Ajciec Siarhiej Stasievič: U Łondanie ja znajšoŭ Biełaruś, jakuju šukaŭ na radzimie

Kali šeść hod tamu Siarhieja Stasieviča rukapakłali na śviatara Biełaruskaj katalickaj misii ŭ Anhlii, kiraŭnik misii ajciec Alaksandr Nadsan pryznaŭsia, što čakaŭ hetaj padziei čverć stahodździa.

Małady śviatar sa zdolnaściami menedžara ŭžo ažyćciaviŭ rekanstrukcyju lehiendarnaha «Maryjnaha doma» — siadziby Biełaruskaha relihijnaha i kulturnaha centra ŭ Łondanie dy inicyjavaŭ prajekt pabudovy sapraŭdnaj biełaruskaj carkvy. My hutarym z ajcom Siarhiejem pra Ŭnijackuju carkvu, relihijnaść biełarusaŭ i «biełaruskuju viosku» u Łondanie.

«Abraŭ unijactva, kab pieraadoleć relihijny padzieł pamiž biełarusami»

— Ajciec Siarhiej, kali vy zrazumieli, što žadajecie stać śviatarom?

— Ź dziacinstva mianie cikaviła relihija.

Skančvajučy škołu ŭ Ivacevičach i pastupajučy na adździaleńnie kulturałohii fiłasofskaha fakulteta BDU, viedaŭ, što chaču być mienavita hreka-katalickim (inačaj kažučy — unijackim) śviatarom.

Usio adbyvałasia niejak samo saboj, ja prosta realizoŭvaŭ paklikańnie. Tamu vybraŭ Minsk, dzie isnavali hreka-katalickija supołki i śviatary, a taksama adukacyju, jakaja mahła spatrebicca dziela dasiahnieńnia majoj mety. Užo paśla, u Papskim Hreckim kalehiumie ŭ Rymie daviedaŭsia, što piać hadoŭ na fiłasofskim fakultecie ŭ BDU nie adpaviadajuć navat stupieni bakałaŭra fiłasofii, dziela atrymańnia jakoj ŭ katalickich navučalnych ustanovach vučacca dva hady.

Dla śviatarstva ž akramia fiłasofii patrebna było jašče skončyć trochhadovy kurs bahasłoŭja. Pryjšłosia nanoŭ vyvučać asnoŭnyja fiłasofskija dyscypliny jašče ceły hod. U BDU nie było navat takich asobnych kursaŭ, jak antałohija, hnasieałohija…

— Jak vyhladaje relihijnaja adukacyja ŭ zamiežnych navučalnych ustanovach?

— Isnujuć teałahičnyja fakultety pry ŭniviersitetach, adkrytyja dla ŭsich. Tam u sapraŭdnaj akademičnaj abstanoŭcy supolna navučajucca jak sieminarysty — tyja, što rychtujucca da śviatarstva i žyvuć ŭ svaich duchoŭnych sieminaryjach, tak i śvieckija studenty. Najbolš składanym było mienavita ŭvajści ŭ sam praces navučańnia, bo BDU pryvučyŭ lehkadumna stavicca da pradmietaŭ i vučycca tolki padčas siesii. Taksama trapiŭšy na padrychtoŭčy kurs italjanskaj movy, upieršyniu sutyknuŭsia z tym, što zamiežnuju movu možna vyvučać z «nula» bieź inšaj movy-pasiarednicy.

— Čamu vy abrali mienavita ŭnijactva?

— Ja abraŭ uschodniaje katalictva jak vieravyznańnie, što spałučaje ŭ sabie biełaruskaść moŭnuju, abradavuju z paŭsiudnaściu, univiersalnaściu Katalickaj carkvy. U hetym ja bačyŭ pieraadoleńnie relihijnaha padziełu pamiž biełarusami prynamsi asabista dla siabie.

Chacia ja pierajšoŭ u Katalickuju carkvu, pryznaŭ katalickuju vieru i piaršynstva Papy rymskaha, ja zachoŭvaju ŭschodni abrad, jak u Pravasłaŭnaj carkvie. Ryma-kataliki mnie nie čužyja: my molimsia i pryčaščajemsia razam jak členy adnoj Carkvy Chrystovaj.

