Łaŭreatami Nobieleŭskaj premii pa fizicy za vyjaŭleńnie hravitacyjnych chvalaŭ stali Rajner Vajs, Bary Beryš i Kip Torn. Apošni braŭ udzieł u stvareńni filma «Interstełar» i staŭ pieršym halivudskim pradziusaram, jaki atrymaŭ Nobieleŭskuju premiju.
Nobieleŭski kamitet pastanaviŭ, što pałovu premii atrymaje Vajs, inšaja pałova dastaniecca Beryšu i Tornu. Usie navukoŭcy pracujuć u navukovych centrach ZŠA. Jany taksama ŭznaharodžany za svoj układ u raźvićcio detektara łazierna-interfieramietryčnaj hravitacyjna-chvalevaj absiervatoryi (LIGO), jaki ŭ 2015 hodzie vyjaviŭ hravitacyjnyja chvali. U hetym prajekcie ŭdzielničajuć kala 1 tysiačy navukoŭcaŭ z bolš čym 20 krain. Uručeńnie premii adbudziecca ŭ śniežni.
«Chvali, pradkazanyja Albiertam Ejnštejnam sto hadoŭ tamu, adbylisia ad sutyknieńnia dvuch čornych dzirak. Spatrebiłasia bolš za 1,3 młrd hadoŭ, kab chvali dajšli da detektara LIGO u ZŠA», - havorycca ŭ relizie Nobieleŭskaha kamiteta.
Prajekt LIGO składajecca ź dźviuch absiervatoryj (u Livinhstanie, Łuizijana, i ŭ Chenfardzie, štat Vašynhton). Absiervatoryi znachodziacca prykładna za 3 tys. kiłamietry adna ad adnoj.
U siaredzinie 1970-ch hadoŭ Rajner Vajs na bazie Masačuseckaha technałahičnaha instytuta (MIT) stvaryŭ pratatyp łaziernaha interfieramietra ź nizkim uzroŭniem šumoŭ. Pratatypy anałahičnych interfieramietraŭ byli taksama stvorany ŭ Kalifarnijskim technałahičnym instytucie Kipam Tornam.
Torn viadomy taksama svaim supracoŭnictvam z režysioram Krystafieram Nołanam, ź jakim razam pracavaŭ nad stvareńniem filma «Interstełar». Ideju stvareńnia filma, u asnovu siužetu jakoha byli pakładzieny sučasnyja fizičnyja teoryi, Torn jašče ŭ siaredzinie 2000-ch hadoŭ abmiarkoŭvaŭ sa Styvienam Śpiłbierham, adnak zatym toj admoviŭsia ad praciahu prajekta, a Nołan damoviŭsia z Tornam, što toj zojmie ŭ kamandzie «Interstełara» pasady navukovaha kansultanta i vykanaŭčaha pradziusara.
Svaju zadaču Torn apisvaŭ tak: «Pa-pieršaje, kab ništo nie parušała asnoŭnych zakonaŭ fiziki. Pa-druhoje, kab navat samyja dzikija vydumki ŭsio-taki mieli ŭ svajoj asnovie navuku, a nie chvoraje ŭjaŭleńnie scenarysta».
Torn kansultavaŭ stvaralnikaŭ vizualnych efiektaŭ «Interstełara» i mienavita dziakujučy jaho raźlikam (na ŭvasableńnie jakich u «karcinku» śpiecyjalistam spatrebiłasia bolš za sto hadzin pracy, a ahulny abjom dadzienych pieravysiŭ 800 terabajt) čornaja dzirka Harhanciua ŭ filmie atrymała zichotlivy akrecyjny dysk, pryčym, pa dumku šerahu navukoŭcaŭ, mienavita taki (abo amal taki) jakim i pavinna vałodać sapraŭdnaja čornaja dzirka. Darečy, Kinaakademija taksama vysoka acaniła pracu - mienavita za vizualnyja efiekty «Interstełar» atrymaŭ svoj adziny «Oskar».
U vynikovym varyjancie «Interstełara» paźniej znachodzili niekatoryja niedakładnaści, adnak bolšaść navukoŭcaŭ sychodziłasia na tym, što źjavy ŭ filmie pakazany ź niabačanaj raniej navukovaj dakładnaściu.
Fizik Micia Kaku kazaŭ, što «Interstełar» zadaje «załaty standart dla navukova-fantastyčnych filmaŭ» na mnohija hady napierad. Sam Torn paźniej kazaŭ, što najbolšaj volnaściu z punktu hledžańnia ŭ filmie stali ledzianyja abłoki na adnoj z naviedanych astranaŭtami płaniet.
Suma Nobieleŭskaj premii ŭ 2017 hodzie składaje 9 młn šviedskich kron ($ 1,1 młn).
Kamientary