Rusłan Raviaka. Novaja Myš

Novaja Myš

Miastečka, jakoje nia stała Baranavičami

Pry kancy XIX st. u boham zabytaj vioscy Baranavičy zbudavali čyhunačnuju stancyju. Z taje pary vioska pačała raści, pastupova pieratvarajučysia ŭ horad. Za niejkija 7 km ad Baranavič znachodiłasia miastečka Novaja Myš, jakoje tak i zastałosia miastečkam, a ciapier z maŭklivaj pakoraj naziraje za ichnym imklivym roskvitam i pašyreńniem.

Siońnia horad ad Novaj Myšy adździalaje 2 km. Hety šlach možna prajści pieški, pakinuŭšy na kancavym prypynku stareńki aŭtobus №5.

Šlach pryvodzić nas da pravasłaŭnych mohiłak, pa-haspadarsku abharodžanych draŭlanym płocikam. Kłady mieściacca na ŭzvyššy — 2—3 m nad darohaj. Na samym pahorku tulacca ŭ daŭno nie vysiakanych kustach pomniki kanca XIX st., zasypanyja apałym liściem. Nižej, pad vysokimi drevami, bolš-mienš prybranyja pamiatki ad pačatku da siaredziny XX stahodździa. Dalej drevy radziejuć, i my traplajem na vialikaje pole, ščylna zastaŭlenaje adnolkavymi marmurovymi plitami.

18 lipienia 1945 h. u lesie pobač z Novaj Myššu byŭ zabity padpałkoŭnik NKVD A.Špakaŭ, jaki pad vyhladam kiraŭnika nievialikaj hrupoŭki “lasnych bratoŭ” pavinien byŭ sustrecca z kamandzirami miascovaje antybalšavickaje partyzanki. Vojski NKVD napali krychu raniej zaplanavanaha — jašče padčas pieramovaŭ. Usio kiraŭnictva “bandy” źniščyli. Adnak i Špakaŭ byŭ zabity niekalkimi strełami ŭ patylicu. Da hetaha času nieviadoma, ad milicejskaj ci ad partyzanskaj kuli jon pamior.

Miastečka sustrakaje nas pravasłaŭnym kryžam, abviazanym ručnikami. Idziem pa asfaltavanaj, ščylna ŭhnojenaj sioletnimi karaviakami vulicy. Žycharoŭ amal nie vidać — niadziela.

Vioska Myš viadomaja z XV st. U 1563 h. Žyhimont II Aŭhust padaravaŭ jaje za vajskovuju słužbu žmudzskamu starostu Janu Chadkieviču. Tamu Chadkievičaŭ i nazvali hrafami na Myšy. U 1566 h. jany raspačynajuć budavać tut zamak. Umacavańnie mieściłasia na vysokim bierazie Myšanki dy ŭzdymałasia nad dalinaju bolš čym na 20 m. Z troch bakoŭ zamak abvivaŭ roŭ hłybinioj 7—8 m. Z čaćviertaha boku stromkija schiły vychodzili da Myšanki.

U XVII st. u miastečku isnavała škoła, kaścioł, pobač mieściŭsia klaštar jezuitaŭ.

Padčas trynaccacihadovaj vajny maskoŭskaje vojska źniščyła zamak i spaliła miastečka: “V horodie Myši litovskich ludiej vsiech pobili, kotorych zostali, i jazykov vziali mnohich ludiej. I horodok Myš vyžhli i so vsiem razorili biez ostatku”, — dakładaŭ caru vajavoda Trubiacki.

Žyćcio na miescy zamka nie adnaŭlałasia da 30-ch hadoŭ XX st. Tolki za palakami pobač z zamčyščam pačali budavacca ludzi, a viosku nazvali Staraja Myš. Zaraz tamaka nia bolš za 10 dvaroŭ.

Novaja Myš była adnoŭlenaja pobač z klaštaram jezuitaŭ pry kancy trynaccacihadovaj vajny. Tady ž byŭ zasnavany i jezuicki kalehijum.

U XVIII st. Novaja Myš niekalki razoŭ mianiaje svaich haspadaroŭ — imi stanoviacca Masalskija, paśla — Niesiałoŭskija. Pry Masalskich pačynaje pracavać huta, u miastečku 100 dvaroŭ, kaścioł, carkva, špital, škoła, młyn, karčma.

