S.Navumčyk: "Siońniašniaja noč – paŭtor 12 krasavika 1995 h."

Na suviazi Siarhiej Navumčyk, u minułym – deputat Viarchoŭnaha Savietu 12-ha sklikańnia, udzielnik haładoŭki deputataŭ apazycyi BNF suprać referendumu 1995 hoda ab dźviuchmoŭi, skasavańnia bieł-čyrvona-biełaha ściaha i hierbu “Pahoni”, intehracyi z Rasiejaj i prava prezydenta raspuskać parlament.

(Karatkievič: ) "Siarhiej, my krychu paźniej pahavorym, jakija paraleli pamiž tymi i ciapierašnimi padziejami, a ciapier, ja viedaju, Vy hladzicie vypuski ŭsiaśvietnych telekanałaŭ – jakaja reakcyja na šturm lahieru ŭ Miensku?"

(Navumčyk: ) “Rozhałas hvałtoŭnaj akcyi vielmi hučny. Viadučyja telekampanii pačynajuć vypuski navinaŭ mienavita z padziei ŭ Miensku. Pakazvajuć kadry, jak specnazaŭcy kidajuć ludziej u aŭtobusy. Žurnalisty pry hetym nahadvajuć, što Łukašenka sfalšavaŭ vybary. Hučać vyznačeńni “režym Łukašenki”, “dyktatura”. Astatnija siužety – u tym liku i šmattysiačnyja pratesty studentaŭ u Francyi, samit Eŭraźviazu – iduć “druhim planam”.

(Karatkievič: ) "Siarhiej, u noč 12 krasavika 1995 hoda vaša haładoŭka była taksama hvałtoŭna spynienaja, vy byli źbityja. Što ahulnaha i što adroznaha ŭ hetych padziejach?"

(Navumčyk: ) "My tady (nas było dzieviatnaccać) sieli kala trybuny, i prapanovy Łukašenki pa referendumie pačali nie nabirać hałasoŭ, jon prybieh u zalu i vystupaŭ vielmi nervova. Nie dapamahło. My pratrymalisia 17 hadzinaŭ. Ale za hetyja hadziny ŭsiaśvietnyja ahiencyi paśpieli pieradać, što kupka deputataŭ pratestuje suprać Łukašenki. Unačy ŭ Avalnuju zalu parlamentu ŭvajšło niekalki sotniaŭ specnazaŭcaŭ i milicyjantaŭ sa zbrojaj, a ludzi ŭ čornych maskach (heta była hrupa KHB “Alfa” ) nas źbiła, vyciahnuła za ruki i nohi z Domu ŭradu, nas pakidali ŭ “varanki” i pryvieźli ŭ centar Miensku. Niekatorych, jak deputata Alaksandra Šuta – źbili i ŭ mašynach. Vykinuli nas, darečy, jakraz u rajonie Kastryčnickaj płoščy.

Dziakuj Bohu, što, zdajecca, siońnia mitynhoŭcaŭ nie źbivali mocna, kamandzir AMAPu Padabied fakt źbićcia ŭ u interviju “Svabodzie” naahuł abviarhaje (chacia – pa apošniaj infarmacyi, u mašynach usio ž bili). Nas dyk źbivali vielmi žorstka. Paźniaku vyciskali vočy.

U tuju noč Łukašenka zrazumieŭ, što čym dalej, tym bolš šyroki rozhałas budzie nabyvać haładoŭka, tym bolš šyroka budzie viadoma, što jon idzie na złamańnie Kanstytucyi. Toje ž i siońnia – akcyja na Kastryčnickaj nabyvała šyroki rozhałas.

Prykmietna, što ŭviečary 11 krasavika 1995 hodu BT pakazała repartaž pra našu haładoŭku z kamentarom kštałtu, što “heta akcyja samareklamy, ale ŭłada pavinna pryniać niejkija miery, kab vyratavać hetych ludziej ad hałodnaj śmierci”. Učora ŭviečary BT taksama rychtavała “hramadzkuju dumku”.

