«Dačka try miesiacy jeła pad koŭdraj». Biełaruskaja kieramistka raskazvaje pra toje, jak nanova pačała žyćcio ŭ Litvie
Letam 2023 hoda Natalla Karniejeva razam z 11‑hadovaj dačkoj pierasiekła biełaruska-litoŭskuju miažu. Heta była vymušanaja miera: žyćcio ŭ Minsku dla jaje stała nievynosnym. Jaje historyju raskazvaje «Novaja hazieta. Bałtyja».
Praz dva hady paśla vybaraŭ žančynu i jaje muža zatrymali za ŭdzieł u mirnych maršach 2020‑ha hoda. Jana praviała bolš za try miesiacy na Akreścina, a zatym — u SIZA va ŭmovach, jakija pravaabaroncy kvalifikujuć jak katavalnyja: jarkaje śviatło, kłapy, pieranasielenyja kamiery.
Samym ciažkim vyprabavańniem Natalla nazyvaje rasstańnie z małodšaj dačkoj. Bahdanu adpravili ŭ dziciačy dom. Faktyčna režym uziaŭ dziaŭčynku ŭ zakładniki. Heta stała adnoj z kazuistyčnych i, na žal, typovych praktyk uładaŭ u Minsku: šantaž palitviaźniaŭ pazbaŭleńniem baćkoŭskich pravoŭ, prymusovaje admaŭleńnie ad hramadzianskaj pazicyi i padaŭleńnie inšadumstva.
— Sud prysudziŭ mianie da troch hadoŭ «chatniaj chimii», paśla hetaha ja nie biez namahańniaŭ adnaviła baćkoŭskija pravy, — uspaminy surazmoŭnicy dajucca nialohka. — Adbyćcio «chatniaj chimii» — asobnaja historyja. Heta pastajannaje niervovaje napružańnie. Nie maješ prava schadzić u kramu, vyjści ŭ cyrulniu. Adnojčy spatrebiłasia terminova jechać ź dziciem u balnicu, ale ja nie mahła biez dazvołu ŭčastkovaha.
— Mianie praviarali praź dzień. Pasiarod nočy mahli zajavicca niekalki ambałaŭ u maskach, broniekamizelkach, sa zbrojaj.
A prapuścić «zvanok» nielha. Inakš parušeńnie. Try parušeńni — i znoŭ na Akreścina (heta nie hipatetyčnaja ryzyka, a realnaja pahroza).
Pa jaje słovach, načnyja viziciory nie chavali, što prychodzili vyšukvać parušeńni: «Heta byŭ tatalny načny kašmar».
Stała vidavočna, što vytrymać doŭha ŭ takim režymie jana nie zmoža, i vialikaja ryzyka znoŭ apynucca ŭ miescach niesvabody. Ułady nie chavajuć: adna z met takoha cisku — vyciaśnieńnie inšadumcaŭ ź Biełarusi.
— Muž pakinuŭ krainu pieršym, — raspaviadaje Natalla. — Jon prafiesijna zajmaŭsia pčalarstvam. Kalehi paklikali jaho ŭ Litvu, zrabiŭšy pracoŭnuju vizu. A my pryjechali śledam.
Pasieka. Šełtar. Apatyja
Pieršy čas muž i žonka z dačkoj žyli na pasiecy, dzie abstalavana žyllo dla rabotnikaŭ. Kali paŭstała pytańnie pra nieabchodnaść uładkoŭvać dzicia ŭ škołu, Natalla Karniejeva pierajechała ŭ Vilniu— dapamahła zasnavalnica humanitarnaj arhanizacyi «Dapamoha» Natalla Kalehava, pra jakuju kažuć roznaje, ale ŭ vypadku kieramistki jana syhrała važnuju rolu: paŭhoda eks-palitźniavolenaja z dačkoj žyli ŭ šełtary, dzie ich zabiaśpiečyli ŭsim nieabchodnym — ježaj i adzieńniem na pieršy čas (miažu jana pierasiekła z adnym zaplečnikam).
— U šełtary byli mientary, jakija litaralna vadzili nas za ručku: dapamahali rehistravacca ŭ paliklinicy, vučyli karystacca dadatkam dla hramadskaha transpartu, pakazvali, jak aryjentavacca na sajcie Departamienta mihracyi, — pieraličvaje Natalla.
