«Tut niemahčyma sustreć pjanych». Biełarus raskazaŭ, jak žyvie na inšym baku ziamnoha šara
Jahor Kurmanaŭ, 34‑hadovy prahramist ź Minska, vielmi lubiŭ rodny horad, ale niespadziavana dla samoha siabie apynuŭsia ŭ Novaj Ziełandyi — aficyjna najbolš dalokaj ad Biełarusi krainie. Pra žyćcio na procilehłym baku ziamnoha šara, zichatlivaje mora, rassłablenych ludziej i pra toje, kolki tam zarablajuć, biełarus raskazaŭ vydańniu «Anłajnier».
Siurpryz
«Ja naradziŭsia i vyras u Minsku. Tak, ja lublu padarožničać, šmat dzie byvaŭ, pahladzieŭ śviet. Ale nikoli nadoŭha nie lotaŭ ź Biełarusi. Zaŭsiody prytrymlivaŭsia vyraznaj idei: «Dzie naradziŭsia, tam i pryhadziŭsia». Tut maja siamja. Jak ja mahu źjechać, kinuć usio? Što za tryźnieńnie naohuł takoje? U Biełarusi dobra žyć, kamfortna, asabliva kali pašancavała z pracaj.
Ja skončyŭ FKSiS BDUIR. Na čaćviortym kursie ŭładkavaŭsia na paru miesiacaŭ na praktyku ŭ adnu maleńkuju pryjemnuju kampaniju, a ŭ vyniku prapracavaŭ tam 11 hadoŭ. Tak, ja toj samy ajcišnik, pracuju ŭ śfiery finansavych technałohij, u asnoŭnym z praduktami Microsoft.
U majoj industryi treba mianiać pracu kožnyja 2—3 hady, kab chutka raści ŭ zarobku. Ale ja hetaha nie rabiŭ: byŭ addany svajoj kampanii, napeŭna. Uvohule, 11 hadoŭ ja prapracavaŭ na adnym miescy — i staŭ razumieć, što moj zarobak užo daŭno nie raście. Para štości mianiać. Skončyŭ doma ramont, abstalavaŭ sabie kabiniet, usio pa apošnim słovie techniki… Adpraviŭ reziume va ŭsie kancy płaniety. Šukaŭ takija opcyi, kab zastavacca ŭ Biełarusi i pracavać addalena.
U vyniku mianie zaprasiła na sumoŭje vialikaja i krutaja kampanija z Novaj Ziełandyi. Ja prajšoŭ usie intervju: pieršy, druhi, treci etap… Byŭ vielmi ŭražany. U vyniku mnie paviedamili: «My ciabie čakajem u ofisie!» — «Ale ja ž padavaŭsia na addalenuju pazicyju». — «Oj, prabač». I tolki tut vyśvietliłasia, što opcyi pracavać addalena ŭ ich niama. Ad mianie patrabavałasia sieści na samalot i prylacieć u Oklend, samy bujny horad Novaj Ziełandyi.
I ja vyrašyŭ: čamu b i nie, čort vaźmi! Prosta machnuŭ rukoj: dobra, pasprabuju. Navažyŭsia ŭsio pamianiać. Pamiataju, niekalki hadoŭ tamu byŭ u Indaniezii, na Bali, i dumaŭ: «Tak daloka ad domu ja nikoli bolš nie zabiarusia!» I tut — Oklend…»
Ad Jahora sapraŭdy patrabavałasia tolki sieści ŭ samalot. Usie astatnija pytańni, uklučajučy pracoŭnuju vizu, afarmleńnie dakumientaŭ i vydatki na pieralot, uziaŭ na siabie pracadaŭca.
«Da Novaj Ziełandyi ja lacieŭ troje sutak. Pieralot davoli pakutlivy: Minsk — Maskva, Maskva — Piekin, Piekin — Oklend. Ja ŭsio žyćcio pryvyk ličyć, što biełarusy — samyja dobryja, viasiołyja i dobrazyčlivyja. U Maskvie i Piekinie ŭ pamiežnikaŭ, miakka kažučy, panuryja tvary. I voś ja pryziamliŭsia ŭ Oklendzie 1 studzienia 2025-ha, a tam u aeraporcie ŭsie ščyra ŭśmichajucca, padychodziać da mianie, kažuć: «Pryvitańnie! Jak zdorava, što ty ciapier tut». Ja byŭ u šoku, kali ščyra! U zachapleńni! Bolš za ŭsio mianie ŭrazili ludzi».
