Hutarka z Alesiem Karnijenkam
Biełaruskaja palityka pierabyvaje ŭ stanie zaćmieńnia. Adzin zaćmiŭ usich. «Chto zamiest Jaho?» — pytajucca stary i mały, razvažajučy pra nastupnyja vybary. Napeŭna ž, heta budzie supraćlehłaść jamu. Strymany, nia schilny da krajnaściaŭ, niekanfliktny, kulturny, a hałoŭnaje, prafesijny. I małady. Zaŭtra, a asabliva paślazaŭtra biełaruskaje palityki buduć vyznačać prafesijanały. Chto tam padrastaje ŭ cieni Łukašenki? Pakaleńnie «NEXT».
«Kali ty lubiš našaha hieroja tak, jak my, pierapišy hety list dzieviać razoŭ, dašli siabram i znajomym. Adzin chłopčyk parvaŭ hety list, zapisaŭsia ŭ apazycyju, dyk ciapier vučycca ŭ Praskim ŭniversytecie j słuchaje biełaruski rok. A adna dziaŭčynka pierapisała hety list 999 razoŭ, i, kali jaje adkačali, pajechała ŭ viosku Zadupje Čarnobylskaha rajonu. Ciapier jana — pavažany čałaviek, vykładčyca «biełaruskaj dziaržaŭnaj idealohii».
Taki list atrymali 1 krasavika mienčuki ad ludziej u žoŭtych majkach, jakija nazyvali siabie «limonami». 1 krasavika adznačyŭ u Miensku Aleś Karnijenka, jakomu zabaranili pravieści ŭ hety dzień u Homieli akcyi «ŭ padtrymku Łukašenki z metaj vykazać biaźmiežnaje zachapleńnie asobaj i spravami prezydenta RB».
«NN»: Aleś, chto takija «limony» i čamu ŭźnikła takaja impreza?
Aleś Karnijenka: 1 krasavika — heta adziny dzień u hodzie, kali možna ščyra paprydurvacca. A našaj apazycyjnaj palitycy tak nie chapaje humaru i niestandartnaści. Nas zahnali ŭ ramki, kali ničoha nie dazvalajecca... Ź inšaha boku, i ludzi stomlenyja ad ciažkoj prapahandy. Našy biednyja hramadzianie i nie za Łukašenku, ale j nia mohuć atajasamić siabie z apazycyjaj. Tamu treba pakazać im śviatło ŭ kancy tunelu. Heta dobra, kali ludzi pačynajuć śmiajacca. Kab zmahacca z drakonam, možna albo samomu stać drakonam, albo pakazać, što toj drakon — usiaho tolki maleńki humovy jaščar. A limony — heta paprostu ludzi, apranutyja ŭ žoŭtaje.
«NN»: Alesiu, kudy źnikła palityčna aktyŭnaja biełaruskaja moładź?
A.K.: Moładzievy ruch skanaŭ. Zdoch paśla prezydenckich vybaraŭ i dajšoŭ hod tamu padčas miascovych. Skončyłasia pakaleńnie 96-ha hodu — jak masa, a nie jak lidery. Siońniašnija 17—18-hadovyja dzietki — nia tyja, chto dychnuŭ biełaruskaści, adradžeńnia j demakratyi, chto spadziavaŭsia, što z dapamohaj niekalkich demanstracyj možna dasiahnuć svabody. Jak ja niekali spadiazvaŭsia. Ciapier ludzi zusim inšyja, dyktatura šmat hadoŭ tryvaje, idealahičnaja apracoŭka praciahvajecca… Dzieci 96-ha vyraśli. Niechta staŭ lideram «darosłaj» arhanizacyi, niechta stvaraje svoj blok, para lideraŭ «Zubra» i MF u Horadni zajmajuć vysokija pasady ŭ BRSM. Znajšli siabie ŭ systemie. Ale pierachod 100 čałaviek z baranavickaha BRSM u «Zubr» natchniaje. Chutka my pabačym renesans ruchu moładzi.
«NN»: Kažaš, «zdoch»? A jak ža «Maładaja Biełaruś»?
A.K.: Skaraśpiełaja inicyjatyva. Moładź — vialiki resurs demruchu. Ale nichto nia budzie hałasavać za moładzievyja partyi. Rola moładzi troški inšaja. Maładyja radykalna nastrojenyja zmahacca za pieramohu — ci ŭ svajoj akruzie, ci ŭvohule ŭ krainie. My ŭ svoj čas «uziali» Pałac prafsajuzaŭ. Na žal, nie było kandydata, za jakoha varta było b i chaciełasia b zmahacca. Ale siarod tych 220 udzielnikaŭ «Piaciorki» i jašče niekalkich ludziej, jakija ŭ «Piaciorku» nie ŭvajšli, budzie za kaho zmahacca. Bolšaść našych lideraŭ — i starych, i maładych — moža pretendavać na pieramohu ŭ svaich akruhach. Hałoŭnaje — ci zdolejem my hety vybar abaranić.
