Hrošy biełarusa 10 hadoŭ lažali ŭ banku na depazicie. Što ź imi stała za hety čas?
Zarobak Uładzimira zaŭsiody byŭ blizki da siaredniaha pa krainie, ale jaho finansavaja historyja moža vas ździvić: u mužčyny bolš za sotniu depazitaŭ, a niadaŭna jon zabraŭ z banka ŭkład, jaki pralažaŭ tam 10 hadoŭ. Tady jon ukłaŭ sumu, bolšuju za svoj hadavy zarobak, i, jak pryznajecca sam, nie moh dakładna viedać, što zdarycca za taki doŭhi čas. Dniami Uładzimir viarnuŭ układ i pracenty — vydańnie «Anłajnier» raskazała, čym skončyłasia heta historyja.
«2014 hod — ja prahareŭ»
«Davajcie adrazu damovimsia: ja nie chaču vyhladać hierojem historyi pośpiechu ŭ duchu «ŭkłaŭ — razbahacieŭ». U hetym mała karyści. Nu kupiŭ niechta kvateru za $38 tysiač, a zaraz jana kaštuje $65 tysiač — vydatna, možna paradavacca. Ale što rabić čytaču siońnia? Mašyny času niama. Pytańnie zaŭsiody adno: što rabić z hrašyma zaraz, — pačynaje svoj raskaz Uładzimir. — U lubym vypadku meta nie ŭ tym, kab davać niejkija tam rekamiendacyi ludziam, a pakazać, jak jano byvaje».
Uładzimir pačaŭ aktyŭna zajmacca depazitami paśla devalvacyi 2011 hoda. Jaho zarobak byŭ blizki da siaredniaha pa krainie, kali pieravodzić u valutu — u rajonie $200—300.
Trochi kantekstu, jak vyhladała situacyja z układami: tady staŭki ŭ biełaruskich rublach dachodzili da 50—60% hadavych. Zaraz hučyć jak fantastyka, ale heta było realnaściu.
«Kurs pry hetym poŭz uvierch, usie aścierahalisia novaj devalvacyi. I na hetym fonie źjaviłasia cełaja stratehija: ludzi hulali na depazitach. Na forumach, u tym liku na «Anłajniery», abmiarkoŭvali hetuju temu — ja taksama aktyŭničaŭ na vašym forumie z 2012-ha».
Uładzimir źviartaje ŭvahu, što pieršapačatkova jon nie byŭ inviestaram ź niejkim bujnym kapitałam, a jaho praca dalokaja ad finansavaj śfiery — tym nie mienš, jon viadzie finansavy błoh i dzielicca svaim vopytam.
U 2012 hodzie jon udała źjeździŭ u kamandziroŭku i atrymaŭ adrazu hadavy zarobak ci navat krychu bolš — heta možna ličyć momantam, kali jon pačaŭ aščadžać.
Potym była devalvacyja 2014 hoda. Jaje nastupstvy dla svaich aščadžeńniaŭ u rublach mužčyna apisvaje łakanična: «Na čymści ja pahareŭ, kaniešnie, było niepryjemna».
U 2016 hodzie depazity padzialilisia na adzyŭnyja (možna źniać raniej za termin) i biezadzyŭnyja (nielha źniać daterminova). U apošnich pracenty, viadoma, vyšejšyja, ale i ŭmovy bolš žorstkija.
«Układčykam stała krychu składaniej. I tut prychodzić sakavik 2016 hoda, źjaŭlajecca depazit pad 30% na 3, 5, 10 hadoŭ.
Da hetaha naohuł usie raźmiaščali hrošy na miesiac, na try, na paŭhoda, nu, moža, na hod. Ty dumaješ: zaraz zojdzieš pad 30% — a raptam praz hod budzie 40%?»
U vyniku Uładzimir adnios u bank tak zvanyja «zakładki» na 200 niedenaminavanych tysiač — adkryŭ układy na nievialikija sumy, kab była mahčymaść zafiksavać umovy.
«Tady heta była narmalnaja praktyka: ludzi litaralna biehali pa bankach, łavili staŭki».