Novaziełandcy — adna z samych dobrazyčlivych nacyj, paŭtaraje Jahor. Niahledziačy na heta, ciažkaści adaptacyi nie abyšli jaho bokam.
«Ščyra kažučy, u mianie zaŭsiody była vielmi drennaja anhlijskaja. Ja vuču jaje ź pieršaha kłasa, ale sa škoły vyjšaŭ ź nijakimi viedami. Jak i z univiersiteta. Usia maja anhlijskaja — heta toje, što ja padabraŭ ź videahulniaŭ. Dziakuj maim byłym kaleham i bosu ŭ Minsku: spačatku mnie dapamahali adkazvać na listy jeŭrapiejskim zakazčykam, potym davieryli pierapisvacca ŭ čaciku z pradstaŭnikami klijenta, u niejki momant my pierajšli na stelefanoŭvańni hołasam.
Tak, było vielmi składana, ale kožny raz ja patrochu ros — i heta doŭžyłasia 11 hadoŭ. Paśla taho, jak ja prajšoŭ sumoŭje na anhlijskaj dla kampanii z Novaj Ziełandyi, ja vyrašyŭ, što vyžyvu. Ale ŭ Oklendzie vyśvietliłasia, što miascovy akcent — kivi-inhliš — vielmi ciažka razumieć na słych.
Tamu paśla 8 hadzin u ofisie ja, zmučany i stomleny, išoŭ nie dadomu, a na mitapy — sustrečy dla zamiežnikaŭ, dzie ludzi prosta kamunikujuć, hulajuć u nastołki. U vyniku moj słoŭnikavy zapas i zdolnaść razumieć na słych značna vyraśli. Tak, praz hod ź lišnim u Novaj Ziełandyi ja ŭsio jašče kryva buduju skazy, ale ŭžo adčuvaju siabie značna bolš upeŭniena: mahu patłumačyć pa-anhlijsku što zaŭhodna».
Fiermiery na ŭłasnych viertalotach
Apisvajučy Novuju Ziełandyju, ludzi časta zaŭvažajuć, što rassłablenaść i łajtovy vajb litaralna raźlityja ŭ pavietry. Maŭlaŭ, usio tut «pa-viaskovamu», pa-prostamu. Nichto nikudy nie śpiašajecca.
«Tak, heta praŭda, rassłablenaść tut na ŭzroŭni, — pahadžajecca Jahor. — Vajb rełaksavy, nichto nikudy nie śpiašajecca. Viedajecie, jak možna paznać novaziełandca? Jon prosta idzie pa vulicy basanož — i heta narmalna. Ci prychodzić u kramu ŭ pižamie.
Na pracy nichto nie ŭkałvaje jak šalony. Nichto nie choča aviertajmić, novaziełandcy kłapociacca pra work-life balance. U piatnicu ŭ majoj kampanii, jak i ŭ bolšaści inšych, usie zakančvajuć na hadzinu raniej, iduć na kuchniu, biaruć sneki, hulajuć u pinh-ponh, bałbočuć, čaciacca… I tak kožny tydzień.
U maim adździele — salanka z ekspataŭ: palaki, słavaki, azijaty, ludzi z Paŭdniovaj Afryki… Ale kali vam nie pašancavała trapić u kampaniju, jakoj vałodajuć japoncy ci kitajcy, usio budzie nie tak sałodka: im i ŭ Novaj Ziełandyi work-life balance absalutna nie cikavy, zadača — vycisnuć z supracoŭnika ŭsio, kab jon prynios jak maha bolš prybytku.
A jašče tut niama poncikaŭ i hulniaŭ sa statusam. Nikoha nie chvaluje, jakaja ŭ ciabie mašyna ci źniešni vyhlad. Dapuścim, zarobak dazvalaje čałavieku jeździć na BMW apošniaj madeli, a jon pryjedzie na stareńkaj Toyota — heta całkam narmalna. Ludzi apranajucca spakojna, nichto nie «abmazvajecca» luksavymi sumačkami. A jašče — va ŭsich tatuiroŭki. Maary z tatuiravanymi tvarami i ciełami — paŭsiul. I z-za źniešniaha vyhladu nichto nikoha nie bulić.
