«Kali ty znachodzišsia sam-nasam z saboj, chočacca raspłakacca, uspaminajučy ŭsio». Iryna Ščasnaja pra žyćcio na voli i vałanciorstva va Ukrainie

«Kali prostyja ludzi hladziać, što my robim — jany pierastajuć bačyć u nas ahresaraŭ»

— Čamu ty pryjechała va Ukrainu? Tabie nie strašna zastavacca ŭ miescy, dzie ŭ luby momant moža niešta prylacieć, vybuchnuć? 

— Ja zaŭsiody chacieła siudy viarnucca. Nu, a ciapier pryjechała, bo tut pačaŭ pracu biełaruski «punkt niazłomnaści». Ukraincy — vydatny narod, i mnie vielmi-vielmi škada, što Rasieja stvaryła takija ŭmovy, što ŭsie siadziać bieź śviatła, ciapła, vady.

I navat nievialiki ŭkład — kali ja abahreju 3— 5‑10 čałaviek choć by kubkam harbaty i niejkim buterbrodam, heta budzie moj niejki asabisty ŭčynak. Mnie, napeŭna, budzie maralna tak lahčej. 

A što datyčyć rakiet, jakija pastajanna laciać, BPŁA, niepaćvierdžanych «Arešnikaŭ» — nu, kali ja znachodžusia ŭ miescach, dzie niama chovanki, staŭlusia pa-fiłasofsku: budź što budzie. Kali schovišča jość, u pryncypie, ja spuskajusia, ale časta tam nie zatrymlivajusia — stanovicca sumna. Cikava nazirać za reakcyjaj ludziej. Voś ciapier, kali była pahroza «Arešnika», u schoviščy dastatkovaja kolkaść kijaŭlan, i ludzi nie panikavali, jany nie zacisnutyja, nie syšli ŭ svaje niejkija pieražyvańni, strachi. Jany žartavali, abmiarkoŭvali naviny. Ja baču, što hetaja kalektyŭnaja zhurtavanaść, jakaja padtrymlivajecca pazityvam, dapamahaje im pieražyvać usie hetyja ciažkija momanty.

— Jak reahujuć tvaje blizkija, siamja na hetuju ryzyku?

— Naturalna, dumaju, rodnyja, siabry, jakija žyvuć nie va Ukrainie, pieražyvajuć. Ludzi naohuł žyvuć niejkim stereatypam, što tut paprostu kožnuju chvilinu niešta lacić, što my žyviom u akopach, što pierachodzim darohu — i pa nas pracujuć minamioty. (śmiajecca) Abo što my prosta pakrylisia ledzianymi stałaktytami! Ja razumieju ich pieražyvańni, strachi, tamu zaŭsiody sprabuju rastłumačyć, što hetaha niama i blizka. Što Kijeŭ žyvie zvyčajnym žyćciom — z ahavorkaj na niejkija ŭmovy, jakija pryniesła hetaja rasiejskaja ahresija. Ale ludzi ž nie złamalisia, jany praciahvajuć žyć.

— U ciabie samoj było takoje stereatypnaje ŭsprymańnie? 

— U mianie niama ŭnutranaha strachu, što ja pryjedu i nieadkładna mianie atakuje niejki dron. Ja razumieła, što adbyvajecca, saču za navinami, kantaktuju ź ludźmi, jakija tut žyvuć. Viadoma, kali ŭ pieršy raz pačuła pracu SPA pa dronach, było niepryjemna. Ale cikaŭnaść uziała vierch, i ja pajšła na bałkon hladzieć, jak heta adbyvajecca. Kažuć, u pieršy raz usie tak robiać. (śmiajecca)

Rakiety, balistyka — heta vielmi strašna. Heta nie prosta śvist — heta huł, jaki narastaje, chistajucca ścieny, brazhočuć šyby. Adčuvańnie, što hetaja rakieta voś-voś nalacić na dom i prosta ŭciśnie ciabie ŭ ziamlu.

Kali ja pieršy raz zaśpieła balistyku, chovanki ŭ budynku nie było. Zastavałasia spuścicca na pieršy pavierch i siadzieć pamiž dźviuch ścien. Potym, pamiataju, užo na niejki dzień balistyka lacieła ŭ 6 abo 7 ranicy, a ja dosyć pozna lehła spać i vyrašyła nie ŭstavać: son byŭ daražejšy. Nu, dyk hetyja rakiety i pralacieli.