U emihracyi napłastoŭvajecca ciažki psichałahičny stan, kali strata zvykłaha žyćcia spałučajecca ź nieabchodnaściu terminova vybudoŭvać novaje — biez apory i jasnych aryjenciraŭ. U takoj situacyi ludzi sutykajucca z apatyjaj, depresijaj, i hublajuć mahčymaść vyrašać banalnyja bytavyja prablemy. Voś čamu takaja padtrymka stanovicca žyćciova nieabchodnaj.
Hetuju zadaču biaruć na siabie arhanizacyi hramadzianskaj supolnaści i vałanciory — ludzi, jakija dobra razumiejuć stan i patreby byłych palitviaźniaŭ, jakija apynulisia ŭ čužoj dla siabie krainie.
Pieršyja miesiacy ŭ Litvie akazalisia najbolš składanymi: z adnaho boku — svaboda, a ź inšaha — tatalnaja nieviadomaść i nieabchodnaść pačynać žyćcio z nula ŭ inšaj krainie, dzie niama ni sacyjalnych suviaziaŭ, ni zvykłaj apory: ni pracy, ni adčuvańnia doma, ni razumieńnia, jak składziecca zaŭtrašni dzień.
— U mianie da hetaha času niama dakumientaŭ pra toje, što ja, naprykład, skončyła ŭniviersitet, — iranična ŭśmichajecca kieramistka. — Kali b ja zapytała ich, to siłavikam by stała zrazumieła, što ja płanuju adjezd.
«Miaža nibyta abnuliła ŭvieś vopyt»
Natalla Karniejeva tak apisvaje achoplenyja jaje adčuvańni paśla pierasiačeńnia miažy ź Litvoj: «U mianie, narešcie, źjaviłasia raskoša ŭbačyć adkrytaje načnoje nieba. U hety momant zdałosia, što mahu hory pierakulić. A potym uspomniła, što ŭ Minsku zastałasia kvatera, praca. Miaža nibyta abnuliła ŭvieś vopyt. U mianie navat źmiennaj pary džynsaŭ nie było».
Pieršyja samastojnyja kroki pa adaptacyi ŭ Litvie Natalla stała rabić, jašče znachodziačysia ŭ šełtary, — brała padpracoŭki, prybirała kvatery, myła padłohi.
— Nu a jak inakš? Razumieła, što treba pryvykać da novaj realnaści, siadzieć biez spravy nie chaciełasia, — uzdychaje žančyna.
Asvoiŭšysia, muž i žonka vyrašyli, što para źniać kvateru i vybudoŭvać samastojnaje žyćcio ŭ inšaj krainie: cahlinka za cahlinkaj jany viartali kantrol nad žyćciom. Prajšli biurakratyčny praces pa lehalizacyi — paśla afarmleńnia biežanstva ŭklučylisia ŭ prahramu pa intehracyi. Na hetym etapie važnuju rolu zhulała litoŭskaja dziaržava.
— U Departamiencie mihracyi nam dali pamiatku z numaram telefona, pa jakim treba było źviarnucca dla dalejšaj adaptacyi. Tak mianie prypisali da Maltyjskaha Ordena, dzie pryznačyli kuratara, — pa słovach našaj surazmoŭnicy adčuvajecca, jakoje palahčeńnie jana adčuła. — Taksama nam naležyć štomiesiačnaja dapamoha, što vielmi darečy va ŭmovach arendnaj kvatery i inšych raschodaŭ.
Biełaruska tłumačyć roźnicu ŭ staŭleńni ŭładaŭ da ludziej na kankretnych prykładach: u Litvie dziciačuju dapamohu vypłačvajuć da 18 hadoŭ, u Biełarusi — da troch; tut pryznačajuć dapamohu pa biespracoŭi, a ŭ Minsku isnuje «padatak na darmajedstva» (padvyšanyja taryfy za kamunalnyja płaciažy).