Kali prachodziać pieršyja zachapleńni, ty razumieješ, što Novaja Ziełandyja — heta, pa sutnaści, vielmi vialikaja fierma. Vielizarnaja.
Tut možna sustreć rednekaŭski pohlad na žyćcio. Tut šmat fiermieraŭ — heta vielmi, vielmi bahatyja ludzi. Fiermiery prylatajuć u Oklend na ŭłasnych viertalotach, u ich usio dobra. Tut šalonaja kolkaść karoŭ i aviečak. Na piku ŭ krainie było 70 miljonaŭ aviečak na 5 miljonaŭ nasielnictva. Čałaviek, jaki vałodaje statkam u tysiaču hałoŭ, — heta zabiaśpiečany mužčyna. Fiermy biaskonca ciahnucca va ŭsie baki.
Mienavita tamu tut vielmi krutaja małočka, viadomaja. Ja niedzie čytaŭ, što Novaja Ziełandyja — na pieršym miescy pa vytvorčaści i spažyvańni małočnych praduktaŭ, a Biełaruś — na druhim. U hetym sensie my vielmi blizkija. Navat u hateli ŭ Katary ci na rejsie Piekin — Maskva padajuć mienavita novaziełandskaje masła».
Ci ŭdałosia Jahoru «vyjści ŭ Novuju Ziełandyju», pasiabravać ź miascovymi — ci ŭvieś svoj volny čas jon pravodzić u kole takich ža ekspataŭ, jak i jon sam?
«Jašče ŭ Minsku, hadoŭ z 10 tamu, ja zaniaŭsia fajer-šou: vystupaju z haračymi poi (šarami, źviazanymi viaroŭkaj), vykonvaju truki. Heta ŭ mianie chobi takoje. Akazałasia, što poi prydumali maary, karenny narod Novaj Ziełandyi. Ja zusim vypadkova sustreŭ u Oklendzie chłopcaŭ, jakija vystupajuć z ahniom. Tak što tak, ja «vychodžu ŭ Novuju Ziełandyju», uliŭsia ŭ miascovuju tusoŭku.
Fakt, jaki ździviŭ mianie: tut niemahčyma sustreć pjanych ludziej. Za toje, napjecca čałaviek ci nie, adkazvaje ŭstanova, dzie jon adpačyvaje. Barmen prosta nie nalje tabie napoj, kali ličyć, što ty zanadta pjany. Ja niejak paprasiŭ 6 stopak tekiły. Barmen uvažliva pahladzieŭ na mianie, spytaŭ, adzin ja ci z kampanijaj. Ubačyŭšy maich siabroŭ, jon staranna pieraličyŭ kožnaha, pierakanaŭsia, što nas šaściora, i tolki potym absłužyŭ.
U Novaj Ziełandyi heta zakon: u kožnaj ustanovie visić tablička: «Kali vy pjanyja, my vam nie naljom». Padobnyja praviły dziejničajuć i ŭ kramach. Kali chočaš kupić piva, to pašpart kasiru pavinien pakazać nie tolki ty sam, ale i ŭsie, chto pryjšoŭ z taboj. Ja byŭ u šoku, kali ščyra.
A jašče novaziełandcy — vielmi sumlennyja i prystojnyja. Naprykład, «čornaja piatnica», jak i inšyja dni śviatočnych źnižak, heta sapraŭdnaja «čornaja piatnica». Ludzi śpiecyjalna adkładajuć pakupki, kali chočuć nabyć štości vartaje. Zusim chutka Vialikdzień, da jaho taksama prymierkavanyja źnižki.
Adziny minus: nivodzin supiermarkiet nie budzie pracavać 4 dni zapar. Tamu što Vialikaja piatnica (Good Friday) i Vielikodny paniadziełak (Easter Monday) — heta aficyjnyja dziaržaŭnyja vychadnyja. Tak było i ŭ minułym hodzie. I heta mianie šakavała! Kali ja nie kuplu pradukty zahadzia, to budu siadzieć, jak durań, bieź ježy ci pryjdziecca iści ŭ bar.
