Узі Вайль. Гэта не «Хамас», гэта Сьмерць, каб яна здохла

Колькі хвілін пасьля таго, як дзіця, нарэшце, заснула, Мэір Коэн зьняможана паваліўся на канапу ў гасьцёўні.

— Сьпіць? — запытала Раніт.

— Сьпіць, — адказаў ён.

Вочы міжволі зьліпаліся, і тут у дзьверы пазванілі.

Раніт пайшла адчыняць. На парозе стаяў невысокі чалавек у акулярах, які трымаў у руках вялікую тэчку.

— Мэйл і Аніт Каноэ? — спытаў ён.

Яна няўцямна паглядзела на чалавека. Ён паўтарыў пытаньне.

— Мэір і Раніт Коэн, — няўпэўнена паправіла яна.

— А-а! — выгукнуў чалавек і паглядзеў у свае паперы. — От, кампутары! Хіба ж можна ім верыць?! Я з сацыяльнага страхаваньня, — ён прасунуў руку для поціску. — Я дэмограф.

— Вельмі прыемна, — павіталася зь ім за руку Раніт. — Вы… хто?

— Дэмограф. Я раблю статыстычныя апытаньні насельніцтва для сацыяльнага страхаваньня. Вы дазволіце пару-тройку пытаньняў?

— Мы якраз…

— Мале-енечкіх такіх пытаньняў, — папрасіў дэмограф.

Яна зірнула на мужа, той паціснуў плячыма.

— Выдатна! — сказаў дэмограф і зайшоў у кватэру.

* * *

Праз паўгадзіны ён усё яшчэ сядзеў у іхняй гасьцёўні, гартаў паперы, чытаючы пытаньні манатонным голасам: «А зараз пяройдзем да дзяцей».

Ён шчыра ўсьміхнуўся і зірнуў па баках.

— Дзеці ёсьць?

— Адно. Адна дачка, — адказаў Мэір.

— Колькі год?

— Паўгодзіку, — вымавіў Мэір. — Яшчэ доўга?

— Не, зусім не, яшчэ трошкі і ўсё.

«Шэсьць месяцаў», — занатаваў у сябе дэмограф.

— Гм, яна, відаць, ужо гаворыць?

Бацькі глянулі на яго са зьдзіўленьнем.

— Не гаворыць?

— Не гаворыць, — адказала Раніт. — А вы што, ведаеце многа шасьцімесячных дзетак, якія гавораць?

— Я…

Ён зьбянтэжыўся.

— Я… У мяне няма дзетак… Я яшчэ малады. Я проста выглядаю старэйшым. Гэта таму што я ў акулярах. І таму, што я працую ў сацыяльным страхаваньні.

Мэір зірнуў у столь. Раніт — на свае пантофлі.

— І як яе завуць?

— Яэль,— адказала Раніт.

— Прыгожае імя.

Ён запісаў.

— Вы так назвалі яе ў гонар кагосьці зь сям’і?

— У гонар Іцхака Рабіна, — адказаў Мэір. — Яшчэ многа пытаньняў?

— Не, зусім не, — запэўніў акулярык і занатаваў: «У гонар Рабіна».

Мэір і Раніт пераглянуліся.

— Гэта жарт, — сказала Раніт.

Маладзён запытальна паглядзеў на жанчыну.

— Мой муж жартуе.

— А-а, пачуцьцё гумару. Вельмі важная рэч, — кемліва хітнуў галавой дэмограф. Але ж напісанага ня сьцёр.

— Прафэсія? — зьвярнуўся ён да Мэіра.

Мэір уважліва паглядзеў на дэмографа. Празь некалькі сэкундаў гаспадар кватэры казаў:

— Раблю паветра. Спэцыяліст па вытворчасьці паветра, вось мая прафэсія.

Дэмограф занатаваў і тут жа запытаўся:

— І колькі, калі не сакрэт, колькі вы зарабляеце ў месяц? Усё канфідэнцыйна. Ад тысячы да дзьвюх, ад дзьвюх да чатырох ці больш за чатыры тысячы?

— Я б жадаў зірнуць на ваша пасьведчаньне, — прамовіў Мэір.

