«Zaraz u mianie tolki adna meta — vyvieźci adsiul dziaciej jak maha chutčej». Biełarusy raskazali, jak mianiajecca ich žyćcio
«Salidarnaść» spytała ŭ biełarusaŭ unutry Biełarusi, na jakija źmieny ŭ krainie apošnim časam jany źviarnuli ŭvahu i jakija naviny paŭpłyvali na ich žyćcio. Imiony ŭsich surazmoŭcaŭ źmienieny ŭ metach biaśpieki.
Łarysa (57 hadoŭ):
— Z apošniaha — źjaviŭsia limit mabilnaha internetu. Užo na leciščy, kali adzin film pahladziš, na druhi nie chapaje. Raniej muž moh spampoŭvać hadziny muzyki. Ciapier, kali jon spampuje, my ŭsie zastaniomsia bieź internetu. A mnie časam jašče i papracavać treba.
Tamu zaraz vybirajem — albo muzyka, albo filmy, albo pracavać. Pryjšłosia źmianić taryf na bolš darahi, ale i toj usio roŭna abmiežavany.
Hetaj zimoj niejak asabliva časta čuła pra avaryi: i ŭ Malinaŭcy, i ŭ Sucharavie praz roznyja paryvy siadzieli biez vady, bieź śviatła ci biez usiaho adrazu. U nas była zusim nievialikaja avaryja, likvidavali za paru hadzin. Ale ciapier u mianie doma na ŭsialaki vypadak jość pustaja tara dla vady.
Z taho, na što źviarnuła ŭvahu: u padjezdach pierastali prybirać naohuł. Raniej choć raz na hod bačyła, što prychodziŭ niechta z anučami. Daŭno takoha nie baču.
Vosieńniu byŭ pieryjad, kali pastajanna ŭsiudy na vočy traplalisia pakistancy, indusy i inšyja zamiežniki — jak praviła, jany stajali kučkami ŭ centry ź niejkimi sumkami, rečami.
U paliklinikach i balnicach taksama stała šmat zamiežnikaŭ-daktaroŭ — z Afryki, Blizkaha Uschodu, Azii. Na ich fonie zdajecca, što miedykaŭ-słavian mienšaść. A, moža, nie zdajecca.
I kitajcaŭ taksama baču šmat, naprykład, u supiermarkietach. Bolšaść u ofisnych kaściumach. Što jany ŭ nas robiać, nie viedaju.
Volha (46 hadoŭ):
— Za apošnija niekalki hadoŭ zusim zabyta toje, što isnuje dziaržaŭnaja biaspłatnaja miedycyna. Navat z prastudaj našaja siamja idzie ŭ pryvatnuju kliniku. Jak niejak paru hadoŭ tamu pasprabavała schadzić da svajho ŭčastkovaha ŭrača, mnie adkrytym tekstam skazali: vy ž pracujecie, značyć, možacie hastraskapiju apłacić, a čarha pierapoŭniena piensijanierami.
Taksama niejak daviedałasia, što ŭ rajonnych paliklinikach pavinny być mamohrafy i nibyta žančyny paśla 40 u pryjarytecie na abśledavańnie. Pasprabavała patelefanavać zapisacca — skazali, što mamohraf jość, ale ŭžo daŭno złamany. Čamu nie čyniać, nie viedaju. I analizy, składaniejšyja za ahulnyja, taksama nie nadta zrobiać u zvyčajnaj paliklinicy. Tak i pierastali my tudy źviartacca.
Naohuł ciapierašni čas z tym, što było navat u 2019 hodzie, ciažka paraŭnoŭvać. Tady my žyli ŭ inšaj krainie i budavali płany, źviazanyja z hetaj krainaj. Zaraz užo nichto takich płanaŭ nie snuje. My źviazvali svaju budučyniu, niejkija nadziei ź Biełaruśsiu. Zaraz u mianie i znajomych z majho asiarodździa tolki adna meta — vyvieźci adsiul dziaciej jak maha chutčej.
Nijakaj budučyni z hetaj krainaj majo koła znajomych užo nie źviazvaje. Jak baćki adnaznačna pryjšli da vysnovy, što heta nie kraina dla žyćcia našych dziaciej.
Ja pradprymalnica. U 2020 hodzie ŭ IP byŭ adziny padatak 5%. Potym amal usie vidy dziejnaści, u tym liku i maju, pieraviali na padachodny padatak 20%. A ź minułaha hoda stali pa-inšamu ličyć adličeńni ŭ FSAN. U vyniku ja stała płacić tudy ŭ try razy bolš. Heta adčuvalna.