U zvyčajnyja dni kramy zakryvajucca kala 18:00 — heta taksama treba ŭličvać. Tak, maleńkija kramki, convenience store, dzie jość tolki sneki i tavary pieršaj nieabchodnaści, pracujuć amal kruhłasutačna. Ale ceny tam mohuć być ch3, ch4, tamu što ich staviać uładalniki prosta sa stoli».
Zarapady i zichatlivaje mora
Nie vypadkova Piter Džeksan zdymaŭ «Uładara piarścionkaŭ» i «Chobita» ŭ piejzažach rodnaj Novaj Ziełandyi. Naŭrad ci Mižziemje atrymałasia b takim epičnym u inšych šyrotach.
«Tut fantastyčnaja pryroda, — paćviardžaje Jahor. — Akijan ź vielizarnymi biaskoncymi chvalami, usio zialonaje, hory, zusim unikalnyja ptuški kivi, pa jakich usie varjaciejuć…
U minułym hodzie ja źlotaŭ na susiedni Paŭdniovy vostraŭ u Kuinstaŭn: vielmi papularnaje turystyčnaje miesca. Tam jość hory i śnieh, ja pakataŭsia na snoŭbordzie. Usiudy pryhažość nieapisalnaja. Plažy — heta prosta nievierahodna. Zaŭsiody biaskoncyja. Na adnym uźbiarežžy — śvietłyja piaski, na druhim — čornyja vułkaničnyja… I tam moža być nul ludziej. Praŭda, vada chałodnaja, jak u Biełarusi ŭ aziorach: 19 hradusaŭ u dobry letni dzień. Ja nie vialiki amatar kupacca tut. Ale chadžu sierfić: u hidrakaściumie adčuvaješ siabie jak u vańnie: ciopła, kamfortna.
Toje, da čaho ciažka pryvyknuć biełarusu: dzie b vy ni žyli ŭ Oklendzie, da akijana — usiaho 10 chvilin. Naprava pojdzieš — Tasmanava mora, naleva — Cichi akijan.
Heta zusim inšaja častka śvietu, tamu šmat usiakich cikavostak. Naprykład, za miesiac tut raspładziŭsia bijaluminiescentny płankton: kožnuju noč mora źziała sinimi ŭspyškami. Prosta nievierahodnyja kadry, tak zdorava! Ja za hetaj źjavaj paluju jaki ŭžo hod.
A jašče tut rastuć drevy kaŭry — vielizarnyja, tysiačahadovyja. Jany nie sustrakajucca nidzie, akramia Novaj Ziełandyi.
Kaŭry z usich sił starajucca achoŭvać. Źjaviłasia zaraza, jakaja ich jeść — Phytophthora agathidicida, i jaje možna vypadkova pieranieści praz hlebu, jakaja prylipła da abutku. A tut vielmi šmat trekaŭ dla chady. Usia kraina strakacić ad darožak dla chajkinhu. Pobač z kaŭry stajać ščotki, kab ty ačyściŭ svoj abutak, pamyŭ ź pienaj, nie zaraziŭ dreva. I na zvarotnym šlachu — toje ž samaje. Usie staranna čyściać ščotkami abutak. Tak pieražyvajuć z-za svajoj pryrody, navat kranalna.
Ja lublu panazirać za ciomnym zornym niebam. U Minsku jeździŭ hladzieć na Piersieidy ŭ žniŭni, a tut inšaje paŭšarje, łaŭlu inšyja zarapady — Eta-Akvarydy.
Jašče ŭ Oklendzie vielmi smačnaja i čystaja vada prosta z-pad krana. Ja byŭ ździŭleny. Karystajusia 7 miesiacaŭ adnym čajnikam — u im nie prosta niama nakipu, jon źziaje. Ja huhliŭ, jak takoje mahčyma. Kažuć, pryčyna ŭ tym, što vada tut prychodzić nie z padziemnych krynic ź minierałami, a vypadaje ŭ vyhladzie daždžu ŭ aziory i reki.