Дэмограф пакрыўдзіўся, але ж дакумэнт дастаў. Гэта было афіцыйнае пасьведчаньне супрацоўніка сацыяльнага страхаваньня, на якім стаяў фатаздымак маладзёна і была пазначана яго пасада — «дэмаграфічны дасьледчык».

— Такім чынам? — вярнуўся да свайго пытаньня маладзён.

— Такім чынам, больш за чатыры тысячы, — адказаў Мэір. — Значна больш. Мо нават восем.

Мэір зь цікаўнасьцю паглядзеў на дэмографа: «Ці занатуе гэта ёлуп?»

Ёлуп занатаваў.

— Больш за восем тысяч, прыстойныя грошы! — ён выглядаў заклапочаным. Мусіць, падумаў на хвіліну аб уласнай перакваліфікацыі на спэцыялісты па паветры.

— Ага, — пагадзіўся Мэір. — Але ўлетку няма працы.

— Сапраўды? Чаму?

— Ну, вы ж ведаеце, што такое лета. Няма чым дыхаць — паветра зусім няма.

— А-а, — вымавіў дэмограф і занатаваў.

Потым зьвярнуўся да Раніт:

— А ваша прафэсія?

— А я дзяўчына па выкліку, — адказала жанчына.

І, трохі падумаўшы, дадала:

— Бюджэтная арганізацыя. Абслугоўваем афіцыйных асоб з-за мяжы.

Дэмограф пачырванеў.

— Гэта я тады заразіла СНІДам Рока Гадсана, — казала яна з гонарам.

Ён схіліўся над сваімі паперамі, пішучы безупынку. Мэір і Раніт усё гадалі — што ён там піша? Скончыўшы, ён спытаў:

— Вашы этнічныя карані?

— Мы прышэльцы, — адказала Раніт.

— Гэта хто?

— Прышэльцы зь іншай плянэты, — растлумачыў Мэір.

Гэтым разам малады дэмограф нарэшце падняў свае вялікія акуляры і ўтаропіўся ў гаспадароў.

І тут прачнулася іх маленькая дачка ды заплакала.

— Дзіцятка засьпявала, — сказала Раніт ды паднялася. — Прабачце.

Дэмограф паглядзеў ёй усьлед і сказаў:

— Яна корміць малаком?

— Яна сікае на яе, — адказаў Мэір, — кожныя пяць гадзін. Так вядзецца ў нас на плянэце.

Дэмограф зноўку пачырванеў. Раптам Мэір адчуў сябе няёмка.

— Прабачце, — казаў Мэір, — я таксама мушу пайсьці да дачкі.

Калі ён зайшоў у спальню, то ўбачыў Раніт, якая схілілася над дзіцем. Яе разьдзірала ад сьмеху.

— Ціха, ціха, — засыкаў Мэір, — мы перайшлі край. Нават няёмка.

— Ён вар’ят, — прашаптала Раніт, — ён жа вар’ят!

— Ён не вар’ят. Хлопец трохі тормаз, ці што… Добры дурань. Але ж ён скеміў.

— Ты праверыў, пасьведчаньне сапраўднае?

— Напісана «Сацыяльнае страхаваньне», а хто там яго ведае…

Ён узяў дачку на рукі.

І тут у дзьверы пазванілі.

— Так позна? — зьдзівіўся Мэір.

Яна паціснула плячыма.

Ён пайшоў адчыняць. На парозе стаяла Сьмерць. Яна не была апранута ў чорнае. Яна ня мела касы ў руцэ. У яе адсутнічалі крылы за сьпінаю. І голас яна мела ня вельмі каб нізкі. Але тое стаяла Сьмерць. У гэтым не было ні найменшага сумневу.

Найбольш уражвалі ейныя вочы. Праз гады, калі малады дэмограф паспрабуе прыгадаць, як яна выглядала, адзінае, што яму ўдасца ўспомніць, — ейныя вочы. Не халодныя і не жахлівыя, хутчэй наадварот: Сьмерць мела добрыя, пяшчотныя вочы. Аднак рашучыя.

Мэір аслупянеў. Дачка на руках. Раніт выйшла са спальні, таксама ўстала як укапаная.