Potym źjaviłasia infarmacyja, što dadatkovyja ŭnioski buduć zakryvać, i mužčyna papoŭniŭ układy. Takim čynam, u 2016 hodzie na ŭkładzie na 3 hady akazałasia 10 200 000 rubloŭ (1020 rubloŭ paśla denaminacyi), na ŭkładzie na 5 hadoŭ — 40 200 000 rubloŭ (4020 rubloŭ paśla denaminacyi), na ŭkładzie na 10 hadoŭ — 50 200 000 rubloŭ (5020 rubloŭ paśla denaminacyi).
Dla bolš prostaha razumieńnia adznačym, što ŭ sumie heta było kala $5 tysiač — bolš za hadavuju zarpłatu Uładzimira na toj momant. Ale ŭ toj ža čas heta była suma, jakoj jon moh ryzyknuć.
«Ja ŭkłaŭ nie ŭsie svaje hrošy. I heta pryncypova: nielha hulać sumami, strata jakich u vypadku niaŭdačy prosta «vyniesie» ciabie z rynku abo pakinie naohuł biez usiaho, — papiaredžvaje mužčyna. — Ryzykavać varta tolki toj sumaj, stratu jakoj vy spakojna pieražyviecie».
«Praz hod zrazumieŭ, jak ja pamyliŭsia»
Pakolki ŭsie try ŭkłady byli biezadzyŭnyja, zastavałasia tolki čakać pracenty, što kapali kožny miesiac.
«Ale ja ŭžo praz hod zrazumieŭ, jak pamyliŭsia: tady depazity stali pad 17%, 15%, navat 12%. Atrymlivajecca, što ŭ 2016‑m treba było ŭsio kidać minimum na 5 hadoŭ, a lepš na 10. Lepšym rašeńniem tady było fiksavacca na maksimalna doŭhi termin, ale chto pra heta viedaŭ?»
Kolki ŭ vyniku vyjhraŭ Uładzimir? Pa 10‑hadovym depazicie jon atrymaŭ pracentami kala 14—15 tysiač rubloŭ pry ŭkładańni 5 tysiač.
«Raniej kurs byŭ 2 rubli za dalar, staŭ 3 — valuta padaražeła amal na 50%. Depazit davaŭ 30% hadavych, a značyć, efiektyŭnaja dachodnaść skłała prykładna 25% hadavych. To-bok navat z asłableńniem rubla depazit usio roŭna zastaŭsia vyhadnym, — kaža jon. — Kali ličyć hruba, to pa 10‑hadovym depazicie ŭ mianie atrymałasia kala 14—15 tysiač rubloŭ — heta prykładna ŭ try razy bolš za pieršapačatkovuju sumu. Plus jašče pracenty, jakija kapali ź inšych układaŭ — u sumie vychodzić bolš za 20 tysiač.
Ale ja adrazu skažu: heta nie niejkaja ŭnikalnaja historyja ŭ duchu «pašancavała, jak ź bitkoinam». Depazity tady byli dastupnyja ŭsim, nichto nie zaminaŭ zajści pad 30%. Inšaje pytańnie, što ŭ kožnaha była svaja situacyja».
Na žal, paŭtaryć heta ŭžo nielha
Uładzimir padkreślivaje: zaraz my nie možam viarnucca ni ŭ 2016‑ty ź jaho vysokimi staŭkami, ni ŭ 2022-hi, kali było akno mahčymaściaŭ i pracenty znoŭ vyraśli. Hetuju historyju nielha prosta ŭziać i paŭtaryć. Ale jość 2026-ty, i tam taksama jość mahčymaści — prosta jany inšyja.
Łahičnaje pytańnie: kudy pojduć pracenty z 10‑hadovaha ŭkładu? Padobna na toje, vy ŭžo zdahadalisia: Uładzimir adpraŭlaje pracenty z depazitaŭ na novyja depazity.
«Ja dla siabie, naprykład, vyznačyŭ: kali baču 20% hadavych u biełaruskich rublach, ja zachodžu. Zaraz takich stavak amal niama, ale jość składany pracent (kali dachod ad układu štomiesiac dadajecca da sumy i na jaho taksama naličvajucca pracenty). A jaho mnohija niedaaceńvajuć.