— Taksama nam naležać moŭnyja kursy — dvojčy na tydzień my vučym litoŭskuju, — dapaŭniaje žančyna. — Adnojčy na pošcie zrazumieła, što dla mianie litoŭskaja — užo nie bieły šum, a ja razumieju razmovu dźviuch starych, jakija abmiarkoŭvajuć zdaroŭje. Ciapier nie prosta abychodžusia ačiu labai (vialiki dziakuj), ale mahu vykarystoŭvać i bolš składanyja vyrazy, choć havaryć usio jašče składanavata, ale ja pracuju nad hetym.
«Dačka try miesiacy jeła pad koŭdraj»
Kali zachodzić havorka pra dačku, u hołasie Natalli źjaŭlajecca nadłom. Jana pryznajecca: da hetaha času nie viedaje, što pryjšłosia pieražyć Bahdanie ŭ dziciačym domie, ale paśla hetaha žyćciaradasnaja raniej dziaŭčynka straciła ŭsialakuju cikavaść da vučoby, niekalki miesiacaŭ nie vychodziła z pakoja i jeła pad koŭdraj. Užo ŭ Litvie ŭ jaje dyjahnastavali posttraŭmatyčny stresavy razład i sindrom deficytu ŭvahi i hipieraktyŭnaści.
— Spačatku pośpiecham było toje, što jana ŭ pryncypie dajšła da škoły, a jakija atrymlivała adznaki — ja navat nie źviartała ŭvahi, — pryznajecca naša surazmoŭnica. — Pastupova jaje stan staŭ palapšacca. U jaje źjaviłasia cikavaść da chimii, a na hetaj enierhii jana stała rabić damaški i pa inšych pradmietach. My z mužam tady radasna pierahlanulisia: «Bahdana, ty robiš chatnija zadańni?»
U dziaŭčynki, padletkavy pieryjad jaki pryjšoŭsia na emihracyju, źjavilisia siabry i, padobna, namiecilisia pieršyja ramantyčnyja adnosiny.
— Ciapier u mianie jość mahčymaść apłačvać pasłuhi jaje psichołaha, i heta taksama važny etap u pieraadoleńni pieražytaha ŭ Biełarusi, — nie chavaje Natalla.
Jak emacyjny i tvorčy čałaviek, jana sama taksama ciažka pieražyvaje minuły vopyt: «U apošni raz tryhiernuła, kali siudy pryvieźli čarhovuju partyju vyzvalenych ź biełaruskich turmaŭ. Adna z žančyn skazała, što joj zastavałasia dasiedzieć miesiac. A ciapier — departacyja. Praźmiernaja fraza «Ja chaču dadomu» padniała płast emocyj. My ž usie chočam dadomu! Ale ŭžo ŭsio, doma niama, i zvyknucca z hetym ciažka».
Byłaja palitźniavolenaja zaklikaje prytrymlivacca jaje vopytu i źviartacca da prafiesijnaj psichałahičnaj dapamohi, šukać kamfortnaha śpiecyjalista i nie bajacca pryznačeńnia lekaŭ, jakija dazvolili pieražyć joj samyja ciažkija hady.
— Pakul ja prymała antydepresanty i niejraleptyki, nastroj byŭ roŭnym — jak padstryžany hazon, — pravodzić paraŭnańnie žančyna. — Užo hod ja spraŭlajusia bieź ich, i choć časam davodzicca niaprosta, heta daje adčuvańnie, što ja znoŭ žyvu pa-sapraŭdnamu.
Plasała ŭsio ad piečy dla abpału
Adnym z najvažniejšych etapaŭ viartańnia da siabie ŭ novym žyćci Natalla nazyvaje adnaŭleńnie lubimaj spravy — zaniatki kieramikaj.
U Biełarusi jana była viadomym śpiecyjalistam, viała majstar-kłasy, jakija karystalisia papularnaściu. U jaje byŭ akaŭnt u Instagram ź niekalkimi tysiačami padpisčykaŭ (dostup da jaho ŭdałosia adnavić).
U Litvie faktyčna ŭsio pryjšłosia pačynać nanova: pieč dla abpału, serca ŭsiaho pracesu, ź vielizarnymi składanaściami ŭdałosia pieravieźci ź Minska ŭ Vilniu. Heta abyšłosia ŭ tracinu jaje rynkavaha koštu. A potym jana biez spravy prastajała dva hady: nie było padychodnaha pamiaškańnia, dy i da ŭłasnaj spravy Natalla tady jašče nie była hatovaja — šukała pracu ŭ inšych majsterniach.