Minsk — Rym — Łondan

— Jak vy apynulisia na Albijonie?

— U 1999-m skončyŭ BDU, nadyšła para ździejśnicca majoj zapavietnaj mary. Rektar Biełaruskaj katalickaj misii ŭ Anhlii ajciec Alaksandar Nadsan, ź jakim ja paznajomiŭsia dvuma hadami raniej na katalickim moładzievym forumie ŭ Paryžy, prapanavaŭ pryjechać da jaho ŭ Łondan. U ajca tady byŭ prajekt — jon spansiravaŭ navučańnie bahasłoŭju ŭ Jeŭropie maładych biełarusaŭ-unijataŭ. Pry spryjańni ajca Alaksandra mianie pryniali ŭ Papski Hrecki kalehium u Rymie, jaki skončyła šmat biełarusaŭ i ŭ tym liku jon sam. Atrymaŭšy stupień bakałaŭra teałohii ŭ Papskim univiersitecie śviatoha Tamaša Akvinskaha («Andželikum»), ja viarnuŭsia ŭ Brytaniju, dzie skončyŭ mahistraturu Chitrup-Kaledža pry Łondanskim univiersitecie.

— Jaki status maje Biełaruskaja katalickaja misija ŭ Anhlii?

— Paśla vajny Katalickaja carkva zasnavała ŭ Vialikabrytanii šerah nacyjanalnych misij dla šmatlikich imihrantaŭ (vajskoŭcy, uciekačy z Uschodniaj i Centralnaj Jeŭropy i inš.). U toj čas na Brytanskich vyspach apynulisia blizu 10 tysiač biełarusaŭ (u asnoŭnym — žaŭniery Armii Andersa ź siemjami).

Ajciec Česłaŭ Sipovič jakraz abaraniŭ u Rymie doktarskuju dysiertacyju ŭ teałohii, i pakolki daroha ŭ Saviecki Sajuz była začyniena, jaho nakiravali ŭ Łondan. U 1947 hodzie paŭstała Biełaruskaja katalickaja (uschodniaha abradu — K.Ł.) misija ŭ Anhlii.

Nivodnaja z tych misij, aproč biełaruskaj, siońnia nie isnuje: jany albo źnikli, albo transfarmavalisia ŭ paŭnavartasnyja parafii — carkoŭnyja supolnaści z ułasnym carkoŭnym budynkam.

Hetak, našy susiedzi litoŭcy, ukraincy i palaki zajmieli ŭłasnyja cerkvy, jakija siońnia absłuhoŭvajuć viernikaŭ.

My tak i zastalisia misijaj i siońnia znachodzimsia ŭ niepasrednym padparadkavańni Kanhrehacyi dla Ŭschodnich cerkvaŭ. Heta častka Rymskaj Kuryi, jakaja zajmajecca spravami ŭschodnich katalickich cerkvaŭ śvietu. Aproč taho my znachodzimsia na terytoryi ryma-katalickaj archidyjacezii Viestminstera, tamu mnohija pytańni pavinny ŭzhadniać i ź imi.

Pakolki naša carkva nie maje ŭłasnaha biskupa, u kancy 2006 hoda my źviarnulisia pa dapamohu da Ukrainskaj hreka-katalickaj carkvy ŭ spravie majho rukapałažeńnia. Mianie vyśviacili spačatku na dyjakana, a potym na śviatara.

— Chto asnoŭnyja vierniki ŭ biełaruskaj carkvie śviatych Piatra i Paŭła ŭ Łondanie?

— Heta biełarusy-hreka-katoliki, u bolšaści svajoj nie starejšyja za 40 hadoŭ. Mnohija ź ich pryniali chrost u nas. Chodziać da nas taksama słavackija hreka-katoliki i navat adzin brytanski kitajec.

Čamu pop i ksiondz u biełaruskim falkłory — admoŭnyja piersanažy

— Pavodle roznych danych, u Łondanie žyvie bolej za 1000 biełarusaŭ. Čamu, na vašu dumku, jany nie vielmi śpiašajucca ŭ carkvu?