Kali ŭziać tyja ž 5 tysiač i ŭjavić, što depazit pad 30% byŭ by z kapitalizacyjaj i bieź źniaćcia pracentaŭ, za 10 hadoŭ atrymałasia b kala 97 tysiač — amal ×20. Ale ŭ realnaści tak amal nichto nie robić: zaŭsiody chočacca źniać, patracić, niedzie padstrachavacca. Tamu zaraz ja starajusia vybirać depazity z kapitalizacyjaj i mahčymaściu papaŭnieńnia i pracavać na doŭhaj dystancyi».
Karotkija depazity Uładzimir praktyčna nie razhladaje, bo praz hod znoŭ akazvajecca ŭ tym ža samym punkcie: hrošy na rukach, staŭki ŭžo nižejšyja, i treba dumać, kudy ich prystroić.
— Tamu ja dla siabie hulaju na haryzoncie 3—5 hadoŭ, časam daŭžej. Moj partfiel na 60—70% składajecca ź biełaruskich rubloŭ, astatniaja častka — u valucie.
Časta pytajucca: a što, kali hrošy spatrebiacca? Tady ŭ mianie sustrečnaje pytańnie: a navošta vy ich źbirajecie? Spačatku pavinna być meta: mašyna praz dva hady, kvatera praź piać, prosta aščadžeńni. I ŭžo pad heta budujecca stratehija. Možna zrabić «leśvičku»: častku na hod, častku na dva, častku na try-piać hadoŭ. Ale, kali ščyra, moj vopyt pakazvaje, što potym čaściej škaduješ, što nie pakłaŭ na bolš doŭhi termin.
— Jakaja tady meta ŭ vas?
— Kupić novuju mašynu da 2030 hoda. Pad jaje sabrany asobny partfiel — kala 11—12 tysiač rubloŭ, depazit z dachodnaściu kala 16%, ale za košt kapitalizacyi faktyčna vychodzić bolš za 20% hadavych. Ale takich umoŭ u bankach zaraz amal niama.
Pry hetym źniać pracenty raniej za termin niemahčyma, ale staŭka pryviazanaja da staŭki refinansavańnia: kali jana vyraście, dachodnaść depazita aŭtamatyčna pavialičycca. U ciapierašni čas Uładzimir aceńvaje dachodnaść svajho depazita praz čatyry hady prykładna ŭ 23%.
— Tak heta, ci ja nasamreč pamylajusia? Možam sustrecca praz čatyry hady, i ja raskažu.
— Mnohija skažuć: kab voś tak zachoŭvać hrošy doŭhi termin, treba vałodać žaleznymi niervami. Kali dalar rezka ros ci padaŭ, ci nie było tryvohi z ulikam układaŭ u biełaruskich rublach?
— Vielmi składana pradkazać, što budzie z dalaram. Tamu što heta niemahčyma. U 2022 hodzie kurs dachodziŭ da 3,6—3,8 rubla, potym adkaciŭsia da 2,7—2,8. Chto moh heta pradkazać? Nichto.
Mianie časam pytajucca, što ja adčuvaŭ u takija momanty, kali ŭ mianie ŭkład u biełaruskich rublach. Ničoha asablivaha. Tamu što da taho momantu ja ŭžo adbiŭ układańni ŭ 2—2,5 raza. Dalej heta ŭžo pytańnie nie vyžyvańnia, a dadatkovaj dachodnaści.
Čamu ja dahetul zastajusia ŭ depazitach? Tamu što liču, što heta prosty i zrazumieły instrumient ź minimalnymi ryzykami. Tak, možna hladzieć u bok ablihacyj, ale ŭ Biełarusi zaraz situacyja takaja, što depazit daje ŭmoŭnyja 15%, ablihacyi — 16—18%. Roźnica nievialikaja, dziela 1—2% ja tudy nie idu.