Сьмерць паглядзела Мэіру проста ў вочы.

— Я? — прашаптаў ён.

— Ты.

Ён зьнерухомеў.

— Я?!

— Ты.

— Як… як я?

— Парб, — адказала Сьмерць.

— Але я малады. У мяне дачка, паўгодзіку толькі!

— Што, маладыя не паміраюць? — пацікавілася Сьмерць. — Хадзем. У цябе аўтамабільная катастрофа праз паўгадзіны.

І тут уперад порстка выскачыла Раніт ды ўхапілася за мужа:

— Не! Ты ня можаш так проста ўварвацца пасярод… пасярод усяго!

Сьмерць са зьдзіўленьнем паглядзела на Раніт:

— Чаму?

— Але… але за што? — прамармытала Раніт. — Што ён зрабіў?

Сьмерць тужліва ўсьміхнулася.

— Не! — крыкнула Раніт. — Я хачу ведаць за што! Ты ня можаш так проста ўзяць і забраць яго. Скажы хоць за што!

— Цяпер ты хочаш ведаць чаму, потым захочаш даведацца куды. Годзе! Мы не выдаём сваіх сакрэтаў.

Мэір адкрыў рот і тут жа яго закрыў. Пасьля гэтага ён павярнуўся да Раніт і працягнуў ёй дзіця.

Паглядзеў на жонку. І на сваю маленькую дачку. Потым павярнуўся і пайшоў у кірунку неасьветленай лесьвічнай пляцоўкі. Раніт чула, як пакрысе аціхае гук ягоных крокаў па сходах.

* * *

Першым выйшаў з аслупяненьня малады дэмограф. Ён зачыніў дзьверы і далікатна павёў Раніт у гасьцёўню.

— Сядай, — прамовіў ён, — перш-наперш трэба сесьці.

Атарапелая, яна зрабіла, як ён казаў.

— Тое, што здарылася з табою, — гэта бяда, — сказаў маладзён, — страшная бяда. Хочаш, я згатую гарбаты? Мо яшчэ чаго, алькаголю якога?

— У Мэіра ёсьць віскі, — прамовіла Раніт.

І заплакала.

Дэмограф агледзеў пакой, знайшоў сьцянны бар і наліў трохі віскі ў вялікую шклянку. З адсутным позіркам Раніт глынула пітво і закашлялася. Потым няголасна аддыхалася. Паглядзела на дзіця і прамовіла: «Што ж я маю рабіць? Як я пракармлю яе? Як я адна дам рады?»

Малады дэмограф ня ведаў, што сказаць.

— Як я… — сьлёзы душылі яе, — як я скажу ёй, што ў яе больш няма таты?..

Раніт плакала моцным, але ціхім плачам, доўга-доўга, пакуль у яе ня скончыліся сьлёзы. Потым яна паглядзела на дзяўчынку і сказала ёй:

— Цяпер мы адны, дочачка. Толькі я і ты.

І тут у дзьверы зноўку пазванілі. Ніхто не скрануўся зь месца. Пасьля трэцяга званка дзьверы расчыніліся самі.

Гэта зноўку была Сьмерць.

Яна зайшла ў пакой.

Зьнямелыя, яны глядзелі на яе. Сьмерць паказала на жанчыну. Ня верачы сваім вачам, Раніт шырока разявіла рот.

— Я ведаю, — з тугою ў голасе сказала Сьмерць. — Час ад часу такое здараецца.

— Але што….

— Тэракт. На вуліцы Ібн Гвіроль выбухнула набітая ўзрыўчаткай машына.

Дэмограф ускочыў.

— Хвіліначку! — запратэставаў ён. — Пачакайце, спадарыня! Гэта напэўна памылка. Толькі хвіліну таму вы забралі ейнага мужа.

Сьмерць стомлена паціснула плячыма.

— Дык што? — казала яна. — Як яны там пішуць аб гэтым у «Едыёт ахранот»*: «Маленькая Яэль страціла маму ў тэракце празь лічаныя гадзіны пасьля таго, як бацька загінуў у аўтамабільнай катастрофе». Так вось у жыцьці. Вы што, учора нарадзіліся?!