To-bok, byccam by ŭ mianie dachod pavialičyŭsia za hetyja hady, ale ŭłada ŭvieś čas šukaje, jak jaho ŭrezać. Toje, što takija miery nie spryjajuć raźvićciu pryvatnaha biźniesu, miakka skazana. Pa-mojmu, pradprymalniki ŭ Biełarusi isnujuć vyklučna ź niejkaj upartaści.
Iryna Piatroŭna (71 hod):
— Napeŭna, usim viadoma, jak žyvuć piensijaniery. Nam byccam by dadajuć niejkija pracenty da piensii, ale, kali ščyra, ja navat nie vyličvaju.
Tamu što apiaredžańnie rostu cen idzie takoje, što ja jak apuściłasia da hetaha paroha biednaści, tak na im i staju ŭžo paru hadoŭ.
Ciapier kuplaju pradukty samaha tannaha siehmienta. Na aharodninu i sadavinu navat nie hladžu, viedaju, što nie pa kišeni. Jabłyki kaštujuć 5 rubloŭ! Praŭda, siońnia była piensija, i ja nie ŭtrymałasia, kupiła sabie adno avakada za 2,40 i dva banany. Naprykład, kali kuplaju pielmieni, liču, na kolki dzion mahu raściahnuć adnu pačku.
Što tyčycca miedycynskaj dapamohi, to kab dzieci nie apłačvali mnie vizity da daktaroŭ u pryvatnyja kliniki, ja b sama sabie ničoha nie dazvoliła. Tam u hastraenterołaha pryjom kaštuje 60 rubloŭ, a ŭ nieŭrołaha naohuł 120.
Ale zaraz mianie niepakoić navat nie materyjalnaje stanovišča, a toje, jak źmianiŭsia moj emacyjny stan. U tym sensie, što ŭ mianie źnikli spadziavańni na toje, što vakoł niešta ŭ bližejšy čas źmienicca. Usio spyniłasia ŭ adnoj kropcy i nikudy nie ruchajecca.
Mnie heta ciažka ŭśviedamlać. Ja pryvykła žyć z adčuvańniem palotu, ja vielmi enierhičny, cikaŭny čałaviek, zaŭsiody vieryła ŭ budučyniu. Ciapier dzieci z unukami vymušana źjechali, a ja žyvu z pačućciom skavanaści i strachu, jaki mianie absalutna paniavoliŭ.
U mianie vielmi skaracilisia znosiny, bo niama davieru da ludziej, usie ŭsiaho aścierahajucca. Uzmacniajecca roźnica pamiž tymi, chto źjechaŭ, i tymi, chto zastaŭsia. My tut žyviom jak by z advarotnym adlikam času, sa znakam minus, idziom u minułaje. Ale ja hladžu na tych, chto źjechaŭ — rodnych, znajomych — jany žyvuć sa znakam plus, niahledziačy na toje, što im ciažka. Ale ŭ ich idzie ruch napierad.
Raniej lubiła hulać u parku Janki Kupały, u Alaksandraŭskim skvieryku. Daŭno tam nie była i voś pazaŭčora pajšła — pustyja łaŭki. Kaliści ŭsio było zapoŭniena. Ciapier nie baču žyćcia na vulicach horada, i dla mianie heta tak dziŭna. Napeŭna, moładź siadzić u kafe-restaranach, nie viedaju. Ale dzie astatnija?
Raniej była teatrałkaj, zaraz nikudy nie chadžu, bo ŭ mianie niama ni hrošaj, ni adpaviednaha abutku dla teatra. Naohuł niama hrošaj mianiać harderob.
Prajezd daražeje, a mnie b chaciełasia, kab u mianie byŭ niejki prajazny bilet, kali nie biaspłatny, to chacia b ilhotny.
Anastasija (43 hady):
— Vielmi adčuli apłatu za kamunalnyja pasłuhi, bo kvatera zarehistravana na svajaka-«darmajeda». A zimoj adčuli i pracu samich kamunalnikaŭ, bo ŭ našym rajonie śnieh praktyčna nie prybiraŭsia. Tolki parkoŭku pryjazdžaŭ traktar rasčyščać. Astatniaje čyścili sami. Dvornika ŭ našym domie daŭno niama, jon źnik niedzie hod tamu. Ni padjezd, ni prylehłaja terytoryja nie prybirajucca.