Kali my druhi raz zajechali, u kancy studzienia, dni zapoŭnilisia namiotami, «punktam niazłomnaści», arhanizacyjnymi momantami.

Heta niejki pastajanny aphrejd, pryciahnieńnie hramadskaści — tamu što heta punkt biełaruski, my vielmi chočam, kab zvyčajnyja ŭkraincy, kijaŭlanie nie bačyli ŭ nas vorahaŭ, jak, na žal, časam adbyvajecca paśla 24 lutaha 2022 hoda.

I ŭ pryncypie, mnie zdajecca, u nas atrymlivajecca. Kožny dzień było šmat padziaki, ciopłych słoŭ. Tut vielmi ciopłyja biełaruska-ŭkrainskija suviazi. Niejak palicyjant raspaviadaŭ, što ŭ jaho tata z Mahiloŭskaj vobłaści.

I kali prostyja ludzi, navat nie majučy svajakoŭ-biełarusaŭ, hladziać, što my robim — jany pierastajuć bačyć u nas ahresaraŭ. Ukraincy praciahvajuć bačyć u nas siabroŭ.

 Ale ahułam, ja dumaju, heta vialikaja praca nad tym, kab u budučyni my adnavili dobryja adnosiny pamiž našymi dvuma narodami. 

«Nikoli nie zabudu, što pryčyniła kałasalny bol svajoj siamji»

— Jak dla ciabie prajšli hetyja paŭtara hoda na voli?

— Jany prachodziać vielmi ciažka. Mnie čamuści ciažka adaptavacca ŭ Polščy, choć ja viedaju, što hetaja kraina robić dla nas vielmi šmat.

Ja pryjechała ŭ zusim nieznajomy mnie Biełastok. Sa znajomych tam było try čałavieki, uličvajučy muža i dzicia. Ja nie viedała, što rabić, kudy pajści, vielmi ciažka zavodzić novyja znajomstvy. Pastupova ja pačała jeździć u Varšavu, dzie siabry, ź jakimi ja była znajomaja z 2020 hoda, dzie ludzi, ź jakimi my stali blizkija ź SIZA abo zony. A Biełastok — heta niejkaja adzinota. Heta dumki ab tym, što adbyłosia ŭ maim žyćci. Ab tym, što ja vyjechała ź Biełarusi.

Napeŭna, niejkuju ŭnutranuju lohkaść ja nabyła tolki tut, va Ukrainie. Moža, tamu što ŭžo žyła tut, ja vydatna razumieju ŭkrainskuju, viedaju, što mianie pa-biełarusku vydatna zrazumiejuć. I viedaju, što kali ŭ kramie niešta skažu pa-rasiejsku, mianie dakładna nie paviesiać na słupie, jak heta raspaviadaje prapahanda. Nu i ludzi, jakija mnie zaŭsiody padabalisia i padabajucca. Jość niejkaje nabližanaje adčuvańnie domu. 

— Ci zastaŭsia niejki adbitak tych 4 hadoŭ kałonii? 

— Tak. Voś hetyja PTSR jašče nie prajšli. Ja vielmi stuzany čałaviek. Mianie vielmi lohka ŭzbudaražyć čymści, na što inšyja ludzi naohuł nie reahujuć. Adzinaje, tut, va Ukrainie, ja zusim pierastała bajacca ludziej u formie. Choć i da 2020-ha, navat u Kijevie ad ich šuhałasia, a paśla zony paru dzion u Miensku, kali ja bačyła amapaŭcaŭ, jakija kursujuć pa vulicach, milicyju, — dla mianie heta było prosta niejkim kašmaram. Ja dumała, heta nie projdzie nikoli.

Žachliva reahavała na vajskovuju formu: mnie vielmi šmat zła pryčynili ludzi ŭ joj, unutranyja vojski, jakija pracujuć u VK-4 i nie tolki. Tut usio heta jak rukoj źniało. Da nas pastajanna prychodzić palicyja, Nacyjanalnaja hvardyja — absalutna narmalnyja ludzi. Prychodziać našy dobraachvotniki, ukrainskija vajskoŭcy —vydatnyja ludzi. Ja nie adčuvaju nijakaj pahrozy. Znachodžańnie va Ukrainie całkam nivielavała hetuju fobiju ŭniformy.