A vy viedali, što frukt kivi nazvali ŭ honar ptuški, a nie naadvarot? Novaziełandcy ličać kivi svaim nacyjanalnym fruktam, choć byccam by jaho zavieźli z Kitaja. Miascovyja časta jaduć kivi jak jabłyk: sa skurkaj, z vałaskami, całkam. Ja pasprabavaŭ — nie tak užo i drenna».
Ceny
U Novaj Ziełandyi isnuje ŭłasnaja valuta — novaziełandski dalar, NZ$. I kaštuje jon prykładna 0,57 dalara zvyčajnaha, amierykanskaha. Ale dla zručnaści našych čytačoŭ my budziem pryvodzić usie ceny ŭ dalarach ZŠA.
«Minimalny zarobak u Novaj Ziełandyi — kala $14 za hadzinu. Stolki płaciać, naprykład, aficyjantam i pradaŭcam u kramie. Zarobki ŭ IT, ja dumaju, zvyčajnyja dla industryi. Siaredni zarobak raspracoŭščyka ŭ miesiac — kala $5000, — kaža Jahor.
— Ale košt žyćcia ŭražvaje nie mienš. Ceny na arendu nieruchomaści ŭ Oklendzie napałochali mianie. Darečy, 95% novaziełandcaŭ žyvuć u pryvatnych damach. I tolki nievialiki kavałačak haradskoj zabudovy ŭ centry, dva kvadratnyja kiłamietry, zaniaty šmatpaviarchovikami — ofisami i biznes-apartamientami, dzie možna źniać kvateru. A apłatu za arendu tut pryniata ŭnosić kožny tydzień, a nie raz na miesiac.
Spačatku ja zdymaŭ biznes-apartamienty za $1375 u miesiac. Ale potym pierajechaŭ u bolš tannyja — za $1030. Maje apartamienty — heta «jeŭradvojka» pa-našamu: asobnaja spalnia i kuchnia ź nievialikaj haścioŭniaj.
Voś čamu novaziełandcy takija dobrazyčlivyja? Z maich nazirańniaŭ, heta niepasredna źviazana z kvaternym pytańniem. Tut vielmi darahaja nieruchomaść. Nie kožny hatovy zapłacić za dom u Oklendzie $1 miljon. Jak tolki novaziełandziec vyrastaje i źbiahaje z baćkoŭskaha hniaździečka, u jaho niama varyjantu źniać kvateru za $1400 u miesiac. Tamu jon zdymaje pakoj u domie. Tam žyvie jašče 3—5 susiedziaŭ: u kožnaha svoj pakoj, a kuchnia — ahulnaja. I takimi kamunami jany i žyvuć. U vyniku novaziełandcy vielmi mocna sacyjalizavanyja. Jany šmat kamunikujuć, umiejuć być vietlivymi i zručnymi susiedziami.
Amal adrazu ja kupiŭ mašynu: heta vielmi tanna, tamu što niama vialikich uvaznych pošlin. Za Honda Freed 2012 hoda ja zapłaciŭ $4000. Niedarahija, čyścieńkija i nadziejnyja aŭto pryjazdžajuć napramuju ź Japonii. Za parkoŭku ja płaču kala $160 u miesiac — dla biełarusaŭ heta nieadekvatnyja ličby.
Ceny na kamunalnyja pasłuhi, internet, mabilny telefon — usio heta moža pryvieści ŭ žach biełarusa. Samy tanny taryf ź bieźlimitnym internetam dla telefona — $26, a zvyčajny — $46. Elektryčnaść abychodzicca ad $35 da $65 u miesiac u zaležnaści ad siezona.
Miedycyna tut nie biaspłatnaja, ale kala 70% vydatkaŭ spansuje dziaržava. Naprykład, pryjom u terapieŭta kaštuje $120, ale čałavieku realna treba zapłacić tolki $35—40. Čym bahaciejšy rajon, tym bolš płacić pacyjent u paliklinicy. Majučy pracoŭnuju vizu na 5 hadoŭ, ja vałodaju tymi ž pravami, što i hramadzianie Novaj Ziełandyi. Tamu dziaržava płacić za maje miedycynskija vydatki hetak ža sama. Ale vizit da doktara dla turystaŭ — heta, viadoma, balučy ŭdar pa kašalku.
