Miascovyja vybary, mahčyma, projduć pavodle novych praviłaŭ

U Pałacie pradstaŭnikoŭ Nacyjanalnaha schodu Biełarusi rychtujecca da razhladu ŭ pieršym čytanni zakonaprajekt «Ab uniasienni źmianieńniaŭ i dapaŭnieńniaŭ u niekatoryja zakony Respubliki Biełaruś pa pytańniach praviadzieńnia vybaraŭ i refierendumaŭ». Karekciravacca buduć Vybarčy Kodeks, zakony «Ab Prezidencie Respubliki Biełaruś» i «Ab masavych mierapryjemstvach u Respublicy Biełaruś». Pa niekatorych danych, zakonaprajekt deputaty buduć razhladać užo na pieršym plenarnym pasiadženni vosieńskaj siesii, jakaja pačniecca pieršymi dniami kastryčnika.

Jak paviedamiła «Źviaździe» namiesnik staršyni kamisii pa dziaržaŭnym budaŭnictvie, miascovym samakiravańni i rehłamiencie nižniaj pałaty biełaruskaha parłamienta Halina Mazurkievič, dakumient utrymlivaje źmianienni i dapaŭnienni ŭ bolš čym 60 artykułaŭ zakonaŭ pa pytańniach praviadzieńnia vybaraŭ i refierendumaŭ. Bolšaja častka papravak nosiać techničny charaktar abo pryvodziać zakony ŭ adpaviednaść z inšymi zakanadaŭčymi aktami. U pryvatnasci, źmianiajecca 8 artykuł zakona «Ab Prezidencie RB». Jon stanovicca bolš karotki: «Termin paŭnamoctvaŭ Prezidenta – piać hadoŭ», a słovy «adna i taja ž asoba moža być Prezidentam nie bolš dvuch terminaŭ» vykreslivajucca.

U toj ža čas častka źmianieńniaŭ i dapaŭnieńniaŭ maje dastatkova važnaje značeńnie. Adna z takich papravak datyčycca admieny druhoha tura hałasavańnia pry vybarach deputataŭ miascovych Savietaŭ. Adpaviedny 90 artykuł Vybarčaha kodeksa, adznačyła H. Mazurkievič, u prapanavanym deputatam zakonaprajekcie vyklučany. U adpaviednasci z hetym unosiacca źmieny i ŭ 89 artykuł. Jaho ciapierašniaja redakcyja: «Vybranym u pieršym tury vybaraŭ pa vybarčaj akruzie ličycca kandydat u deputaty miascovaha Savieta deputataŭ, jaki atrymaŭ na vybarach bolš pałovy hałasoŭ vybarščykaŭ, što pryniali ŭdzieł u hałasavanni, kali vybary byli pryznany adbyŭšymisia». Novaja redakcyja artykuła vyhladaje nastupnym čynam: «Vybranym ličycca kandydat u deputaty miascovaha Savieta deputataŭ, jaki atrymaŭ najbolšuju kolkaść hałasoŭ vybarščykaŭ, što pryniali ŭdzieł u hałasavanni, kali vybary byli pryznany adbyŭšymisia. Pry praviadzienni hałasavańnia pa adnoj kandydatury kandydat ličycca vybranym, kali jon atrymaŭ bolš pałovy hałasoŭ vybarščykaŭ, što pryniali ŭdzieł u hałasavanni».

Unosiacca źmianienni i ŭ 46 artykuł Vybarčaha kodeksa. U adpaviednasci z imi źmianiajecca termin mahčymasci apublikavańnia vynikaŭ apytańniaŭ hramadskaj dumki, źviazanaj z vybarami, refierendumam, prahnozam ich vynikaŭ. Kali ŭ ciapierašniaj redakcyi kodeksa jon składaŭ 10 dzion, to papraŭki skaračajuć hety termin udvaja – da 5 dzion. Źmianienni ŭ terminach datyčacca i 88 artykuła, jaki prapisvaje praviadzieńnie novych vybaraŭ u vypadku adklikańnia deputata Pałaty pradstaŭnikoŭ abo daterminovaha zakančeńnia deputackich paŭnamoctvaŭ. U ciapierašnim vyhladzie novyja vybary pryznačajucca ŭ čatyrochmiesiačny termin z momantu vybyćcia deputata, u novym zakonaprajekcie – za try miesiacy.