— Z adnaho boku, biełarusy pazbaŭleny tradycyjnaj relihijnaści. U ich niama ani relihijnych viedaŭ, ani hłybokaj viery, i cerkvy mała robiać dla taho, kab źmianić hetuju situacyju.

Padčas navučańnia ŭ Rymie ja davaŭ intervju adnoj biełaruskaj žurnalistcy. «Ja razumieju, jak hreka-katolik vy navučajeciesia ŭ Rymie. A čym vam dapamahaje Hrecyja?» — na poŭnym surjozie zapytałasia jana.

Ź inšaha boku, našy ludzi vielmi zababonnyja, vierać u mahičnyja rytuały jak sposab prydbać zdaroŭje, bahaćcie i h.d. Adnak kab dasiahnuć dabrabytu, zachavać zdaroŭje na Zachadzie, čałavieku nie patrebny rytuały — jon zdolny ździejśnić heta samastojna. Biełarusy ž, pastaŭlenyja dziaržavaj pierad nieabchodnaściu vyžyvać, vielmi materyjalna aryjentavanyja.

Tamu kali naš čałaviek pierajazdžaje na Zachad i zadavalniaje materyjalnyja patreby, u jaho aŭtamatyčna adpadaje patreba ŭ carkvie, relihii, zababonnych rytuałach.

Adnojčy padčas tradycyjnaha śviatkavańnia Kupalla ŭ našaj łondanskaj «vioscy» da mianie padyšła dziaŭčyna i zapytałasia: «A vy, eto, v samom diele ili pritvoriajetieś?» — «Što „v samom diele“?» — nie zrazumieŭ ja. — «Nu, tut vsie pierieodiety v narodnyje kostiumy…» -«Praŭda, ja na samoj spravie». — «Nie možiet byť! Nikohda by nie povieriła». Inšym razam žančynka zapytałasia, ci heta praŭda, što skokami praz vohnišča adpuskajucca ŭsie hrachi…

— Ale i ceły, prynamsi, chryścijanski śviet siekularyzujecca davoli chutkimi tempami…

— Sapraŭdy, relihija na Zachadzie vykonvaje siońnia vielmi abmiežavanyja funkcyi. Naprykład, relihijnaść brytanskaha hramadstva minimalnaja. Kali miascovym katalickim parafijam pakul udajecca zachoŭvać adnosna vysoki adsotak viernikaŭ, to ŭ anhlikanaŭ (a mienavita jany składajuć bolšaść) nazirajecca vyrazny zaniapad relihijnaści. Charakterna, što i viernikami tut siabie nazyvajuć tolki tyja, chto rehularna chodzić u carkvu, «praktykuje».

Biełaruś patrapiła ŭ hetuju płyń praz kamunistyčnaje minułaje, kali dziaržava zmahałasia z relihijaj represiŭnymi mietadami. Razam z tym, u biełarusaŭ zachavalisia rudymienty tradycyjnaj relihijnaści.

Na identyfikacyjnym uzroŭni ŭ mnohich — navat kali jany i nia jość sapraŭdnymi viernikami — usio jašče spracoŭvaje atajasamleńnie: ty chto — pravasłaŭny ci katalik, to bok ruski ci palak. Takim čynam, ideja našaj carkvy im niezrazumiełaja, bo jana ani taja, ani druhaja…

«Našyja spradviečnyja chramy atrymali pravasłaŭnyja»

— Ci ŭ pierśpiektyvie biełaruskaja nacyjanalnaja ideja budzie žyćciazdolnaja biez relihijnaha składnika?

— U biełaruskaj nacyjanalnaj idei jakraz i nie było relihijnaha składnika. Zatoje ŭ farmavańni sučasnych jeŭrapiejskich nacyj — asabliva heta tyčycca blizkich da nas centralnajeŭrapiejskich narodaŭ — relihija adyhryvała istotnuju rolu. U druhoj pałovie 19 stahodździa, kali heta praces prachodziŭ klučavuju stadyju, u biełarusaŭ nie było svajho vieravyznańnia. Tutejšyja ludzi byli padzieleny pamiž dźviuma cerkvami, mocna zaanhažavanymi ŭ farmavańnie dvuch macniejšych nacyj — pravasłaŭnaj (rasijcy) i katalickaj (palaki). Pavodle łohiki, našaj carkvoj pavinna było stać unijactva — daminantnaje vieravyznańnie na biełaruskich ziemlach u kancy 18 stahodździa, što abjadnała katalikoŭ i pravasłaŭnych. Ale ŭ 1839 hodzie rasijskija impierskija ŭłady kančatkova likvidavali biełaruskuju Ŭniju, a miljony viernikaŭ siłamoc pieraviali ŭ pravasłaŭje.

