Ivonki Surviłły, Staršyni Rady Biełaruskaj Narodnaj Respubliki
| Ivonka Surviłła, Staršynia Rady Biełaruskaj Narodnaj Respubliki. FOTA ANATOLA KLEŠČUKA |
Darahija maje Braty i Siostry Biełarusy!
25 Sakavika 1918 hodu Rada Biełaruskaj Narodnaj Respubliki abvieściła Biełaruś niezaležnaj, demakratyčnaj dziaržavaj. Narod naš užo tady razumieŭ, što tolki volnym ad čužoj akupacyi jon moža asiahnuć metu kožnaha narodu — być haspadarom u svaim domie.
Kab my tady mieli mahčymaść abaranić našuju novazdabytuju niezaležnaść, to naš kraj zajmaŭ by ciapier pačesnaje miesca miž inšymi volnymi narodami śvietu. My žyli b narmalna, nie bajučysia havaryć toje, što dumajem, dy hałasavać za tych kandydataŭ, jakija hatovyja najbolš zrabić dla našaha dabra i dla dabra našaj Baćkaŭščyny. Našaj metaj nie było b vyjechać za hranicu ŭ pošukach voli dy kavałku chleba, a adbudavać naš kraj, jak heta robiać našy susiedzi. Naš narod pracavity, talenavity, razumny. Niama toj mety, jakoj my nie mahli b asiahnuć.
Ale vyjšła jano inakš. Nas akupavała najbolš źvierskaja ŭ historyi čałaviectva imperyja. Dziakujučy «braterskaj Rasiei» za XX viek Biełaruś straciła bolš za pałovu svajho nasielnictva. Nas vyvozili, rasstrelvali, katavali. Adbirali ad nas našuju majomaść, našuju histaryčnuju pamiać, našuju movu. A my hladzieli na ŭsio heta i čakali, što niešta źmienicca biaz našaha ŭdziełu.
Byli časy, kali heta było zrazumieła. Narod staraŭsia niejak vyžyć.
Ciapier ža śviet nie razumieje. Nie razumieje narodu, jaki nia choča viedać, dzie praŭda, a dzie prapahanda, dzie spraviadlivaść dy ludzkaja hodnaść, a dzie niavola dy hienacyd. Śviet nie razumieje, jak naš narod moh dvojčy dapuścić da ŭłady Łukašenku, jak jon moža dazvalać amonaŭcam ździekavacca nad žančynami, jak jon moža hadzicca z paŭtornymi falsyfikacyjami vybaraŭ. Nie razumieje, čamu naš narod nia vyjšaŭ sotniami tysiač, kab baranić svaju niezaležnaść, kali Pucin zajaviŭ, što jon choča zrabić z nas rasiejskuju huberniu.
Kolki času jašče roznyja prajdziśviety buduć z nas ździekavacca, traktavać nas jak tavar, jakim možna handlavać u imia čužych intaresaŭ?
Rasiejski faktar adyhryvaje biezumoŭna vialikuju rolu. Maskva nijak nia moža pahadzicca z tym, što na jaje darozie ŭ Kalininhrad dy ŭ Eŭropu znachodzicca niezaležnaja dziaržava, ź jakoju treba ličycca. Usio budzie rabić, kab nas niejak znoŭ uklučyć u svaju imperyju.
Ale Maskva ničoha nia zmoža zrabić suprać nas, kali my hetaha nie dapuścim. Čas pračnucca! Čas abvieścić śvietu, što my chočam być volnymi i niezaležnymi, što my bolš nie dazvolim nikomu nas pradavać! Kali my hetaha ciapier nia zrobim, kali dazvolim Maskvie nas «intehravać», tady nazaŭsiody zahiniem jak nacyja, jak narod.
Pieršym krokam našaha adkazu Pucinu mohuć stać šeści, jakija adbuducca ŭ Miensku i ŭ inšych haradoch Biełarusi z nahody našaha sapraŭdnaha nacyjanalnaha śviata 25 Sakavika. U hety dzień uvieś biełaruski narod musić skazać śvietu, što jahonaja vola, jahonaja niezaležnaść, jahonaja majomaść, jahonyja hrošy, jahonaja terytoryja nie padlahajuć nijakamu šantažu, nijakamu handlu.
Tolki ŭ svajoj ułasnaj, niezaležnaj krainie my abaronim tyja čałaviečyja pravy, jakimi karystajecca ŭvieś cyvilizavany śviet. Tolki kali budziem haspadarami jaje, budziem žyć tak, jak žyvuć ludzi ŭva ŭsich narmalnych krainach śvietu. Ale heta nia staniecca biaz nas, biaz našaha ŭdziełu. Prypomnim jašče raz słovy našaha praroka Janki Kupały:
Paŭstań, narod! Dla budučyni ščaście
Ty stroj, kab put nia stroiŭ bolš susied.
Nia dajsia ŭ hety hrozny čas prapaści —
Prapaščych nie paciešyć ščaściem śviet.
Žyvie Biełaruś!
Ivonka Surviłła, Staršynia Rady Biełaruskaj Narodnaj Respubliki
Ciapier čytajuć
Zamiest pareštkaŭ Vitaŭta za ścianoj Vilenskaj katedry znajšli tolki kuču kamianioŭ. Ale ŭłady Litvy hatovyja vydatkavać na praciah pošukaŭ jašče 1,5 miljona jeŭra

Kamientary