Reštki byłoj karčmy kolki hod tamu zakanservavali — zrabili dach, umacavali ścieny. Što praŭda, ad jejnaha druhoha pavierchu da taho času zastalisia tolki ścieny j kolki belek. Padłohi niama — pad skryžavanymi belkami zieŭraje padvał. Z hetaha budynku možna było b zrabić niakiepski hatel pad Siaredniaviečča. Pobač — bieraściejska-maskoŭskaja šaša: pry dobraj reklamie j narmalnych pasłuhach jon davaŭ by niebłahija hrošy.

Voś muravany młyn XIX st. niechta atynkavaŭ, nakryŭ i, mabyć, užo chutka budzie spraŭlać ułaziny. Mo heta j lepš, čym kali jaho razabrali b na cehłu.

Pobač z reštkami karčmy mieścicca kaścioł Pieramianieńnia Haspodniaha, zbudavany zamiest draŭlanaha ŭ 1825 h.

Jon chavaje ŭ sabie šmatlikija bahaćci — draŭlanyja skulptury, abrazy, raźbianyja dvuchjarusnyja ałtary, ambony. Usio heta — ź inšych biełaruskich chramaŭ, źniščanych, spalenych, zrujnavanych. Pasiaredzinie hałoŭnaha ałtara ŭ vialikaj hłybokaj ramie mieścicca abraz XVII st. “Śviatyja Hanna i Maryja dy dziciatka Jezus”.

Niekalki hadoŭ tamu, padčas restaŭracyi abraza Maci Božaj Biezzahannaha Pačaćcia, pad farbaj znajšli ci nie adzinuju kopiju abraza Maci Božaj Białynickaj, jaki padčas druhoj suśvietnaj vajny źnik razam z kryžam Eŭfrasińni Połackaj i inšymi našymi śviatyniami.

Pobač z kaściołam mieścicca miascovaje adździaleńnie “Karytas” — mižnarodnaj katalickaj dabračynnaj arhanizacyi. Kala šykoŭnych zamiežnych aŭtobusaŭ šlopajuć u svajoj pryrodnaj zadumiennaści kački.

Praz darohu, pad starymi hrubymi lipami znachodzicca draŭlanaja Praabraženskaja carkva 1859 h.

Za kaściołam — pomnik Janu Čačotu, jaki naradziŭsia i vyras u hetych vakolicach. Dziakujučy namahańniam miascovych krajaznaŭcaŭ Michasia Biernata j Vasila Dubiejki, jaho ŭračysta ŭstalavali 4 lipienia 1996 h.

U centry miastečka mieściacca katalickija mohiłki. Kala ŭvachodu — draŭlanaja zamšełaja kaplička. Šmat marmurovych pomnikaŭ, na jakich praz 30—40 hod niemahčyma budzie ničoha pračytać — doždž i viecier vyniščajuć nadpisy. Zatoje na hranitnych plitach lohka čytajucca słovy, vybityja bolš za 100 hadoŭ tamu.

My zaŭvažajem dvuchmetrovyja abeliski z čyrvonaj cehły. Adzin ź ich staić na mahile niejkaj Emilii Macijeŭskaj z rodu Chłapickich, što pamierła ŭ 1878 h. Druhi — pomnik navahradzkamu sudździu Juzafu Citoviču, jaki pamior 26 lutaha 1849 h. Pry im u Navahradzkuju asacyjacyju advakataŭ uvachodziŭ viadomy biełaruski filozaf Fłaryjan Bochvic. Mahčyma, što sustrakalisia na sudovych pasiedžańniach sudździa Citovič i advakat Bochvic.

Jak i ŭ kožnym miastečku, u Novaj Myšy žyło šmat žydoŭ. Napaminam pra ich zastalisia synahohi — žanočaja i mužčynskaja. U žanočaj ciapier ci to skład, ci to niejki administracyjny korpus, u mužčynskaj — klub sielsavietu. Ja uhladajusia ŭ pachilenuju došku z nadpisam: “Kino — siońnia”. Stužak siudy nia voziać užo niekalki hod.

Rusłan Raviaka, Baranavičy