— Jakija prajavy nastupstvaŭ hetaha pieražytaha taboj žachu?

— Heta biaskoncyja ŭspaminy, dumki pra tych, chto tam zastaŭsia, heta całkam parušany son — i navat tut śnicca, što ja pavinna vyjści, a mianie nie adpuskajuć i dajuć dadatkovy termin, — ja pračynajusia ŭ chałodnym pocie. Kali ty znachodzišsia sam-nasam z saboj, prosta chočacca raspłakacca, uspaminajučy ŭsio heta i ŭjaŭlajučy, što jano ž tam u Biełarusi nikudy nie źnikła. Jano jość, a ja nie mahu ničoha zrabić.

— Ty razmaŭlaješ pra heta ź blizkimi?

— Nie. Pa-pieršaje, častka prosta nie razumieje, što heta takoje — siadzieć. A inšaja vielmi mocna traŭmujecca, kali daviedajecca va ŭsich padrabiaznaściach, što tam adbyvałasia. Ja, byvaje, pahavaru pra heta z chłopcami, jakija sami praz heta prajšli. U mianie jość dziaŭčynki, jakija taksama adsiedzieli vialikija terminy i ciapier im nialohka znoŭku vučycca być mamami. Nie chočacca nahružać ich svaimi prablemami, tamu što jany pieražyvajuć toje ž, što i ja. Kali ŭžo zusim baluča, starajusia čymści zamiaščać hetyja pačućci.

«Pabudujem my z mužam svajo žyćcio paasobku abo razam — čas pakaža»

 — U pieršy miesiac paśla kałonii ty kazała, što źmianiłasia nie ŭ lepšy bok. Jak ciapier adčuvaješ hetuju źmienu ŭ sabie, u adnosinach ź siamjoj? 

— Heta i pra stasunki z rodnymi, ź siamjoj toj ža, jakija ŭžo nie takija, jak byli da aryštu.

Heta moj unutrany śviet — kali raniej ja zaŭsiody była ŭpeŭnienaja, duša kampanii, mnie było lohka mieć znosiny ź ludźmi, to ciapier uva mnie kupa kompleksaŭ, niejkaja ŭnutranaja zabitaść.

Choć ja, viadoma, vučusia i razmaŭlać, i zavodzić novyja znajomstvy — i navat atrymlivajecca, ale na heta syšło dzieści miesiacaŭ 6‑7 i čaściakom jašče vyklikaje šmat pieražyvańniaŭ.

U mianie vialikaje pačućcio viny za toje, što pryjechała z Kijeva ŭ Miensk, prosta ŭ turmu. Niejkaje ŭnutranaje pamutnieńnie, što ja «chaču być tam, dzie moj dom» prymusiła viarnucca, i ja padviała svaich blizkich, vyrakła ich na pieražyvańni, pakuty. Ździejśniła vielizarnuju hłupstva, i maja vina tut, uvohule, vidavočnaja i niedaravalnaja. Ja pryčyniła kałasalny bol svajoj siamji. Nikoli hetaha nie zabudu, mnie z hetym žyć da kanca dzion.

Ale, naturalna, treba ruchacca dalej, tamu, napeŭna, ja tut sprabuju adasobicca ad prablem, jakija navalilisia.

Zrazumieć hetaje žyćcio i što mnie treba ŭ pryncypie, tamu što ja nie mahu pajechać u Miensk, u jaki ja chaču bolš za ŭsio na śviecie. Kijeŭ prynosić mnie niejkuju maralnuju palohku. Adsiul ja płanuju pačać novy etap svajho žyćcia.

Pavialičyć

— Nakolki ŭvieś hety dośvied, rasstańnie paŭpłyvała na vašy z mužam adnosiny? Mnohija pary, jak by ni staralisia, vielmi mianiajucca i nie znachodziać ahulnaj movy.

— U pieršuju čarhu, ja vielmi ŭdziačnaja svajmu mužu za toje, što jon u maju adsutnaść byŭ pobač z maim dziciom, jašče i ŭ emihracyi, adzin. Kali niama babul i dziadulaŭ, jakija byli z unukam pastajanna. Ja viedaju, jak jamu było ciažka, i, adnak, dzicia vučyłasia, u jaho ŭsio było. 

