Паэт Анатоль Сыс пайшоў на неба. Шлях ягоны быў лёгкі, бо паміж Вялікаднем і Радаўніцай дарога на нябёсы адкрытая многімі малітвамі.
А калі яшчэ ўлічыць, як доўга чакаў ён гэтага моманту!.. Гадоў 15 таму ён так і адказаў мне на пытаньне «Чым цяпер будзеш займацца?» — «Цяпер засталося толькі памерці». Ягоным вершам тут, на зямлі, замінала ягоная чалавечая прысутнасьць.
У гісторыі Анатоля Сыса наймацней уражвае ягонае стаўленьне да паэзіі як да сапраўды большае рэальнасьці. Большае за жыцьцё. Ягоныя вершы — гэта не салён і не стадыён, не эстэтыка і паэтыка, а замова шаптуна-ўлюбёнца Бога. Шаптун і выглядае дзіваком, бо жыве паміж намі і небам. І ведае цану нашай мітусьні, якой мы часьцяком за гэтай самай мітусьнёй не заўважаем. Як не заўважаем і не надаём такога абсалютнага значэньня паэзіі.
Аднак Анатоль Сыс быў ня толькі шаманам, але і адукаваным чалавекам. Вось чаму ягонае самаадмаўленьне давалася яму так цяжка — бо рабілася сьвядома. Сыс ведаў, што ўсяму свой крэс. І калі б Купала пражыў век Багдановіча — не было б Купалы. А калі б Багдановіч меў Купалавы гады — не было б і Багдановіча. Першы папросту б не дасьпеў, другі б — размазаў уласны даробак. Сыс разумеў, што сам ён адбыўся напрыканцы 1980-х. І далей рабіў усё, каб не замінаць сваім уласным вершам жыць. Піў і блазнаваў, каб ня быць атаясамленым з тым вобразам паэта, які ўжо сфармаваўся ў публікі. Каб сур’ёзнасьцю свайго чалавечага аблічча не псаваць чысьціню свайго паэтычнага вобразу. Выдаваць па кніжцы ў год, езьдзіць на дачу і сядзець на нарадах, безумоўна, было прасьцей, але для ягонай паэзіі гэта быў канец. Стакроць цяжэй было зусім усьвядомлена, яшчэ жывучы, дэкляраваць сваю цялесную сьмерць альбо іншасьць. Проста быць проста вар’ятам, і зусім ня тое — самому абраць сабе гэткі шлях. Магчыма, ягоны подзьвіг якраз у гэтым — столькі гадоў не спакусіцца, не размазаць, не сапсаваць і дажыць такі да таго дня паміж Вялікаднем і Радаўніцай, калі твой шлях акажацца адкрытым.
Паэт Анатоль Сыс пайшоў на неба з тым самым пачуцьцём нязьдзейсьненасьці, што і калісьці Гарун. Такое самае ў тваёй краіне абложнае беспрасьвецьце, падобнае ці то на сон, ці то на сьмерць. Зьмянілася нібыта ўсё, але ўнутраны стан паэта, ягонае грамадзянскае пачуцьцё засталося тым самым. І ўсе твае клічнікі пад касым дажджом бясчасься згінаюцца ў прыкрыя і непрыгожыя пытальнікі, быццам кланяюцца камусьці...
Кажуць, калі табе лёг на душу нейкі верш, гэта значыць, што сам паэт ужо пранік у цябе і ўплывае на твае адчуваньні, думкі, паводзіны. У творчасьці Анатоля Сыса ўсё складаецца з гэтых пранікненьняў. Ён пераўвасабляецца ў Апанаса Філіповіча, Сяргея Палуяна, Язэпа Драздовіча, калі піша іхныя маналёгі і тым самым акрэсьлівае сваё, блізкае яму кола. Ён пранікае, ці то каб напоўніць іхныя вобразы сабою, ці то каб празь сябе зразумець і адчуць іх. Ёсьць у яго і «Маналёг Алеся Гаруна».
Гараць камяні ў маім вогнішчы,
расьцьвеленыя агнём,
нібы ваўчаняты ў логвішчы
сонечным прамянём.
У твар мне шугае полымя,
ды я ўсё адно бяру
каменьні рукамі голымі
і гэткім, як сам, дару.
Бяруць і да сэрцаў туляць:
няхай нас ратуе боль
і вучыць пра бліжніх думаць,
пра тых, хто гібее ў золь,
пра тых, хто прамёрз да костак,
хто шлях да агню згубіў,
хто д’яблу чырвоным хростам
Айчыну сваю пазбыў.
Дай бог, каб маё каменьне
аднойчы іх апякло,
прымусіла ўстаць з каленяў,
пайсьці на маё сьвятло.
Я — тут! Я шугаю полымем!
Праз боль я зь сябе бяру
каменьні рукамі голымі
і гэткім, як сам, дару.
Дай бог, каб маё каменьне
Жар-птахам дайсьці змагло
да тысячных пакаленьняў
і сэрцы іх апякло.
Ёсьць паэты зразумелыя і ясныя, а ёсьць тыя, што застаюцца таемнымі, нават калі бачыш такога і гаворыш зь ім штодня. Сыса цягнула да такіх, і сам ён стаў урэшце вялікай загадкай. Наваліўшыся ўсім сьветам, мы больш-менш зразумелі, раскрылі таямніцу Багдановіча і таямніцу Купалы. Але якая гэта была агромністая праца цэлых пакаленьняў! У літаратуру прыходзяць новыя творцы і іхнае самалюбства цьвеляць старыя, адкладзеныя на потым таямніцы. Быццам задача таямніц — забясьпечваць жывое жыцьцё культуры. Сёньня да тых неразгаданых тайнаў дадалася яшчэ адна — тайна Анатоля Сыса.
Паводле svaboda.org
￭
Уладзімер Лобач
Паляўнічы
Анатолю Сысу
Бі. А ты бі на ўзьлёт
А калі недарод
Багі ўсё адно падкажуць
Што на пачатку
А што пасярод
Страляй!
А багі ўсё зьвяжуць
Сваёю боскай сьліной
Як будзе час табе
Дык павернесься
Толькі адкінь прэч спакой
На гэтых дарогах ня вернесься
Не рассыпай сябе...
19.05.05
Каментары