«NN»: A siońniašnija lidery — chto?
A.K.: «Chto zamiest jaho?» — hetaje pytańnie nam uvieś čas zadavali ludzi ŭ Homieli padčas kampanii suprać treciaha terminu. Na moj pohlad, alternatyva — heta my ŭsie razam, usie hetyja 110+110.
«NN»: Kaho b ty chacieŭ bačyć kiraŭnikom dziaržavy?
A.K.: Sumlennaha, maładoha i praŭdzivaha čałavieka, zdolnaha da niestandartnych krokaŭ u palitycy. I kab čałaviek adkryta skazaŭ jašče pierad vybarami, što jon za demakratyju i niezaležnaść.
«NN»: Jakija šancy, na tvoj pohlad, majuć demakratyčnyja kandydaty na vybarach u pałatu pradstaŭnikoŭ?
A.K.: Va ŭmovach bolš-mienš demakratyčnych ja moh by pramović hruzinski tost «Za hruzinski varyjant!», voś tut pabažycca, što my voźmiem nia toje što 50%, ale 70% mandataŭ. Ale: falsyfikacyi buduć, dostupu da ŚMI nia budzie. Śćviardžać, što my vyjhrajem, niemahčyma. Tym bolš što zavajova 50% miescaŭ u pałacie ničoha nie vyrašaje. Pavodle zakanadaŭstva, kali PP dva razy adchilaje zakon, uniesieny prezydentam, jon maje prava raspuścić pałatu. U nas amal nie zastałosia ŚMI. Ludzi pierastali cikavicca palitykaj. Jany bajacca, što lubaja aktyŭnaść moža pryvieści da represij, da prablem na pracy, na vučobie. Tamu kampaniju treba vykarystać, kab danieści da ludziej alternatyvu. Što jość idei, ujaŭleńnie, kudy pavinna ruchacca kraina.
Pry hetym ja nie kažu, što my nia možam raptam atrymać vyniki bolšyja, čym my stavim. Całkam mahčyma, što niechta vieryć u svaju pieramohu, vieryć u svoj mandat.
«NN»: A ty?
A.K.: Ja vieru ŭ toje, što rablu vielmi važnuju spravu. Ja siabie razhladaju nie jak palityka, a jak hramadzkaha dziejača i tamu rablu heta, kab usio ž taki pabačyć svaju krainu volnaj, demakratyčnaj, zamožnaj i eŭrapiejskaj.
«NN»: Pierad miascovymi vybarami 2003 h. była teoryja, što treba ŭdzielničać, kab navučycca i pieramahčy ŭ 2004-m. Ciapier iznoŭ...
A.K.: Ułada skancentravanaja ŭ rukach Łukašenki. Tolki źmianiŭšy persanaliju i systemu, možna źmianić niešta ŭ našym žyćci. My ŭ Homieli chodzim pa kvaterach, źbirajem podpisy za źmianšeńnie kamunalnych płaciažoŭ. Dyk pracentaŭ tryccać jašče hatovyja padtrymlivać uładu. Jany nie padpisvajucca, bo my suprać Łukašenki. Jašče pracentaŭ tryccać vystupajuć vielmi aktyŭna suprać ułady, hatovyja padpisacca, nie bajučysia słovaŭ «Abjadnanaja hramadzianskaja partyja». I 40% bajacca ci zapali ŭ hłybokuju apatyju.
«NN»: Jakich pieramienaŭ ty žadaješ dla svajho horadu?
A.K.: Samaje važnaje — heta miascovaje samakiravańnie. Miascovyja kiraŭniki pavinny abiracca, a nie pryznačacca źvierchu. Patrebnyja asobnyja miascovyja biudžety. Tady palityki i miascovaja ŭłada nabliziacca da ludziej i prablemy pačnuć vyrašacca. Miascovyja kiraŭniki buduć zaležać ad ludziej i dbać, kab ich pieraabrali.
«NN»: Dzie harantyja, što demakraty buduć lepšymi kiraŭnikami za siońniašniuju ŭładu?
A.K.: Harantyja ŭ tym, što heta nia budzie kiravańnie adnoj asoby. Inšaja harantyja — u čałaviečych jakaściach apazycyjnych lideraŭ. Nichto ź ich nie dazvolić sabie razhaniać mirnyja demanstracyi ci abražać ministraŭ pierad kamerami. Heta prosta inšy styl kiravańnia. Demakratyja — heta nia stolki padzieł ułady, kolki kultura i tradycyja. I da jaje nam jašče daloka iści. My ŭsie rodam z Savieckaha Sajuzu, i niezdarma ž Majsiej vadziŭ svoj narod 40 hadoŭ, pakul nie pamior apošni, chto viedaŭ rabstva.
«NN»: Časta apazycyju vinavaciać u biaździejańni, u tym, što joj nia chočacca surjozna niešta mianiać, bo zachavańnie dyktatury — harantyja hrašovych pastupleńniaŭ z-za miažy.
