭ. 53% apytanych uvažajuć aliharchaŭ za “ludziej, što bolš za ŭsich rabujuć Ukrainu pry dapamozie ŭłady”. Pryčym “aliharchami” nazyvajuć ciapier usich kiepskich ludziej — navat lidera kamunistaŭ Simanienku.

Siarhiej Radštejn

U Litvie Brazaŭskas, u Partuhalii ukraincy

Paśla dvuchtydniovaha ŭradavaha kryzysu prezydent Litvy pryznačyŭ premjeram krainy svajho papiarednika, hałavu litoŭskaje sacyjał-demakratyi Brazaŭskasa. Prezydentu niedaspadoby hetaja fihura, ale ničoha nia zrobiš: levyja majuć 82 miescy ŭ parlamencie z 141. Tydzień tamu Brazaŭskas potajki jeździŭ u Maskvu (polskaja hazeta Rzeczpospolita piša, što dla pieramovaŭ u rasiejskim “Hazpromie”). Žurnalistam, što telefanavali jamu ŭ toj dzień na mabilny telefon, ćvierdziŭ, što znachodzicca ŭ Koŭnie, a praz kolki dzion pryznaŭsia, što schłusiŭ. 68-hadovy Brazaŭskas siońnia — samy papularny palityk kraju, i pa vynikach apytańniaŭ apiaredžvaje navat Adamkusa.

Siamion Domaš u niadaŭnim interviju hazecie “Rabočy” nazvaŭ Brazaŭskasa “palitykam najvyšejšaje klasy”.

Litoŭcy ź lutaha 2002 h. pryviažuć svaju valutu da eŭra. Hetaje rašeńnie było pradyktavanaje pašyreńniem absiahu zamiežnaha handlu Litvy z eŭrapiejskimi krainami i ŭvodam na pačatku nastupnaha hodu eŭra-hatoŭki ŭ krainach zony eŭra. 8 apošnich hadoŭ litoŭskaja valuta była pryviazanaja da dalara.

Na hetym tydni estonski ŭrad raspačaŭ u Internecie prajekt “Siońnia vyrašaju ja”. Ciapier usie achvotnyja mohuć aznajomicca z novymi zakonaprajektami j vykazać uradu praź Sieciva svaje zaŭvahi dy prapanovy. U Estonii Internetam karystajecca ŭžo bolš za 35% nasielnictva, pryčym u Talinie intensiŭnaść karystańnia Siecivam mienšaja, čym u pravincyi.

Paśla taho, jak partuhalski ŭrad vyrašyŭ “uzakonić” nielehalnych rabotnikaŭ, vyjaviłasia, što treciaj pa kolkaści nacyjanalnaj supolnaściu Partuhalii źjaŭlajecca ŭkrainskaja. Za pieršuju pałovu hetaha hodu pracoŭnyja vizy atrymali 24 tysiačy imihrantaŭ z Ukrainy. Jašče prykładna stolki ž praciahvajuć pracavać u krainie nielehalna. Partuhalija — pieršaja eŭrapiejskaja kraina, što dazvoliła inšaziemcam adkryvać doŭhaterminovyja vizy na padstavie kantraktu z pracadaŭcam. Ciapier imihranty majuć pravy i mohuć pryvozić svaje siemji. Pryvabnaść Partuhalii dla amataraŭ zarabić palahaje i ŭ tym, što tam nizki ŭzrovień złačynnaści.

Siarhiej Rak

Česłavu Miłašu — 90

Paet, laŭreat Nobeleŭskaje premii (1980) Česłaŭ Miłaš naradziŭsia na Vilenščynie, u Šatejniach, hadavaŭsia ŭ Litvie. Paśla byŭ śviet polskaje cyvilizacyi, nieźličonyja padarožžy praz kantynenty – Eŭropu j Ameryku. “Kali b spytalisia ŭ mianie, adkul pachodzić maja paezija, ja adkazaŭ by: ź dziacinstva, z kaladnych pieśniaŭ, ź liturhii j travieńskich nabaženstvaŭ, taksama jak i ź Biblii”, – čytajem u Miłašavaj duchoŭnaj bijahrafii – relihijna-litaraturnym ese “Ziamla Ulra”.

Hutarka z Česłavam Miłašam i ese Jurasia Bušlakova “Aŭtarytet” – u nastupnym numary “NN”.