Uzajemaadnosiny? Viadoma, tut nie toje što elemient — tut viacha nieparazumieńnia, tamu što žyćcio raptam raźviała nas nastolki pa roznych bakach, što pryjści da taho suładździa, jakoje było da momantu aryštu, kali nie niemahčyma, to vielmi ciažka.

Ale ja zaŭsiody da muža budu stavicca jak da dobraha čałavieka, tamu što ja pamiataju jaho dobrym, spahadnym. Jon vielmi dobry tata dla majho dziciaci.

Ja nie viedaju, što i jak budzie ŭ budučyni, ale ja ŭdziačnaja ŭ cełym razumieńniu situacyi, što, z majho punktu hledžańnia, tut niama vinavatych. Vinavatyja nie ja, nie moj muž — vinavaty režym, jaki dapuściŭ usio toje, što adbyłosia ŭ našym žyćci.

Ale pry hetym, znoŭ-taki, heta pavaha, heta padziaka i razumieńnie, što jon jak rodnasnaja duša nikudy ad mianie nie dzieniecca. 

— A kachańnie?

— Napeŭna, jano ŭva mnie zastałosia, ale transfarmavałasia, źmianiłasia. Ja z hetym čałaviekam pražyła vielmi šmat hadoŭ svajho žyćcia i stracić jaho ci skazać «Da pabačeńnia, viedać ciabie nie chaču» — nu, nie, viadoma. My ž nie admaŭlajemsia ad svaich blizkich. Tak, tak vyjšła, ale moj muž mnie rodny čałaviek.

Jamu, napeŭna, ciažka mianie zrazumieć, dać rady z maimi voś hetymi PTSRami, majoj niervovaściu, niejkaj padazronaściu zališniaj. Naturalna, u jaho chapała svaich kłopataŭ — jamu treba było vyžyvać ź dziciem u emihracyi. Tamu, dumaju, jon taksama ŭsio vydatna razumieje. Naturalna, u nas byli hetyja razmovy na kuchni, padčas jakich my prychodzili da razumieńnia, što, jak by ni skłałasia, my rodnyja ludzi. My možam pabudavać svajo žyćcio asobna abo razam — čas pakaža, ale adzin ad adnaho nazaŭždy kudyści padziecca — heta ŭžo niemahčyma.

— Što na svaim dośviedzie ty mahła b paraić siemjam, jak kantaktavać z byłym palitviaźniem, jaki viartajecca ŭ siamju? 

— Ja čytała šmat paradaŭ psichołahaŭ z hetaj nahody.

Prosta, kali čałaviek, jaki čakaje, sapraŭdy čakaje, padtrymlivaje, razumieje, chto da jaho pryjdzie — čałaviek zranieny, zmardavany, psichična niestabilny. Kali jon da hetaha hatovy, to niachaj zajmajecca svajoj druhoj pałovaj. Kali jon choć by ledź-ledź sumniavajecca, lepš adrazu być adkrytym i rasstavić usie kropki nad i. Albo jość druhi, samy dziejsny varyjant — chadzić da psichołaha. Tamu što situacyja napraŭdu miehatraŭmatyčnaja dla abodvuch. 

Ja ŭ niejkaj stupieni vinavaču sama siabie za svajo hrebavańnie psichałahičnaj dapamohaj. Kali vyjšła i adrazu źjechała, padumała, što mnie heta nie treba, što ja spraŭlusia sama, tym bolš, što tam u mianie ŭžo niejkija byli antydepresanty.

Potym, praź niejki čas, miesiacaŭ praz 8, usio ž taki žyćcio prymusiła mianie jašče raz źviarnucca da psichołaha. Kali b adrazu vykonvała ŭsie rekamiendacyi pa reabilitacyi i adaptacyi, napeŭna, było b značna lahčej.

Pavialičyć

— Što ŭ tvaim vypadku było składanym, kali ty viarnułasia dadomu? 

— Nu, dadomu ja nie viarnułasia — ja viarnułasia ŭ nieznajomaje asiarodździe, krainu, da nieznajomych ludziej. Heta składana.