Nie darma ŭ biełaruskim falkłory pop i ksiondz — heta najčaściej čužyncy, jakija pryjechali z roznych staron čynić duchoŭny hvałt, nasadžvajučy kožny svaju vieru. Ź ich kpiać, a nie pavažajuć. Sapraŭdnaja ž narodnaja viera — unijactva — źnikła, a razam ź joj i ŭnijackija śviatary, jakija karystalisia aŭtarytetam siarod nasielnictva.

Toje, što nie atrymałasia ŭ biełarusaŭ, ažyćciavili našy paŭdniovyja susiedzi ŭkraincy. Ukrainskaja nacyja paŭstała mienavita ŭ zachodniaj častcy krainy na hruncie ŭkrainskaj, hreka-katalickaj viery.

Miarkuju, što pry najaŭnaści abjadnaŭčaha relihijnaha składnika biełaruskaja nacyjanalnaja ideja była b bolš žyćciazdolnaj i tryvałaj.

Carkva moža ŭździejničać na farmavańnie nacyi, jakaja, jak ličać niekatoryja daśledčyki, u nas da kanca nie aformiłasia, praz movu. Katalickaja carkva jak zachodniaha, łacinskaha abradu, tak i našaha, uschodniaha ciapier paśladoŭna ŭžyvaje biełaruskuju movu, i navat kali ludzi nie razmaŭlajuć u štodzionnym žyćci pa-biełarusku, jany prychodziać na słužbu i čujuć biełaruskaje słova. Pieratvarajučy biełaruskuju movu ŭ sakralnuju, možna ŭpłyvać na farmavańnie samaśviadomaści ludziej.

Na samym pačatku 1990-ch pry duchoŭnaj padtrymcy ajca Alaksandra Nadsana ideju ŭnii ŭźniali niekatoryja pradstaŭniki biełaruskaj intelihiencyi. Naša carkva pačała adradžacca, ale paśla 1994-ha na dalokich i ambitnych płanach byŭ pastaŭleny kryž.

— Ja źviarnuŭ ŭvahu na toje, što nivodnaja aficyjnaja krynica, reprezientujučy sučasnuju kanfiesijnuju situacyju ŭ Biełarusi, anijak nie zhadvaje pra hreka-katalikoŭ. Dziŭna čytać pra tradycyjnaść luteranstva na Biełarusi pry adsutnaści jakich-kolviek zhadak pra ŭnijactva, jakoje daminavała na našaj ziamli 200 hod nazad… Što hreka-katalickaja carkva na Biełarusi ŭjaŭlaje ź siabie siońnia, paśla paŭtara stahodździa zabaronaŭ i zabyćcia?

— U Minsku, a taksama pieravažna ŭ abłasnych i rajonnych centrach isnujuć supołki viernikaŭ, jakija ŭspryniali ideju ŭnii, jednaści katalickaj carkvy pry zachavańni ŭschodniaha abradu. Usie bohasłužby adbyvajucca na biełaruskaj movie. Supołki, jak praviła, niešmatlikija. Dahetul u nas niama svajho biskupa — paŭnavartasnaha kiraŭnika carkvy.

U 1990-ja ŭ nas naziraŭsia vialiki entuzijazm što da ŭnijactva. Navat pravasłaŭnyja śviatary vykazvali pažadańni ab pierachodzie da ŭnii. Supołki rehistravalisia pa ŭsioj Biełarusi. Adnak našy spradviečnyja cerkvy naležali dziaržavie, a hreka-katalickich śviataroŭ było zusim mała, vierniki składalisia ŭ asnoŭnym ź intelihiencyi, i za viartańnie majomaści paprostu nie było kamu zmahacca. Urešcie amal usie hetyja chramy atrymała Pravasłaŭnaja carkva.