— Ja abyšła ŭsie kieramičnyja studyi ŭ Vilni i, u rešcie rešt, heta dało efiekt: adna ź ich prapanavała vieści majstar-kłasy. U takim režymie ja ŭ vyniku prapracavała paŭtara hoda. Zarobak nievialiki, hrafik niaroŭny, ale heta była mahčymaść nie vypadać z prafiesii, — kaža kieramistka. — A ŭ volny čas vyvučała rynak, šukała pamiaškańnie, nu i pracavała nad svaimi vyrabami.
Ciapier u jaje ŭtulnaja majsternia ŭ rajonie Łaździnaj, jakaja chutčej nahadvaje muziej. Na palicach rasstaŭleny kubki i vazy, stylizavanyja pad vafielnyja šklanački. Tak i ciahnie nadkusić — jak kaliści ŭ dziacinstvie maroziva.
Pobač — reštki ad chełoŭinskaj kalekcyi, jakija raźmietali na kirmašach i ŭ suvienirnych kramkach, dzie možna kupić vyraby kieramistki.
— Pryjšli niekalki zakazaŭ ad kafe i adnoj piakarni, jakuju adkryli biełarusy, — Natalla pakazvaje padstaŭki pad prybory, souśnicy, kubki dla mieksikanskaha restarana, jakija voś-voś pavinien zabrać kurjer.
Pracy stała tak šmat, što jana navat pryciahnuła dačku i muža.
Muž syhraŭ važnuju rolu ŭ raspracoŭcy novaj i składanaj kalekcyi — kieramistka vyrašyła zrabić sieryju jołačnych cacak: «Mnie kazali, što heta praktyčna niemahčyma. Z adnaho boku cacka vyhladaje masiŭnaj, a ź inšaha — jana pavinna być lohkaj. My kupili 3D-prynter, raspracoŭvali formy bolš za paŭhoda. I ŭ vyniku damahlisia žadanaha vyniku».
— Prychodziać roznyja ludzi. U litoŭcaŭ zaŭsiody hatovyja idei, i jany nie bajacca bracca za składanyja formy. A voś biełarusy jašče mohuć paspračacca, buduć jany rabić kubak ci vazačku, — Natalla znoŭ stała pravodzić majstar-kłasy, i, zdajecca, zdabyła dušeŭnuju raŭnavahu i ŭnutranuju aporu.
«Chopić aziracca nazad»
Natalla Karniejeva kaža, što ŭpieršyniu ŭ emihracyi stała bačyć budučyniu: «Ja vielmi chaču źjeździć z mužam u adpačynak, jakoha ŭ nas nie było ŭžo try hady. A jašče my zadumalisia ab kupli doma, i navat daviedalisia, jakija jość varyjanty ipateki».
Jana nazyvaje heta pavarotnym momantam, jaki padzialiŭ minułaje žyćcio i ciapierašniaje.
— Ja źviazvaju svaju budučyniu ź Litvoj, my vyrašyli puścić karani tut, i navat kali ŭ bližejšyja paru hadoŭ adbuducca źmieny ŭ Biełarusi, moj dom, chutčej, u Vilni, a nie ŭ Minsku, — padkreślivaje jana.
Za apošni hod u Biełarusi pry sadziejničańni ZŠA byli vyzvalenyja niekalki sotniaŭ palitviaźniaŭ. Ale pakul adny radujucca źniaćciu sankcyj, a inšyja zapisvajuć sabie ŭ aktyŭ čarhovuju pieramohu, u cieni zastajecca, jak davodzicca ludziam, jakija ŭ adzin mih apynulisia za miežami rodnaj krainy ŭ turemnym adzieńni, biez dakumientaŭ i ź niajasnymi pierśpiektyvami.
Śpiecsłužby atrymali dostup da pierapiski ŭ Signal, choć sama prahrama ŭžo była vydalenaja. Toje samaje mahło być i z TH. Jak tak i jak zaścierahčysia?22
Kamientary