A.K.: Heta čystaja prapahanda. Fondy, jakimi pužajuć našych hramadzian, absalutna lehalnyja ŭ inšych krainach. Tolki pa vinie Łukašenki ŭsie fondy vyhnali ź Biełarusi, a heta ž taksama investycyi. Investycyi, jakija nie pracujuć pa vinie Łukašenki. Tyja ličby, jakija nazyvaje prapahanda, — chacieŭ by ja pabačyć takija hrošy. A voś ličba ź biudžetu RB za 2003 h. u 213 młrd rub. na Rezervovy fond prezydenta — heta realnaść! Pry vydatkach na ŽKH tolki ŭ 1,9 młrd. Voś i paraŭnajcie. Mianie ŭvosień aštrafavali za praviadzieńnie hramadzkaha hałasavańnia na 100 bazavych vieličyniaŭ (kala 700 dalaraŭ), a niadaŭna majho najbližejšaha pamočnika Arcioma Buryłu asudzili za «kantrabandu» ŭlotak. U pastanovie sudu napisana, što ŭlotki mieli «značnuju materyjalnuju kaštoŭnaść». Tak što ja zaklikaju ŭsich ustupać u šerahi apazycyi: my tut dzika navarvajemsia na kantrabandzie ŭlotak. A kamu nie dastałasia ŭlotak, možacie kupić ich u kramach, jakija handlujuć kanfiskatam.
«NN»: Vyłučaješsia ŭ pałatu — a represij nie baišsia?
A.K.: Nie bajusia. Moža być, uźniknie strach, kali ja budu stajać niedzie ŭ jamie kala Paŭnočnych mohiłak. Nie raniej. Usie maje prodki byli zmaharami. Moj pradzied pry savietach 10 hadoŭ pravioŭ za kratami. Jaho spačatku raskułačyli, paśla abvinavacili ŭ špijanažy — jon pachodziŭ sa staražytnaha šlachietnaha rodu Ratkievičaŭ, za heta jaho i pakarali. A rod prasočvajecca z CHII st. Inšy moj pradzied byŭ napałovu kazak, jon pachodziŭ z kazačaha stanu ŭ Čačenii. Heta, napeŭna, hieny nie dajuć mnie spakoju.
Dyj proźvišča majo ŭ Homieli adnaznačna asacyjujecca z demakratyjaj — dziakujučy Viktaru Karniajenku, jakoha ŭ 1989 h. paŭhoradu vybrała ŭ Viarchoŭny Saviet Savieckaha Sajuzu. My ź im nie svajaki, i proźviščy navat pišucca pa-roznamu na adnu litaru, ale idejnaja rodnasnaść jość: Viktar Karniajenka byŭ adnym z tych, chto paŭpłyvaŭ na majo dałučeńnie da demakratyčnaha ruchu. U Homieli heta toje ž samaje, jak kali b majo proźvišča było Buš-małodšy.
«NN»: Chto dla ciabie prykład u palitycy?
A.K.: Aŭraam Linkaln, a z našych histaryčnych dziejačoŭ — Tadevuš Kaściuška i asabliva Kastuś Astroski, jaki moh čaho zaŭhodna dasiahnuć u inšaj krainie, ale viarnuŭsia na radzimu, źbieh z maskoŭskaha pałonu. Za apošnija hady ja niekalki razoŭ stajaŭ pierad vybaram: źjechać, zastacca za miažoj ci navat paprostu pajści z palityki, zarablać hrošy. Ja b, napeŭna, tak i zrabiŭ, kali b nie bajaŭsia, što toje, što adbyvajecca, — nia prosta pytańnie času, a pytańnie histaryčnaje — ci budzie Biełaruś isnavać na mapie Eŭropy.
«NN»: Ci jość u Alesia Karnijenki pryvatnaje žyćcio?
A.K.: Jak kazaŭ raniej Jasir Arafat: maja žonka — revalucyja!
«NN»: Moža być, naadvarot — revalucyja nie pakidaje času na pryvatnaje žyćcio?
A.K.: Nie, mianie niaščasnaje kachańnie stymuluje. A kali surjozna, to kachańnie — važnaja reč dla mianie, ale pakul «nie supała».
«NN»: Čym ty zajmaješsia ŭ volny čas?
A.K.: Sportam. Ciapier my z usioj majoj pieradvybarčaj kamandaj vučymsia katacca na kani. Jašče pišu dla siabie śmiešnyja karotkija prazaičnyja rečy. Raniej pisaŭ vieršy pra hierojaŭ treciaha sektaru.
«NN»: Kolki času ty pravodziš u Homieli?
A.K.: Pa 40% u Miensku i Homieli, astatnija 20% — u ciahnikach. Nasamreč ja kłanavaŭsia, adzin kłon žyvie ŭ Homieli, a druhi ŭ Miensku.
Hutaryła Vieranika Dziadok
Kamientary