Hetak u Słonimie isnavaŭ manastyr jezuitaŭ uschodniaha abradu. Pry im u 1938 hodzie (Zachodniaja Biełaruś tady była ŭ składzie Polščy) zbudavali carkvu ŭschodniaha abradu i kaścioł zachodniaha. Kali katalicki kaścioł siońnia znoŭ dziejničaje, to ŭnijackuju carkvu addali pravasłaŭnym. Ciapier na joj vialikaja «cybulina». Miascovuju hreka-katalickuju parafiju ŭłady praihnaravali.

Carkva Śviatoha Jazepa na ciapierašniaj płoščy Svabody ŭ Minsku musiła być pieradadziena ŭnijackaj carkvie pavodle rašeńnia Minharvykankama jašče ŭ 1990-ch.

Adnak pierajezd archiva navukova-techničnaj dakumientacyi nie adbyŭsia dahetul, a ŭ ścienach biernardynskaha klaštarnaha kompleksu XVIII stahodździa chutka paŭstanie hatel z parkinham, kazino i muziejem.

Dziaržava nie davała ziamlu pad pabudovu hreka-katalickich cerkvaŭ, čyniła pieraškody pry rehistracyi budynkaŭ u relihijnyja ŭstanovy. Za 20 hod niezaležnaści nam udałosia pabudavać usiaho adnu sapraŭdnuju carkvu — u Połacku. Jašče adzin navabud u Bieraście nahadvaje zvyčajny budynak z kryžam.

«Dla reprezientacyi našaj kultury ŭ Łondanie nie chapaje carkvy»

— U pieršym materyjale cykła «Biełaruskaja Brytanija» my hutaryli z maładym łondanskim architektaram kitajskaha pachodžańnia Czyŭaj Rafaelem So — aŭtaram prajekta novaj biełaruskaj carkvy, jakaja maje paŭstać na terytoryi Biełaruskaha relihijnaha i kulturnaha centra ŭ Łondanie ŭ bližejšaj budučyni. Čamu mienavita ciapier źjaviłasia takaja patreba?

— Biełaruski centr isnuje na poŭnačy Łondana z druhoj pałovy 1940-ch hadoŭ. Aproč viadomaj usim biblijateki-muzieja imia Franciška Skaryny tut u «Maryjnym domie» (Marian House) žyli biełaruskija śviatary ŭschodniaha abradu, dziejničała katalickaja škoła-internat dla chłopcaŭ. Užo bolš za paŭstahodździa tut štodnia adbyvajucca biełaruskija bohasłužby. Razam z tym u nas nikoli nie było sapraŭdnaha chrama (carkva mieścicca ŭ pamiaškańni byłoj hramadskaj zały). Cerkvy ž jość nieadjemnym elemientam biełaruskaha łandšaftu. Pakolki my chočam zachavać tut maleńkuju simvaličnuju Biełaruś, dla reprezientacyi našaj kultury i relihii nie chapaje carkvy. Heta pieršaje, ab čym ja padumaŭ, pryjechaŭšy ŭ Łondan šeść hod nazad. Ajciec Alaksandr padtrymaŭ maju inicyjatyvu.

Vialikaj prablemaj było znajści architektara. Miascovyja śpiecyjalisty nie razumieli navat sens słova «biełaruskaja». Toje, što jany prapanoŭvali, nie mieła anijakaj architekturnaj vartaści. Pracavać ź biełaruskimi architektarami taksama niemahčyma, bo techničnyja normy ŭ Biełarusi i Vialikabrytanii istotna adroźnivajucca.

Patrebien byŭ miascovy śpiecyjalist, jaki b ažyćciaviŭ prajekt na asnovie biełaruskaj architekturnaj tradycyi. Urešcie Boh pasłaŭ mnie jaho ŭ asobie Rafaela So, jaki taksama źjaŭlajecca našym viernikam.

Błasłavieńnie Rymu na rekanstrukcyju siadziby našaha centra — «Maryjnaha doma» z pabudovaj carkvy my atrymali jašče piać hod tamu. Sioleta adbyłosia jaje aśviačeńnie paśla rekanstrukcyi. Ciapier my pavinny atrymać dazvoł ad uładaŭ našaha rajona na ŭźviadzieńnie chrama.