U samim domie za apošnija piać hadoŭ prykładna napałovu pamianialisia susiedzi. Nakolki my siabravali z usimi starymi, nastolki navat nie znajomimsia z novymi.
Z sabakam užo nikudy nie vyjści prosta tak, tolki ŭ namordniku i na karotkim łancužku. Kali jon źjaviŭsia, my jeździli ź im u transparcie, i nichto nas nie čapaŭ. Ciapier pryniali novyja praviły pieravozki sabak u transparcie.
Niadaŭna bačyła scenu ŭ aŭtobusie: ludzi zajšli ź jorkam u pieranoscy, i kiroŭca nie chacieŭ jechać, bo, bačycie, nielha, kab u transparcie sabaka byŭ biez namordnika. Pasažyry byli ŭ šoku, pytalisia ŭ jaho, dzie pradajucca namordniki na jorkaŭ. Ciapier treba budzie i abaviazkova rehistravać sabak. Ale ŭ bolšaści jany i tak byli zarehistravanyja. Niaŭžo jany spadziajucca sabrać šmat hrošaj z tych, chto zastaŭsia? Praŭda, kali hrošaj niama zusim, napeŭna, lubaja suma spatrebicca. Voś spačatku za kvatery z usich pačali «drać», zaraz pa sabakach projducca. Cikava, ci buduć uličvać viaskovych sabak.
Ale, hałoŭnaje, na što my zdajom hetyja hrošy — u našym rajonie nikoli nie było i niama nijakich placovak dla sabak. Šmat dzie abmiežavali ŭvachod z sabakami. Zamiest taho, kab raźvivać takuju infrastrukturu.
Dziaciej my adpravili vučycca ŭ inšyja krainy. Raniej jany vybirali pamiž našymi VNU. Ale vielmi ŭpała jakaść adukacyi. Dobryja vykładčyki praciahvajuć zvalniacca sa škoł. Plus mocna pavialičyli pryjom metavikoŭ, urezaŭšy płatnikaŭ i biudžetnikaŭ. A ŭ metavikoŭ patrabavańni inšyja, im nieabaviazkova mieć vysoki bał. Našy dzieci nie znajšli, dzie tut možna vučycca.
Ceny rastuć pastajanna, my z mužam padličyli, što za apošnija dva hady naš zvykły praduktovy košyk padaražeŭ na 30%. Zaraz zapłaciš u kramie 50 rubloŭ, a ŭ sumcy amal ničoha.
Da ščaścia, mahu sabie dazvolić sport. Na kancercie apošni raz była ŭ 2020 hodzie. Z taho času mnie nie padabajucca tyja artysty, jakija da nas pryjazdžajuć. Ale časam chodzim ź siabroŭkami ŭ teatr. Bilety va ŭsie stali raskuplać ledź nie za dva miesiacy. Vakoł TIUHa naohuł nie razumieju ažyjatažu. Znajomyja chadzili, bo tam zastalisia śpiektakli na biełaruskaj movie. My ŭziali bilety ŭ RTBD, taksama na biełaruskuju pastanoŭku.
Kaciaryna (51 hod):
— Hetaj zimoj padčas marazoŭ u try razy bolš płaciła za aciapleńnie. My žyviom u svaim domie, u nas hazavy kacioł. Naohuł, asabista majo materyjalnaje stanovišča za apošnija hady pahoršyłasia. Navat u drobiaziach, naprykład, ja pierastała rabić manikiur. Da 2020 hoda mahła sabie dazvolić raz na miesiac addavać za jaho 50 rubloŭ, zaraz, napeŭna, kaštuje bolš, ale dla mianie i 50 užo doraha.
Ja nie časta raniej jeździła kudyści, ale ciapier ad adnoj dumki, što takoj mahčymaści niama ŭ pryncypie, zusim inšaje adčuvańnie ad žyćcia. Žyviom my vielmi zamknuta. Niekalki hadoŭ tamu pierajechali ŭ inšy rajon. Cikava, što ŭ raniejšyja časy na starym miescy my viedali ŭsich susiedziaŭ i naohuł było narmalna — išli mima i zajšli, pasiadzieli pahavaryli, pamianialisia rasadaj. A ciapier u hości nichto ni da kaho nie chodzić, tolki vitajemsia, i to nie z usimi.
Jašče z prykmiet hetaha času: kali pačynaju hladzieć niešta ŭ internecie, muž zaŭsiody prosić zakryć vokny — baišsia ŭžo na aŭtamacie.