Darečy, jašče adzin dziŭny fakt: tut, u adroźnieńnie ad Minska, amal na kožnyja leki patrebien recept doktara. Niekatoryja rečy — zusim niečakanyja. Naprykład, dykłafienak. U Biełarusi ty možaš sam kupić ampułu, špryc, ukałoć sabie — i radavacca. I nichto nie spytaje navošta. A ŭ Novaj Ziełandyi, kali ŭ ciabie balić śpina, ni tabletki, ni ampuły dla ŭkołu kupić u aptecy biez recepta nie atrymajecca.
Jašče adzin punkt vydatkaŭ: hramadski transpart. Pa horadzie jeździać ciahniki (jany vielmi redka zachodziać pad ziamlu, tak što słovam «mietro» heta nazvać niemahčyma) i dvuchpaviarchovyja, jak u Łondanie, aŭtobusy. A ŭ niekatoryja častki Oklenda chutčej možna trapić paromam, čym ciahnikom. Kožny raz, uvachodziačy i vychodziačy ŭ transpart, treba prykładać kartku — i nikoli zahadzia nie viadoma, kolki ź ciabie śpišuć. Jakija-niebudź nievierahodna składanyja ałharytmy raźličvajuć, kolki zon ty prajechaŭ i miežaŭ pierasiok. Samaja tannaja pajezdka abydziecca ŭ $2,30, samaja darahaja — u $4,60.
Usie servisy taksama daražejšyja. Ja byŭ u Minsku niadaŭna, pryjazdžaŭ da baćkoŭ na Novy hod. Stryžka ŭ barbieršopie abyšłasia mnie ŭ 80 rubloŭ. A ŭ Novaj Ziełandyi — minimum u $40, heta značyć 120 rubloŭ. Jak bačycie, roźnica ŭ paŭtara, a miescami i ŭ dva razy. Pryčym u Biełarusi ciabie ŭ barbieršopie z usich bakoŭ abližuć, papyrskajuć usim, čym možna, pamyjuć vałasy da i paśla stryžki, zrobiać układku… U Oklendzie ž za 120 rubloŭ… prosta padstryhuć.
A jašče ŭ Novaj Ziełandyi isnuje kamisija za Apple Pay — 2%. Prychodzicca pa-staromu dastavać bankaŭskuju kartku, ustaŭlać u aparat i kožny raz uvodzić pin-kod, inakš usio žyćcio stanovicca daražej na 2%. Heta mocna razdražniaje. Usie zamiežniki ŭ šoku! Udalečyni ad doma mnie nie chapaje zvykłych markietpłejsaŭ. I katałoha «Anłajniera»! I biaspłatnaj dastaŭki z supiermarkietaŭ.
Adzinota
Časam Jahor sumuje pa domie. Usio ž taki ad Minska jaho adździalajuć prykładna 17 000 kiłamietraŭ, troje sutak darohi — i bilety koštam u $2000.
«Na žal, ja nikoli nie bačyŭ biełarusaŭ tut, u Novaj Ziełandyi. Adnojčy ja sustrakaŭ čałavieka, jaki kazaŭ, što viedaje čałavieka, jaki bačyŭ biełarusa», — śmiajecca Jahor.
Niaprosta być adzinym biełarusam na procilehłym baku ziamnoha šara. Ale, zdajecca, Jahor hodna z hetym spraŭlajecca.
«Ja nidzie nie jeŭ smačniejšaj bulby». Jak biełarus znajšoŭ siabie na krai śvietu
22‑hadovaja biełaruska žyvie ŭ Novaj Ziełandyi i raskazvaje, jak jano
Volha Kaściuk naradziłasia ŭ Radčycku Stolinskaha rajona, a žyvie ŭ Novaj Ziełandyi. Jaje kniha napisanaja na havorcy, na jakoj jašče nichto nie pisaŭ
Ziełandyja: kantynient, jaki amal całkam schavany pad vadoju
Ciapier čytajuć
Na poŭnačy Biełarusi isnavała vielizarnaje voziera — u 150 razoŭ bolšaje za Narač. Jano źnikła ŭ vyniku pryrodnaj katastrofy, ale ślady zaŭvažnyja i siońnia77
Kamientary