— Vy stała žyviacie za miežami Biełarusi bolš za dziesiać hod. Ci nie pakutujecie ad nastalhii pa radzimie?

— My žyviem tut ŭ svojeasablivaj «biełaruskaj vioscy» (Biełaruski relihijny i kulturny centr imia śviatoha Kiryły Turaŭskaha ŭ łondanskim rajonie Paŭnočny Finčli — K.Ł.): razmaŭlajem i molimsia tolki pa-biełarusku, tvorym biełaruskaje kulturnaje asiarodździe, pazbaŭlenaje ŭsiudyisnaj rasijščyny.

Pobač jašče žyvuć pradstaŭniki papiarednich pakaleńniaŭ emihracyi, jakija zachavali davajennuju biełaruskaść. Tamu nijakaj asablivaj nastalhii nie adčuvaju. Naadvarot, pryjazdžajučy ŭ Biełaruś, u mianie chutka źjaŭjajecca nastalhija pa Łondanie, bo mienavita tut ja znajšoŭ Biełaruś, jakoj tak brakuje na našaj radzimie.

— U presie vas achryścili pierajemnikam ajca Alaksandra Nadsana. Ci nie zavialiki ciažar adkaznaści?

— Ja nikoli farmalna nie pryznačaŭsia pierajemnikam ajca Alaksandra. U carkvie taksama niama pieradačy ŭłady ŭ spadčynu. Takim čynam, ja rablu tolki toje, što pastanoŭlena vyšejšymi carkoŭnymi uładami ŭ Rymie: ja asistent ajca Alaksandra, jaki jość kiraŭnikom našaj Biełaruskaj katalickaj misii ŭ Anhlii. A pra ciažar adkaznaści naš Hospad Isus Chrystos u Jevanhielli kaža tak: «Vaźmiecie ciažar Moj na siabie, bo jon lohki».

«Śviata ažyćcioŭlenaj nadziei»

— Jak vy zvyčajna śviatkujecie Kalady ŭ Łondanie?

— Tradycyja śviatkavać Rastvo pavodle novaha stylu (25 śniežnia) pryjšła na Biełaruś razam ź pieršymi drukavanymi ŭ Łondanie kalendarami ajca Alaksandra Nadsana.

Uvioŭ novy styl jašče ajciec Česłaŭ Sipovič. Najvialikšaja ž uschodniaja katalickaja carkva ŭ śviecie — ŭkrainskaja — i dahetul trymajecca julijanskaha kalendara.

Na Kalady ŭ nas adbyvajucca śviatočnyja bohasłužeńni. Usich, chto ŭdzielničaŭ u viačerniaj słužbie, my zaprašajem na tradycyjnuju posnuju kućciu. Da taho ž voś užo dziesiać hod adzin z našych viernikaŭ Pavał Šaŭcoŭ ładzić biełaruskuju batlejku.

Božaje naradžeńnie — śviata ažyćcioŭlenaj nadziei na toje, što dabro pieramahaje zło. Zbaviciel śvietu, jaki naradziŭsia ŭ vuścišnaj piačory siarod ciemry i zmroku ŭ vyhladzie maleńkaha dziciaci, — simvał hetaj nadziei. Chaču pažadać usim biełarusam nie hublać viery i spadziavacca na lepšaje. Usim ža tym, chto zaraz pakutuje ŭ ciemradzi ziamnych viaźnic, — nadziei na vyzvaleńnie!

Daśje

Siarhiej Stasievič naradziŭsia ŭ 1978 h. u Ivacevičach. Skončyŭ fiłasofski fakultet BDU (1999), Papski ŭniviersitet śviatoha Tamaša Akvinskaha (Rym, 2004), Chitrup-Kaledž (Łondanski univiersitet, 2009). Mahistr kananičnaha prava. Pracavaŭ u redakcyi haziety «Katalickija naviny». Redaktar malitoŭnika «Hospadu pamolimsia» (Minsk, 2002). U 2006 h. vyśviačany na hreka-katalickaha śviatara ŭ Łondanie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0