Ci varta chavać svaje sakrety? I jak zrazumieć, kali varta skazać praŭdu, a kali — nie?

Žurnalisty Tagesspiegel, abapirajučysia na daśledavańni psichołaha Majkła Ślepijana ź biznes-škoły Kałumbijskaha ŭniviesiteta (ZŠA), aŭtara knihi «Tajemnaje žyćcio sakretaŭ» (The Secret Life of Secrets), sprabujuć razabracca, jak mienavita sakrety ŭpłyvajuć na čałavieka i čamu maŭčańnie nie zaŭsiody biasškodnaje.

Ślepijan śćviardžaje: sakrety jość va ŭsich, ale jany nie adnolkavyja. U siarednim čałaviek maje 13 sakretaŭ — vosiem ź ich chavaje tolki ad asobnych ludziej, a piać nie raskryvaje nikomu. Najčaściej ludzi ŭtojvajuć chłuśniu, tajemnuju zakachanaść i seksualnyja žadańni.

Pryčyny ŭźniknieńnia sakretaŭ mohuć być vielmi roznymi — ad bijałahičnych da sacyjalnych. U pryrodzie, naprykład, navat šympanze chavajuć zapasy ježy, kab atrymać pieravahu ŭ vyžyvańni. U čałaviečym hramadstvie miechanizmy padobnyja, choć i bolš składanyja. Padletki ŭtojvajuć svaje płany, kab paźbiehnuć kantrolu baćkoŭ. Darosłyja chavajuć zdrady — praz soram, strach straty adnosin abo bojaź asudžeńnia.

Jość i «pazityŭnyja» sakrety — naprykład, kali čałaviek rychtuje siurpryz na dzień naradžeńnia abo nie raskryvaje infarmacyju, kab abaranić inšych (skažam, padčas rasśledavańnia). Ale isnujuć i zusim inšyja vypadki — kali sakrety vykarystoŭvajucca dla ŭtrymańnia ŭłady i paźbiahańnia adkaznaści. U takich situacyjach maŭčańnie moža mieć surjoznyja nastupstvy dla asiarodździa.

Niahledziačy na hetuju raznastajnaść, usie sakrety abjadnoŭvaje adna ahulnaja rysa: strach, što ich raskryćcio niešta źmienić — u adnosinach, va ŭjaŭleńni pra siabie ci ŭ žyćci ŭ cełym.

Nie ŭsie tajamnicy prynosiać bol

Adnak nie kožny sakret stanovicca ciažaram. Jak padkreślivaje Ślepijan, hałoŭnaje — nie sam fakt najaŭnaści sakretu, a toje, jak časta čałaviek pra jaho dumaje. Kali siaredniestatystyčnaja tajamnica ŭspłyvaje ŭ śviadomaści prykładna trojčy na tydzień, to pra samyja hniatlivyja sakrety ludzi dumajuć da 20 razoŭ na tydzień. Praz heta rastuć i vysiłki, nieabchodnyja dla ich zachavańnia.

Heta paćviardžajuć i ekśpierymienty. U adnym ź ich udzielnikaŭ prasili intensiŭna dumać pra sakret, jaki ich mocna turbuje, a potym acanić, nakolki stromki ŭzhorak pierad imi. Tyja, chto byŭ bolš pahružany ŭ svaje ciažkija dumki, bačyli jaho jak značna bolš kruty. Inšymi słovami, psichałahičnaja nahruzka ŭpłyvaje navat na toje, jak my ŭsprymajem fizičny śviet.

Ślepijan tłumačyć heta tak: sakret patrabuje «miesca ŭ hałavie» — jak fajł na žorstkim dysku. Jon pastajanna zajmaje častku resursaŭ i robić inšyja zadačy bolš składanymi. Tamu navat paŭsiadzionnyja spravy mohuć zdavacca bolš stomnymi, kali čałaviek časta viartajecca da ciažkich uspaminaŭ — naprykład, da ŭtojvanaj zdrady.

Pavialičyć

Try miechanizmy, što stajać za sakretam

Pavodle daśledčyka, za asabliva ciažkimi sakretami stajać try asnoŭnyja miechanizmy. Pieršy — soram: čym bolš čałaviek ličyć sakret maralna prablemnym, tym macniej jon jaho pieražyvaje. Druhi — izalacyja: kali zdajecca, što ty adzin z hetym i nichto inšy ciabie nie zrazumieje. Treci — nierazumieńnie: kali čałaviek sam nie moža łahična rastłumačyć svoj učynak, bo toj byŭ vyklikany emocyjami.

Nakolki mocna pačućcio viny moža ŭpłyvać na cieła, pakazaŭ ekśpierymient aŭstralijskaha psichołaha Broka Bastyjana. Jon padzialiŭ studentaŭ na hrupy: adna raskazvała pra zvyčajnyja sacyjalnyja kantakty, druhaja — pra situacyi, u jakich jany kahości ihnaravali abo adšturchoŭvali. Zatym abiedźvie hrupy trymali ruki ŭ ledzianoj vadzie — «test na chaładovy cisk» źjaŭlajecca standartnaj praceduraj u daśledavańni bolu.

