Зяленскі падпісаў закон аб скасаванні абароны рускай мовы ва Украіне. Што гэта азначае
Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі падпісаў закон № 4699-IX, які афіцыйна выключае рускую мову з пераліку моў, што падлягаюць абароне ў краіне ў адпаведнасці з Еўрапейскай хартыяй рэгіянальных моў або моў меншасцей. Вярхоўная Рада прагаласавала за гэты дакумент яшчэ ў снежні 2025 года, і праз сем месяцаў ён набыў моц, піша ВВС.
«Руская мова выключана з пераліку моў, да якіх Украіна прымяняе палажэнні Хартыі. Гэтае справядлівае і заканамернае рашэнне. Мова дзяржавы-агрэсара не можа карыстацца інструментамі абароны, створанымі для падтрымкі моў карэнных народаў і нацыянальных абшчын», — сказаў спікер украінскага парламента Руслан Стэфанчук.
Вярхоўная Рада Украіны прагаласавала за законапраект яшчэ ў снежні 2025 года. Зяленскі падпісаў дакумент толькі праз сем месяцаў, і зараз ён уступае ў сілу.
З гэтага часу палажэнні Хартыі, якія датычацца рэгіянальных або мінарытарных моў ва Украіне, не будуць распаўсюджвацца на рускую мову.
Якія мовы засталіся пад абаронай?
Абноўленая рэдакцыя закона захавала дзяржаўную абарону і падтрымку для цэлага шэрагу моў. У гэты спіс уваходзяць беларуская, балгарская, гагаузская, нямецкая, грэчаская (новагрэчаская і румейская), іўрыт, ідыш, крымскататарская, польская, ромская, румынская, славацкая, венгерская, чэшская, мовы карэнных народаў Украіны — караімская і крымчацкая, «каб ні адна абшчына не засталася без увагі».
Распрацоўшчыкі закона адзначаюць, што выключэнне рускай мовы не парушае міжнародных абавязацельстваў Украіны. Згодна з тлумачальнай запіскай, руская мова з-за свайго шматвекавога панавання застаецца самай ужывальнай сярод нацыянальных меншасцей краіны, і няма падстаў лічыць, што ёй пагражае знікненне.
Што зменіцца на практыцы?
Як патлумачыла народны дэпутат Яўгенія Краўчук, Еўрапейская хартыя першапачаткова створана для абароны малых моў, якім пагражае поўнае выміранне.
Для звычайных грамадзян у бытавым плане нічога не зменіцца — людзі, якім зручна размаўляць па-руску, працягнуць гэта рабіць.
Асноўныя змены тычацца дзяржаўнага фінансавання. Украіна больш не бярэ на сябе абавязацельствы падтрымліваць расійскія культурныя цэнтры. Дзяржава не будзе фінансаваць выданне кніг на рускай мове або яе абавязковае вывучэнне.
Руская мова пазбаўляецца статусу аб'екта абароны ў межах Хартыі і адпаведнай бюджэтнай падтрымкі.
Статыстыка: як украінцы адмаўляюцца ад рускай мовы
Змены ў заканадаўстве адлюстроўваюць рэальны стан спраў у грамадстве. Апытанне Кіеўскага міжнароднага інстытута сацыялогіі (КМІС), праведзенае ў пачатку 2025 года, зафіксавала імклівы рост папулярнасці ўкраінскай мовы.
Калі ў 2020 годзе дома па-ўкраінску размаўлялі 52% рэспандэнтаў, то да пачатку 2025 года гэтая лічба вырасла да 63%.
Доля тых, хто карыстаецца выключна рускай мовай, наадварот, скарацілася амаль удвая — з 25% да 13%.
Яшчэ 19% апытаных выкарыстоўваюць абедзве мовы ў роўнай ступені.
Кардынальна змянілася і стаўленне да вывучэння рускай мовы ў школах. Зараз 58% украінцаў перакананыя, што яе наогул не трэба выкладаць дзецям (у 2019 годзе такіх было ўсяго 8%).
Яшчэ 29% лічаць, што рускую можна вывучаць толькі як звычайную замежную мову або нават у меншым аб'ёме.
За тое, каб надаваць рускай мове столькі ж часу, колькі і дзяржаўнай украінскай, зараз выступаюць толькі 3% грамадзян.
Каментары