Potym — ja viarnułasia, a dziciaci ŭžo 14 hadoŭ. Jon užo nie toj maleńki kocik, jakoha pamiataju, a ja ž zahruzła ŭ 2020-m. Ja pamiataju jaho 10-hadovym, kali jon na vulicy hulaŭ tak, kab ja mahła bačyć z akna. A ciapier jon hulaje da dziesiaci viečara i, kali ja jamu nazvońvaju pa 10 razoŭ, pytajusia, dzie jon, — naturalna, padletka heta pačynaje razdražniać, ja pamiataju siabie ŭ hetym uzroście. U pryncypie, ja b sapraŭdy hetak ža reahavała. Ciapier razumieju, što padletku, napeŭna, nie vielmi pryjemna čuć «soniejka, kaciania». Raniej ja nie mahła siabie pieraadoleć, chaciełasia ŭnutrana nahnać hady, jakija zhubiła. 

Nie dumaju, što prajšło dastatkova času dla taho, kab my zusim adzin da adnaho pryvykli. Ale ŭsio budzie dobra, treba prosta prajści hety etap. Treba čas i ŭmieranaść u svaich emocyjach. Chaču bolš da jaho prysłuchoŭvacca i razumieć jaho patreby, kab uvajści ŭ rečyšča, jakoje pryniasie kamfort nam abodvum.

«Kali chtości prosta kaža «Ira» — ja, ściepanuŭšysia, vyprostvajusia»

— Ty vykraśliła sa svajho žyćcia toj turemny dośvied, ci zastalisia niejkija zvyčki? 

— Nie, ja zusim nie vykraśliła hetyja čatyry hady. Kali prosta chtości kaža «Ira», ja, ściepanuŭšysia, vyprostvajusia, tamu što jašče na padkorcy siadzić, što heta režym i jaho treba vykonvać. Ciapier mnie važna mieć zapas ježy. Viedaješ, u zonie jak: voś skončyłasia ježa, a pieradača jašče daloka Ci ciabie jaje naohuł pazbavili i ty jasi tolki toje, što dajuć u stałoŭcy. A heta nie zaŭsiody možna jeści.

Ja stała vielmi chutka palić — usie kažuć: «U ciabie cyhareta za paŭchviliny». A heta tamu, što ŭ zonie nikoli niama času pastajać i papalić — treba kudyści biehčy, biehčy. 

— Ci pravilna ja razumieju, što vyjści z turmy — vielmi vialikaje ščaście, ale žyćcio nie stanovicca adrazu lohkim i ščaślivym? Dalej šmat prablem, prosta novaha ŭzroŭniu.

— Pierafrazuju viadomuju prymaŭku: dziaŭčyna moža vyjści z kałonii, a kałonija ź dziaŭčyny — nie. (śmiajecca) Naturalna, heta ciažkaści, heta budučynia sacyjalnaha ŭładkavańnia, pastajannaja niaŭpeŭnienaść u sabie.

A ci pastaviacca da ciabie pa-narmalnamu ludzi, ź jakimi ty znajomišsia ŭpieršyniu? Bo tabie samoj zdajecca, što ŭ tabie niešta nie tak, što jość niejki adbitak.

Znoŭ-taki, kali heta imihracyja prama ŭ niejkuju niečakanuju dla ciabie krainu, treba vučyć movu. Ja b, naprykład, rabiła heta jašče ŭ kałonii, ale palityčnym zabaranili mieć na rukach knihi pa vyvučeńni zamiežnych moŭ. Potym ja apynułasia ŭ hetym novym śviecie i zrazumieła, što prosta zaraz schapicca za polskuju i študziravać jaje niama maralnych sił, tamu što niama sił navat na toje, kab padtrymać samu siabie. 

Tamu voś hetaja kamunikacyja z navakolnymi ludźmi, voś hety ŭnutrany soram, kali ty chočaš niešta skazać, — taksama dadatkovy stres. Tak, praściej źjechać u krainu, dzie tabie lohka, jakuju ty ŭžo viedaješ, ale ŭ bolšaści palitviaźniaŭ taki ž dośvied, jak u mianie.

— Ty adčuvaješ siabie ščaślivaj? 

— Skažu tak: ja mahu časta adčuvać siabie viasiołaj, kali znachodžusia ŭ dobraj kampanii. Ja navučyłasia być viasiołaj — tak było nie zaŭsiody paśla vyzvaleńnia. Ale viesieła i ščaśliva — heta roznyja rečy. Pakul jašče ja nie pryjšła da ščaścia. Nie mahu skazać, što ja ščaślivy čałaviek, ale mnie chaciełasia b im stać.

• 1
• 0
• 1
• 0
• 0
• 6
• 0
• 3