Bankaŭskija depazity možna vykarystoŭvać nie tolki jak sposab aščadžeńnia, ale i jak instrumient dla atrymańnia dadatkovaj vyhady za košt roźnicy stavak.
«Časam składvajecca situacyja, kali staŭka pa kredycie akazvajecca značna nižejšaj, čym pa depazicie. U takim vypadku pracuje prostaja schiema: depazit minus kredyt roŭna vyhada», — tłumačyć surazmoŭca.
Pavodle jaho słoŭ, kali ŭ čałavieka ŭžo jość nazapašvańni, ich možna raźmiaścić na depazicie pad bolš vysoki pracent, a pry nieabchodnaści — uziać kredyt pad bolš nizkuju staŭku. Naprykład, havorka moža iści pra ilhotnyja prahramy kredytavańnia:
«U mianie, naprykład, kredyt na biełaruskija tavary pad 4% na try hady. Pry hetym pa depazitach staŭki mohuć być zaŭvažna vyšejšyja».
U vyniku roźnica pamiž staŭkami faktyčna zastajecca ŭ čałavieka jak dadatkovy dachod.
«Na rańniuju piensiju nie imknusia»
Uładzimir kaža, što karystajecca mnohimi finansavymi instrumientami, u jaho bolš za sotniu ŭkładaŭ u bankach (častka — «zakładki» na nievialikija sumy), ale jon nie padličvaje detalova kožnuju kapiejku, jak źmianiajecca suma jaho aščadžeńniaŭ kožny dzień.
«Syhraje ci nie syhraje kožny z sotni depazitaŭ, ja nie viedaju. Ale ja šukaju lepšyja ŭmovy. Pahladzim, što budzie na rynku, niadaŭna anansavali padatkovyja vyliki dla doŭhaterminovych układaŭ — cikava budzie pahladzieć».
Niahledziačy na ŭstojlivy pasiŭny dachod, biełarus śćviardžaje, što viadzie zvyčajny ład žyćcia i nie honicca za tym, kab jak maha chutčej tracić hrošy. Jon pakazvaje ŭ dadatku dziesiatki tysiač rubloŭ na roznych depazitach — na telefonie z raźbitym ekranam, ale z-za hetaha jon nie pieražyvaje.
«Na žyćcio ja traču svoj zarobak. Niešta adkładaŭ, padpracoŭvaŭ (u mianie amal zaŭsiody było dźvie-try krynicy dachodu). Mahu pajści i kupić mašynu za 20—30 tysiač — heta nie prablema, ale ja hetaha nie rablu».
Valutny partfiel u jaho taksama jość, tamu dalary jon kuplaje, ale pa svajoj schiemie: aŭtamatyčna $10 kožny dzień, bieź lišnich pieražyvańniaŭ z-za kursaŭ.
— Niekatoryja źbirajuć hrošy, kab potym pajści na rańniuju piensiju, mieć pasiŭny dachod i nie pracavać. U vas jość taki płan?
— Kali pierastać pracavać, to potym i piensija budzie nižejšaja — i što tady? Kab atrymlivać, naprykład, 3 tysiačy, treba mieć 300 tysiač na rachunku. I navat praz 5—10 hadoŭ hetych hrošaj moža nie chapać, treba naroščvać kapitał.
Tak što nie, da hetaha ja nie imknusia, źbirajusia pracavać da samaj piensii. Darečy, aščadžeńni pa piensijnych prahramach ja taksama rablu.
Biełaruska pakazała, kolki zekanomiła, admoviŭšysia ad kavy ŭ kaviarni
Ci vyhadna siońnia ŭvozić techniku z Polščy ŭ Biełaruś?
«Pabiehli mianiać dalary, a što rabić». Biełarusy raskazali, jak i ŭ čym jany ciapier robiać aščadžeńni
Ajcišnik naźbiraŭ da 28 hadoŭ $10 miljonaŭ. Choča pajści na piensiju, ale baicca, što nie chopić
Vynieśli prysud Palinie Zyl — błohiercy, jakaja stała nulavym pacyjentam spravy Hajuna, bo ŭ jaje znajšli tuju samuju spasyłku ad Matolki15
Kamientary