A voś artykuł 48 dapaŭniajecca novaj častkaj: «Vykarystańnie asobaj, što vyłučajecca kandydatam u Prezidenty, u deputaty, abo kandydatam u Prezidenty, u deputaty hrašovych srodkaŭ abo inšaj materyjalnaj dapamohi ŭ parušeńnie patrabavańniaŭ častki 10 hetaha artykuła ciahnie adpaviedna admovu ŭ rehistracyi kandydata abo admienu rašeńnia ab jaho rehistracyi». Nahadajem, što da takich vynikaŭ moža pryviesci pramy abo ŭskosny ŭdzieł u takoj dapamozie zamiežnaj dziaržavy, pradpryjemstva, arhanizacyi, mižnarodnaj arhanizacyi, zamiežnaha hramadzianina, pradpryjemstva RB z zamiežnymi inviestycyjami.

Zakranaje, a dakładniej udakładniaje, zakonaprajekt, jaki znachodzicca ŭ biełaruskim parłamiencie, i status naziralnika (155 artykuł Vybarčaha kodeksa). Zamiest častki paniaćcia naziralnik – «asoba, upaŭnavažanaja palityčnaj partyjaj, inšym hramadskim abjadnańniem, pracoŭnym kalektyvam, hramadzianami» prapanoŭvajecca novaja – «člen palityčnaj partyi, inšaha hramadskaha abjadnańnia, pracoŭnaha kalektyvu, pradstaŭnik hramadzian».

Taksama ŭniesieny ŭ parłamient zakonaprajekt unosić źmianienni ŭ paradak vyłučeńnia kandydataŭ ad palityčnych partyj.

Mahčymyja źmianienni ŭ vybarčym zakanadaŭstvie «Źviazda» paprasiła prakamientavać staršyniu Centralnaj kamisii pa vybarach i praviadzieńniu respublikanskich refierendumaŭ Lidziju JARMOŠYNU.

– Čamu było vyrašana abmiežavacca adnym turam pry praviadzienni miascovych vybaraŭ, a taksama źmianić praceduru vyznačeńnia pieramožcy?

– Sprava ŭ tym, što my imkniomsia sprascić našu vybarčuju sistemu. Pra heta havoryć i toje, što pryncyp adnosnaj bolšasci i pamienšanaja płanka vybarščykaŭ pa miascovych vybarach užo byli ŭviedzieny ŭ Vybarčy kodeks jašče ŭ 2000 hodzie. Ciapier padstavaj dla ŭniasieńnia źmianieńniaŭ u vybarčaje zakanadaŭstva pasłužyła ŭ tym liku i krytyka, palityčnyja śpiekulacyi, jakija prymianialisia kankurentami Alaksandra Łukašenki padčas prezidenckich vybaraŭ hetaha hoda. Kali vy pamiatajecie, u 2004 hodzie prajšoŭ refierendum, jakim z Kanstytucyi Biełarusi było vyklučana pałažeńnie, jakoje zabaraniaje vybiracca adnoj i toj ža asobie na pasadu prezidenta bolš dvuch terminaŭ. Tym nie mienš ni ŭ Vybarčy kodeks, ni ŭ zakon «Ab Prezidencie RB» źmianienni nie ŭnosilisia, bo Kanstytucyja źjaŭlajecca samym hałoŭnym zakonam i jana pavinna prymianiacca ŭ pieršuju čarhu. Adnak nieŭniasieńnie hetych vyklučeńniaŭ u zakon «Ab Prezidencie RB» i ŭ Vybarčy kodeks pryviało da taho, što kamandy dvuch kandydataŭ, jakija kankuryravali dziejučamu prezidentu, patrabavali, kab Centrvybarkam admianiŭ rehistracyju kandydata ŭ prezidenty A. Łukašenku na hetaj padstavie. Paśla prezidenckich vybaraŭ my pryjšli da vysnovy, što vybarčaje zakanadaŭstva pavinna być uparadkavana i stali raspracoŭvać źmianienni, choć i dastatkova nieistotnyja.