— Але я… калі ласка! — Раніт паглядзела Сьмерці ў вочы. — Я не магу пакінуць яе адну! Ёй толькі шэсьць месяцаў.

Стурбаваная, Сьмерць завагалася.

— Я магу ўзяць яе разам з намі, — прапанавала яна без асаблівага імпэту.

Раніт нічога не адказала.

— Добра, — прамовіла Сьмерць. — Табе пара разьвітацца з дачкою.

Яна паклала дзіця на канапу.

Яна пацалавала дачку.

Яна захутала яе ў ружовую шарсьцяную коўдру, якая ляжала на канапе. Захутала як сьлед, два разы. І павярнулася да выхаду. Сьмерць адчыніла ёй дзьверы.

— От гэтыя тэракты, — казала сябе пад нос Сьмерць, калі, мінуўшы дэмографа, стала спускацца па сходах, — быццам цэлы месяц працавала.

* * *

Пасьля таго як дзьверы зачыніліся, малады дэмограф застаўся сам-насам зь дзяўчынкай. Па немалым часе ўпершыню зварухнуўся. Глыбока ўздыхнуў. Сеў побач зь ёй на канапе. Дзяўчынка прачнулася і заплакала.

Дэмограф узяў яе на рукі і засьпяваў:

Як нараджаецца песенька?

Як дзіцятка — сьпярша…

Потым, потым…

тра-ля-ля-ля-ля…

Ня памятаю…

Ён перастаў сьпяваць.

— Што мне з табою рабіць, малюпацька? — зьвярнуўся ён да дзяўчынкі. — Ня ведаю, як гэта сказаць, але з табою здарылася нешта кепскае.

Дзяўчынка перастала плакаць, глянула на дэмографа і ўсьміхнулася.

— Слухай, — сказаў ён і пачаў цацкацца зь яе маленькімі ручкамі, — гэта… паслухай, табе прыйдзецца гадавацца бяз мамы і таты.

Дробны сьмяшок зьляцеў зь ейных вуснаў.

— І каб гэта не сапсавала табе ўсё жыцьцё. Ты ня думай, што жыцьцё — гэта кепска. Бо жыцьцё — гэта цудоўна. Сапраўды цудоўна. Але сяды-тады здараюцца рэчы, якія нельга… якія цяжка… я маю на ўвазе…

Ён уздыхнуў. Дзяўчынка паглядзела на яго шырока расплюшчанымі вачыма.

— Але гэта ня значыць, што жыцьцё не цудоўнае, — працягнуў ён.

У куточку яе вуснаў зьявіўся маленькі цурочак сьліны. Дзяўчынка ўсьміхнулася.

«Я думаю, што яны вадзілі мяне за нос, — сказаў ён сабе. — Усё нахлусілі. Пра імя таксама. Дзяўчынку, мусіць, завуць зусім не Яэль».

І, як гэта ня раз здаралася раней, дзяўчынка заплакала.

— Ціха, ціха, ня плач, — пачаў ён. — Я тутака. Слухай, я ня вельмі цямлю ў дзетках. У мяне іх ніколі не было. Але я буду старацца. Я цябе не пакіну.

Ён пачаў гушкаць яе і пяшчотна засьпяваў:

Люлі-люлі-люлі,

Прыляцелі гулі…

І ў дзьверы зноўку пазванілі.

Сьмерць зайшла ў кватэру няўпэўненым крокам.

— Быў яшчэ адзін тэракт, — выбачлівым тонам паведаміла яна.

Яна хітнула ў бок дзяўчынкі. Дэмограф ускочыў.

— Каб ты здохла! — закрычаў ён. — Шкыньдзёхай, падла!

Сьмерць пастаяла-памулялася. Потым узьняла вочы ўгору.

— Ну добра, — сказала, — хай сабе.

Разьвярнулася і сышла.

Ня верачы сабе, малады дэмограф паклаў дзяўчынку на канапу, пахітаў галавою і сказаў:

— Ах ты, поскудзь паганая!

Пераклад з габрэйскае Паўла Касьцюкевіча

❏

Узі Вайль (нар. у 1964) — ізраільскі празаік, журналіст, перакладчык.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0