Jak i ŭ 1995-ym, ciapier taksama “aperacyja” praviedzienaja ŭnačy, kali śviedkaŭ – minimum. Ale našaje źbićcio zdymali tolki dva videaaperatary sa specsłužbaŭ – siońnia ž byli žurnalisty. Tady videastužku źbićcia tak i nie pakazali (chacia Łukašenka abiacaŭ – “ich nia bili, ich akuratna vyvieli”), jana i da siońnia schavanaja – bo kali b pakazali, vyniki referendumu mahli b być inšyja. Siońnia razhrom lahieru na Kastryčnickaj płoščy pabačyŭ uvieś śviet.

Nazaŭtra paśla našaj haładoŭki Łukašenka kazaŭ u parlamencie, što my, nibyta, jeli i navat pili harełku. Heta była chłuśnia. Padobnyja abvinavačvańni z BT hučać i ŭ bok ŭdzielnikaŭ ciapierašniaj akcyi – chacia ŭ namiotach byŭ žorstki “suchi zakon”. Sutnaść prapahandy nie źmianiłasia. Bajusia, što nie źmianiłasia i reakcyja hramadztva na prapahandu, značnaj jaho častki, va ŭsialakim razie".

(Karatkievič: ) "A jak reahavała hramadztva i jak jano moža zreahavać ciapier?"

(Navumčyk: ) “Pieršym paśla źbićcia mnie patelefanavaŭ Vasil Bykaŭ, potym – Uładzimier Arłoŭ, syn jakoha Bahdan siońnia zatrymany. Padtrymać nas na vulicy Miensku pryjšli niekalki sotniaŭ čałaviek. Z amal dvuchmiljonnaha horadu. Ale niekatoryja kalehi-deputaty, naprykład Dziemianciej, kryčali – “mała vam dali!”. Ale i siarod minčanaŭ chapała takich, chto kazaŭ – “mała vam dali”.

U hetyja ž dni na płošču prychodzili tysiačy ludziej – try, čatyry, časam piać tysiač. Ludzi nieśli ježu, ciopłuju vopratku.. Ale ŭ Miensku, nahadaju, dva miljony čałaviek. I dziesiatki tysiač prajaždžali pa praspekcie ŭ aŭtobusach i aŭtamabilach, bačyli mitynhoŭcaŭ... Tak, šmat chto syhnaliŭ u znak padtrymki, ale čamu nie dałučylisia – voś pytańnie, na jakoje ja nia mahu znajści adkazu...

Ale pra ličby ja chacieŭ by skazać nastupnaje. Tak, 400– čałaviek, navat čatyry tysiačy – heta mała. Ale ŭ maralnym aspekcie heta nia maje nijakaha značeńnia. U žniŭni 1968-ha ŭ Maskvie 7 čałaviek pratestavali suprać uvodu savieckich tankaŭ u Prahu – z 250-ci miljonnaha nasielnictva Sajuza. Ale śviet pabačyŭ tady, što nia ŭsie zhodnyja z rašeńniem Kramla. Nas taksama było tolki 19 deputataŭ, ale toje byŭ znak, što nacyjanalnyja symbali, biełaruskaja mova, demakratyja – jość kaštoŭnaściami.

Staršynia Rady BNR Ivonka Surviłła słušna nazvała ŭdzielnikaŭ akcyi na Kastryčnickaj płoščy hierojami. Unuki AMAPaŭcaŭ buduć čytać u padručnikach pra tych, kaho siońnia zakidvali ŭ mašyny. Heta ŭ budučym. A siońnia zrazumieła, što hetyja niekalki sotniaŭ čałaviek uratavali honar nacyi, honar dziesiacimiljonnaha nasielnictva Biełarusi nia tolki pierad historyjaj, ale i pierad ŭsiaśvietnaj supolnaściu – u tym liku i honar tych, chto nie padtrymaŭ ich svaim udziełam".

Radyjo Svaboda

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0