Adnak, kali ŭžo stali ŭnosić źmianienni, to vyrašyli padpravić i inšyja pałaženni. Pierš za ŭsio – uniesci ŭ Vybarčy kodeks tuju pravaprymianialnuju praktyku (pa sutnasci, lehitymizavać jaje), jakaja nami prymianiałasia i ŭstanaŭlivałasia pastanovami Centralnaj kamisii. Taksama my padumali i ab spraščenni pracedury padviadzieńnia vynikaŭ vybaraŭ, ab pierachodu da mažarytarnaj sistemy adnosnaj bolšasci ŭžo ŭ pieršym tury. Takija prapanovy i byli raspracavany, pryčym jany byli z entuzijazmam padtrymany ŭsimi vykanaŭčymi, rasparadčymi i pradstaŭničymi orhanami (pa mieńšaj miery abłasnoha ŭzroŭniu), jakim jany byli nakiravany dla zaŭvah i prapanoŭ. Pa-pieršaje, dadzienyja źmianienni zrobiać vybary bolš tannymi. Pa-druhoje, dazvolać sfarmiravać paŭnacennyja miascovyja orhany ŭ samyja karotkija terminy. Padobnyja miery ŭžo aktyŭna prymianiajucca za miežami, druhija tury tam vielmi redkija. Darečy, mahu skazać, što prajekt zakona ab vybarach deputataŭ sajuznaha parłamienta, jaki ŭžo pryniaty ŭ pieršym čytanni, praduhledžvaje taksama takuju sistemu.

– A što ž vybary ŭ Pałatu pradstaŭnikoŭ?

– Pakul što my vyrašyli aprabavać takuju sistemu na miascovych vybarach. Kali jana siabie dobra zarekamienduje, to całkam mahčyma, što źjaviacca zakanadaŭčyja prapanovy ab jaje prymianienni i na parłamienckich vybarach. Što ž datyčycca vybaraŭ prezidenta, to tut ništo nie padlahaje źmianieńniu, bo sistema hetych vybaraŭ ustanoŭlena Kanstytucyjaj. Tam źmianić što-niebudź, libieralizavać niemahčyma.

– Pavyšeńnie adkaznasci za vykarystańnie zamiežnych finansavych srodkaŭ śviedčyć ab tym, što jany ŭ Biełarusi šyroka vykarystoŭvajucca?

– Ja dumaju, tak. Pa-mienšaj miery padčas vybaraŭ prezidenta. Toje, što bolšaść drukavanaj pradukcyi, jakuju vykarystoŭvaŭ dla vydzialeńnia biudžetnych srodkaŭ spadar Milinkievič, była vyrablena ŭ Rasijskaj Fiederacyi, moža śviedčyć ab hetym. A Vybarčy kodeks prama havoryć ab tym, što na praviadzieńnie vybaraŭ nie mohuć vykarystoŭvacca srodki zamiežnych struktur i dziaržaŭ. Adnak atrymoŭvałasia tak, što pretendentaŭ u kandydaty ŭ prezidenty ci deputaty ŭvohule paźbiahali adkaznasci. Ciapier my ŭvodzim adkaznaść užo na stadyi vyłučeńnia. Kali ty parušaješ zakon i vykarystoŭvaješ zamiežnuju dapamohu, to tabie mohuć admović u rehistracyi.

– Ci nie pamienšycca kolkaść nacyjanalnych naziralnikaŭ u suviazi z karektyroŭkaŭ paniaćcia «naziralnik»?

– Nie pamienšycca. My nie karektujem heta paniaćcie, a mianiajem słova «pradstaŭniki» na słova «členy». Heta pravaprymianialnaja praktyka, i biez dapaŭnieńnia ŭ zakon u nas nazirali tolki členy hramadskich abjadnańniaŭ ci palityčnych partyj. Takimi byli pastanovy Centralnaj kamisii, a jany źjaŭlajucca abaviazkovymi dla vykanańnia.

