U Jeŭropie raście razryŭ u praciahłaści žyćcia pamiž rehijonami. U čym pryčyny?

Jeŭropa pastupova pieratvarajecca ŭ kantynient ź dźviuma roznymi chutkaściami rostu praciahłaści žyćcia. Da takoj vysnovy pryjšli daśledčyki Nacyjanalnaha instytuta demahrafičnych daśledavańniaŭ Francyi i Fiederalnaha instytuta demahrafii Hiermanii, praanalizavaŭšy danyja pa 13 jeŭrapiejskich krainach za pieryjad z 1992 pa 2019 hod.

Apublikavanyja ŭ časopisie Nature Communications vyniki śviedčać: rehijony, jakija i biez taho mieli vysokuju praciahłaść žyćcia, praciahvajuć upeŭniena ruchacca napierad, tady jak terytoryi, što adstavali, paśla peŭnaha momantu pačali hublać dynamiku — a časam i skatvacca nazad.

Pavodle daśledčykaŭ, klučavy pierałom adbyŭsia kala 2005 hoda. Da hetaha času ŭ Zachodniaj Jeŭropie naziraŭsia amal usieahulny rost praciahłaści žyćcia.

Pieryjad z pačatku 1990‑ch da siaredziny 2000‑ch navukoŭcy nazyvajuć svojeasablivym «załatym viekam»: mužčyny štohod u siarednim «dadavali» kala troch z pałovaj miesiacaŭ žyćcia, žančyny — prykładna dva z pałovaj. Što samaje važnaje, rehijony, jakija pieršapačatkova adstavali, demanstravali samy chutki rost, što davała nadzieju na poŭnaje vyraŭnoŭvańnie šancaŭ na doŭhaje žyćcio dla kožnaha jeŭrapiejca niezaležna ad miesca jaho naradžeńnia.

Adnak paśla 2005 hoda tendencyja źmianiłasia. Rost praciahłaści žyćcia zapavoliŭsia amal udvaja: u kancy 2010‑ch jon składaŭ kala 55 dzion na hod dla mužčyn i 35 dzion dla žančyn.

Pavialičyć

Źmieny hieahrafii

Pastupova ŭ Jeŭropie stała vidavočnaj dyvierhiencyja — razychodžańnie pakazčykaŭ. Kali ŭ rehijonach-lidarach, tak zvanym avanhardzie, dynamika zastałasia vysokaj, to ŭ adstajučych zonach jana praktyčna źnikła. U Francyi, naprykład, hety kantrast najbolš zaŭvažny pamiž Paryžam i paŭnočnymi departamientami. Kali ŭ stalicy siaredniaja praciahłaść žyćcia žančyn pieravyšaje 87 hadoŭ, to ŭ departamiencie Ena jana nižejšaja amal na čatyry hady.

Adnačasova z hetym u Jeŭropie źjavilisia novyja astravy daŭhalećcia — naprykład, u paŭnočnaj Italii i ŭ Šviejcaryi.

Ź inšaha boku, Hiermanija vyhladaje davoli nietypova: nivodzin jaje rehijon za ŭvieś pieryjad daśledavańnia tak i nie trapiŭ u vierchnija 10% jeŭrapiejskich terytoryj pavodle praciahłaści žyćcia. Bolš za toje, kali ŭ pačatku 1990‑ch prablemnyja zony byli skancentravanyja pieravažna na ŭschodzie krainy, to ź ciaham času novyja adstajučyja rehijony źjavilisia i na zachadzie, i na poŭnačy.

Asobna vyłučajecca situacyja ŭ Vialikabrytanii, dzie asabliva nizkaja praciahłaść žyćcia nazirajecca ŭ Šatłandyi.

Pavialičyć

U čym pryčyna

Analiz pakazvaje, što kluč da razumieńnia hetaha pavarotu lažyć u struktury śmiarotnaści. Najbolšy ŭpłyŭ maje ŭzrostavaja hrupa 55—74 hadoŭ. Mienavita siarod ludziej hetaha ŭzrostu paśla 2005 hoda źnižeńnie śmiarotnaści zapavoliłasia najbolš prykmietna, a ŭ niekatorych rehijonach navat źmianiłasia rostam.