Akazałasia, što tyja, chto dumaŭ pra ŭłasnyja drennyja ŭčynki, trymali ruku ŭ chałodnaj vadzie ŭ siarednim bolš čym na dvaccać siekund daŭžej — choć i aceńvali bol jak macniejšy. Paśla ledzianoj vady ich pačućcio viny zaŭvažna źniziłasia. U kantrolnaj hrupie, jakaja trymała ruku ŭ ciopłaj vadzie, hety efiekt byŭ značna słabiejšym.

Psichołah Bastyjan tłumačyć heta tak: fizičny bol moža vystupać jak svojeasablivaje samapakarańnie, i toj, chto pakutuje, paśla adčuvaje siabie maralna «čyściejšym».

Padobnyja miechanizmy, vierahodna, dziejničajuć i ŭ vypadku sakretaŭ. U sumiesnym daśledavańni Ślepijan i Bastyjan prasili ŭdzielnikaŭ dumać albo pra drenny ŭčynak, jaki jany trymajuć u tajamnicy, albo pra toj, u jakim jany ŭžo pryznalisia. Zatym z dapamohaj ankiety ŭdzielniki aceńvali, nakolki mocna adčuvajuć patrebu być pakaranymi za hety ŭčynak.

Tyja, chto dumaŭ pra toje, što trymajuć u sakrecie, čaściej adčuvali, što zasłuhoŭvajuć pakarańnia. Adnačasova hetym udzielnikam było ciažej prymać dobrazyčlivaść i pryjemny dośvied — nibyta jany nie adčuvali, što vartyja hetaha. Zatoje jany prajaŭlali bolšuju hatoŭnaść padviarhać siabie niepryjemnym abo ciažkim pieražyvańniam. Tak, udzielniki hetaj hrupy z bolšaj imaviernaściu vybirali hulniu, jakaja patencyjna mahła vyklikać bol u rukach.

Pavodle Ślepijana, heta moža śviedčyć pra toje, što, zachoŭvajučy sakret, čałaviek nibyta pazbaŭlaje siabie mahčymaści adnavić maralnuju raŭnavahu — i tamu šukaje inšyja sposaby «raźličycca» za ŭčynak. Adnak heta nie aznačaje, što ŭsie ludzi z sakretami sapraŭdy sistemna karajuć siabie ŭ paŭsiadzionnym žyćci — havorka idzie pra łabaratornyja nazirańni.

Siła pryznańnia

Z hetaha vynikaje hałoŭnaje pytańnie: ci varta pryznavacca? Ślepijan na jaho adkazvaje aściarožna. Zachoŭvać ciažkija sakrety moža być składana — navat kali nas pra ich redka pytajucca. I čym bolš niezavieršanaj adčuvajecca situacyja, tym macniej uźnikaje žadańnie padzialicca.

Tamu, kali sakret nie daje spakoju, varta chacia b razhledzieć mahčymaść raskazać pra jaho kamuści. Najlepš — čałavieku, jaki zdolny pastavicca z razumieńniem i biez asudžeńnia. Časam heta moža być navat niechta zusim starońni. Niezdarma ludzi časta adkryvajucca psichaterapieŭtam, barmenam abo taksistam.

Čaściej za ŭsio aściarohi nakont pryznańnia akazvajucca nieabhruntavanymi, kali vybrać «pravilnyja vušy».

Daśledavańni pakazvajuć, što ludzi reahujuć na čužyja tajamnicy bolš pazityŭna, čym my pryvykli dumać. Mnohija navat rady, što im davieryli sakret. Zamiest taho kab asudzić, jany ŭsprymajuć čužuju ščyraść jak znak davieru. Z punktu hledžańnia psichałohii tut spracoŭvaje viadomy miechanizm: kali nam niechta blizki, my schilnyja tłumačyć jaho drennyja ŭčynki abstavinami, a nie rysami charaktaru.

U toj ža čas daśledčyk adznačaje: kali čałaviek adčuvaje siabie spakojna sa svajoj tajamnicaj, jon nie abaviazany nikomu adkryvacca. Navat kali pytańnie zadajuć naŭprost, zaŭsiody jość mahčymaść uchilicca — źmianić temu, pažartavać abo prosta skazać, što nie chočacca pra heta havaryć.

Kali vy nie ŭpeŭnienyja, ci varta vydavać tajamnicu, možna zadać sabie niekalki pytańniaŭ. Čaho ja spadziajusia dasiahnuć hetym pryznańniem? Jakija nastupstvy heta budzie mieć dla inšaha čałavieka? Ci moža jon daviedacca pra heta niejak inakš? I ci zachacieŭ by jon naohuł viedać pra heta?

• 2
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0