– Jakija źmieny datyčacca vyłučeńnia kandydataŭ ad palityčnych partyj?

– Tut chutčej možna kazać ab uparadkavanni. Bolš dakładna prapisvajecca norma, jakaja praduhledžvaje vyłučeńnie takich kandydataŭ. Heta čysta redakcyjnyja praŭki.

– Jakoj, na vaš pohlad, budzie reakcyja mižnarodnych arhanizacyj, jakija sami nastojvali na nieabchodnasci źmianieńnia biełaruskaha vybarčaha zakanadaŭstva?

– Ja dumaju, što niešta jany ŭsprymuć pazityŭna. Pa mienšaj miery, pierachod da mažarytarnaj sistemy adnosnaj bolšasci ŭžo ŭ pieršym tury. Ja ŭvohule nie mahu znajsci padstaŭ da krytyki dadzienaha zakonaprajekta. Mahčyma, što vyklikaje krytyku norma, što ŭsie pieradvybarnyja schody, jakija prachodziać pa-za zakrytymi pamiaškańniami, pavinny atrymlivać dazvoł miascovych vykanaŭčych orhanaŭ, h. zn. buduć ličycca tymi ž samymi mitynhami i padparadkoŭvacca zakonu ab praviadzienni masavych mierapryjemstvaŭ. Heta było pieršapačatkovaje patrabavańnie Centrvybarkama. Častka kandydataŭ hetym patrabavańniam padparadkoŭvałasia, a častka ličyła, što Centralnaja kamisija pamianšaje pravy kandydataŭ. Ličym, što apošniaje całkam niapravilna, bo luboje vuličnaje mierapryjemstva samo pa sabie vuličnaje niezaležna ad taho, ź jakoj metaj jano pravodzicca. Atrymańnie papiaredniaj zhody – nieabchodnaje abaviazkovaje patrabavańnie dla taho, kab abaranić pravy i intaresy asob, jakija ŭdzielničajuć u hetym mierapryjemstvie, a taksama tych, kamu jano moža pieraškodzić. Adzinaje, što zhoda budzie davacca ŭ sproščanaj formie: možna budzie źviarnucca za piać dzion da praviadzieńnia, a razhledzieć vykankamy zajavu pavinny na praciahu 3 dzion z dnia atrymańnia zajavy.

– Miascovyja vybary-2007 mohuć prajsci ŭžo pa novych praviłach?

— Ja spadziajusia, što zakonaprajekt budzie pryniaty da naznačeńnia miascovych vybaraŭ, bo ŭsio heta zatrymlivaje pracu pa vypracoŭcy nami mietadyčnych rekamiendacyj i błankaŭ bolšasci dakumientaŭ. Sprava ŭ tym, što vyniki vybaraŭ užo buduć padvodzicca pa-inšamu. U nas istotna źmianiajecca vybarčy pratakoł. Padčas prezidenckich vybaraŭ nas časta paprakali ŭ tym, što my chavajem ličbu, kolki hramadzian prahałasavała suprać usich. My jaje nie chavali, jana prosta nie padličvałasia, bo hetaha nie patrabavali pratakoły ab padviadzienni vynikaŭ vybaraŭ (tam źmiaščałasia infarmacyja tolki ab tym, kolki prahałasavała «za» i «suprać» kožnaha kandydata ŭ prezidenty). Ličba ž tych, chto prahałasavaŭ suprać usich kandydataŭ u prezidenty, kožny raz uklučałasia ŭ ličbu, kolki prahałasavała suprać kožnaha. My ličym, što heta niapravilna, bo vybarčy biuleteń nie adpaviadaje pratakołu i ŭ biuleteni jość hrafa «za» i «hałasuju suprać usich». Ciapier buduć ličyć, kolki hałasoŭ było addana za kožnaha z kandydataŭ i kolki było suprać usich kandydataŭ.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0