Važnuju rolu tut adyhryvajuć pavodnickija faktary ryzyki — pierš za ŭsio kureńnie i ŭžyvańnie ałkaholu. Asabliva istotnym staŭ rost kureńnia siarod žančyn, jaki pačaŭsia jašče ŭ 1970‑ia hady i mieŭ adkładzienyja nastupstvy dla zdaroŭja praź niekalki dziesiacihodździaŭ.

U Hiermanii, naprykład, nazirajecca vyraznaja suviaź pamiž rehijanalnaj raspaŭsiudžanaściu kureńnia i bolš vysokaj śmiarotnaściu ŭ starejšych uzrostavych hrupach, najpierš siarod žančyn. Padobnyja pracesy fiksujucca i ŭ Francyi.

Dadatkovym faktaram stali mihracyjnyja i ekanamičnyja zruchi. Pakolki praciahłaść žyćcia vyznačajecca pavodle miesca pražyvańnia na momant śmierci, pierajezd bolš zdarovych ludziej u rehijony z ekanamičnym rostam moh uzmacnić kantrast pamiž terytoryjami.

Ekanamičny kryzis 2008 hoda tolki padliŭ aleju ŭ ahoń. Palaryzacyja ekanamičnaj dziejnaści i zasiarodžańnie samych bahatych padatkapłacielščykaŭ na peŭnych terytoryjach pryviali da źjaŭleńnia ŭ inšych miescach ludziej, pakinutych za bortam hetaj novaj ekanomiki pasłuh.

U vypadku ź Vialikabrytanijaj, dzie praciahłaść žyćcia asabliva nizkaja ŭ Šatłandyi, jašče adnym tłumačeńniem źjaŭlajecca rost imaviernaści śmierci va ŭzroście 35—54 hadoŭ, jaki naziraŭsia jašče da pandemii Covid-19. Hetaja źjava viadomaja jak «śmierci ad adčaju» i źviazana sa złoŭžyvańniem ałkaholem, spažyvańniem narkotykaŭ i samahubstvami.

U adroźnieńnie ad ZŠA, dzie prablema nabyła hihanckija maštaby, dla maładych jeŭrapiejcaŭ takaja tendencyja zastajecca chutčej łakalnaj anamalijaj, charakternaj pieravažna dla šatłandcaŭ dy žycharoŭ Paŭnočnaj Irłandyi.

Pry hetym novyja dadzienyja śviedčać: u niekatorych rehijonach Jeŭropy padobnyja pracesy mohuć zakranać i starejšych za 65 hadoŭ ludziej, najpierš u suviazi z ałkaholnaj zaležnaściu.

Jakija pierśpiektyvy?

Niahledziačy na hetyja tryvožnyja tendencyi, aŭtary daśledavańnia padkreślivajuć: havaryć pra dasiahnieńnie bijałahičnaj miažy praciahłaści žyćcia pakul rana. U rehijonach-lidarach, asabliva ŭ bujnych mietrapolijach nakštałt Paryža i Łondana, praciahłaść žyćcia praciahvaje raści davoli chutka. Heta, na ich dumku, aznačaje, što pravilna nakiravanaja palityka ŭ śfiery achovy zdaroŭja moža istotna źmianić situacyju i ŭ adstajučych rehijonach.

Adnak daloka nie ŭsie ekśpierty padzialajuć hety aptymizm. Šerah navukoŭcaŭ nahadvaje pra abjektyŭnyja bijałahičnyja miežy čałaviečaha arhanizma. Pakolki dola doŭhažycharoŭ raście, usio bolšaja častka hramadstva sutykajecca z naturalnym «znošvańniem» arhanizma, što niepaźbiežna zapavolvaje ahulny rost siaredniaj praciahłaści žyćcia. Adnak navat pry hetym hieahrafičnyja adroźnieńni, zafiksavanyja daśledavańniem, śviedčać: u Jeŭropie toje miesca, dzie čałaviek žyvie, usio macniej vyznačaje, jak doŭha jon pražyvie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0