Alaksandr (52 hady):
— Ja pracuju na budoŭli i viedaju, što biełaruskija kampanii sapraŭdy padavali zajaŭki na toje, kab im prysłali śpiecyjalistaŭ z Pakistana, Indyi, Niepała, Banhładeš — z usiaho hetaha rehijona. Takaja mahčymaść źjaviłasia ŭ minułym hodzie. I našaja kampanija taksama źviartałasia ŭ ahienctva. Nasamreč 90% tych, chto pryjazdžaje, pakazvajučy, što jany bietonščyki, tynkoŭščyki i malary, pa fakcie nie majuć nijakich adnosin da budoŭli. Maksimum 10% z usich pryjezdžych sapraŭdy byli niejkimi śpiecyjalistami.
Ich zadavalniajuć našyja zarobki. My pytalisia: u niekatorych krainach atrymlivajuć 100 dalaraŭ na miesiac. U nas na budoŭli rabočy siońnia moža zarabić 1000 dalaraŭ.
Čamu biełarusy nie stajać u čarzie, kab zarablać takija hrošy? Bo ich niama. Prosta fizična niama ludziej — narmalnych, adkaznych, niepituščych. Mnohija z tych, jakija zastalisia, jak by ich nazvać pamiakčej… Uvohule, jany prychodziać, viadoma, ale pracujuć maksimum da pieršaj pałučki.
Tamu ŭsie zaprašajuć pakistancaŭ, pierabirajuć, navat navučajuć tych, chto hatovy vučycca. A achvotnych pracavać biełarusaŭ siaredniaha ŭzrostu niama nie tolki ŭ budaŭnictvie.
Nakolki ja viedaju, i ŭ inšych śfierach adsutničaje hetaja prasłojka ludziej. I heta toje, što ja nie moh nie zaŭvažyć apošnim časam.
Zatoje zamiežnikaŭ baču rehularna i na budoŭlach, i ŭ kałhasie jašče bačyŭ — jany tam i žyviołavodami, i dajarami pracujuć. Ci ratujuć jany situacyju? Nasamreč jany lepšyja, čym mnohija biełarusy, jakija zaraz prosiacca na pracu. Hetyja choć nie pjuć.
Źviarnuŭ uvahu, što na budoŭlach niama našych MAZaŭ, jeździać tolki «kitajcy». Kudy idzie našaja technika — u Rasiju ci afrykanskija krainy — nie viedaju, dzie jany kankurentnyja, ale ŭ nas ich niama.
Z taho, što ciešyć voka: staŭ zaŭvažać, što kali paśla 2020 hoda byŭ trend i šmat usiaho začyniałasia ŭ śfiery hramadskaha charčavańnia, to ciapier trend źmianiŭsia i, naadvarot, uvieś čas adčyniajucca niejkija ŭtulnyja miescy, infrastruktura pašyrajecca.
Ale piesimizmu dadaje izalacyja krainy. Niama techničnaha raźvićcia. Ja cikaŭny čałaviek, zaŭsiody hladžu, što ŭ śviecie adbyvajecca, i paraŭnoŭvaju, jak u nas. A ŭ nas ničoha nie adbyvajecca. Kryŭdna, što kraina mocna adstaje. Uvieś śviet daŭno robić elektryčnyja mašyny, a my radujemsia bienzinavym «Biełdžy».
Z asabistych niazručnaściaŭ — adsutnaść narmalnych televizijnych kanałaŭ (Eurosport, Discovery). Viadoma, ich možna hladzieć praz šerynh, ale ŭžo nie tak zručna.
A jašče navat mianie, baćku dačok, pałochaje ŭsia hetaja militaryzacyja. Kudy ni hlań — biłbordy z vajskoŭcami i pradstaŭnikami siłavych struktur. Heta asnoŭny kirunak, jaki zaraz raździmaje prapahanda, i heta vielmi zaŭvažna. Mianie takoje pryhniataje. U ich razumieńni heta patryjatyzm. Ale ŭ čym jon zaklučajecca? U zabojstvie ludziej? My — nievialikaja dziaržava, a značyć, sens usioj hetaj militaryzacyi — prosta vielizarnaja trata hrošaj. Ni abaraniacca, ni napadać my ni na kaho nie zmožam. I navošta? Pa-mojmu, treba iści inšym šlacham, treba z usimi susiedziami damaŭlacca, a nie pahražać.
Kamientary