Čamu amierykancy tak irvucca na Miesiac, što tam buduć zdabyvać? I što da taho biełarusam? Tłumačyć biełaruski astrafizik

Hałoŭnaje pytańnie pra Miesiac

Ciapier, kali astranaŭty ź misii «Artemida-2» nakiravalisia da Miesiaca, šmat ludziej dzielacca ŭ internecie sumnievami, što hetaja misija ŭvohule realnaja. Mif pra toje, što vysadki amierykancaŭ 50 hadoŭ tamu na Miesiac źniatyja ŭ Halivudzie, atrymaŭ druhoje dychańnie.

Ivan maje dośvied u pracy nad «Vikipiedyjaj» i tamu dobra vyvučyŭ arhumienty kanśpirołahaŭ — davodziłasia sačyć, kab hetyja idei nie trapili ŭ «Vikipiedyju». I voś pra što jon im prapanuje padumać:

«Amierykancy dastavili na Ziamlu miesiacovy hrunt, i pa svaich asnoŭnych charaktarystykach jon supadaje z tym hruntam, jaki dastaŭlali ź Miesiaca savieckija aŭtamatyčnyja stancyi. Pryčym amierykancy za ŭsie ekśpiedycyi pryvieźli kala 380 kh, a savieckija stancyi — kala 300 hramaŭ. 

Hety hrunt jość u łabaratoryjach pa ŭsim śviecie, jaho i ciapier daśledujuć. I kali vy majecie ideju prykolnaha daśledavańnia nakont hetaha hruntu, vy možacie dasłać jaje ŭ NASA, i jany vam mohuć prysłać niekalki hramaŭ z taho hruntu».

Pavialičyć

Jość, adnak, kanśpirołahi, jakija iduć dalej i kažuć, što chacia hrunt i miesiacovy, ale i amierykancy jaho dastavili z dapamohaj aŭtamatyčnych stancyj. Ale, śmiajecca Siŭcoŭ, usio heta — tolki sproby vyratavać kanśpirałahičnuju teoryju.

Čałaviectva rviecca na Miesiac. Heta ambicyjniej, čym zdajecca na pieršy pohlad

Čamu ŭ śviecie tak zachaplajucca ciapierašniaj misijaj? Bo atrymlivajecca, što palot da Miesiaca — heta nie ŭnikalnaje dasiahnieńnie, dy i sučasnyja technałohii našmat lepšyja, čym u 1969-m, kali na Miesiacy ŭpieršyniu źjaviŭsia čałaviek.

Ivan nahadvaje, što chacia technałohii i palepšali, ale my nie byli na Miesiacy ažno z 1972 hoda. Dy i ciapierašnija misii ŭsio-taki ŭnikalnyja, bo siońnia žadańni ŭ amierykancaŭ našmat bolš ambicyjnyja:

«Metaj prahramy «Apałon» było pastavić pieršymi bot na Miesiac, kab pakazać, što Amieryka — hałoŭnaja kaśmičnaja dziaržava. U ciapierašniaj prahramie «Artemida» taksama vielmi važny prestyž, ale jość i bolš istotnaja častka, bo ŭ jaje vyniku na Miesiacy pavinna źjavicca pastajannaja baza.

Pavialičyć

Takaja baza moža być dobrym tramplinam dla ekśpiedycyj na inšyja płaniety, bo ź Miesiaca startavać značna praściej. Karablu treba mieć našmat mienšuju chutkaść, kab adarvacca ad Miesiaca, čym kali b jon startavaŭ ź Ziamli».

Adpaviedna, kaža Siŭcoŭ, dla takoj rakiety treba było b našmat mienš paliva. Ciapierašniaja rakieta SLS, jakaja paviezła da Miesiaca ŭdzielnikaŭ «Artemidy-2», maje pamier ź dziesiacipaviarchovy budynak, a dla startu ź Miesiaca budzie chapać rakiety z dvuchpaviarchovy budynak.

Tamu, na dumku Ivana, kali na Miesiacy źjavicca pastajannaja baza, heta vielmi paspryjaje asvajeńniu inšych płaniet Soniečnaj sistemy. Darečy, ci spraŭdziacca ŭsie tyja ambicyjnyja płany?

«Dumaju, što kali nie budzie niečaha niečakanaha nakštałt suśvietnaj vajny, to hetyja płany spraŭdziacca, bo kali bazu nie pastaviać Štaty, heta zrobić Kitaj. U ich taksama jość płany pabudavać bazu na Miesiacy, ale ŭ siaredzinie 2030-ch, a ZŠA chočuć spravicca da 2030 hoda (Biełaruś źbirajecca dapamahčy Kitaju i Rasii budavać tuju bazu — NN). 

A tak płany ŭ ich adnolkavyja. I Kitaj, i ZŠA źbirajucca daśledavać Soniečnuju sistemu, abapirajučysia na miesiacovuju bazu. Kali buduć hrošy, to baza budzie, z techničnaha punktu hledžańnia pieraškodaŭ niama», — razvažaje Siŭcoŭ.

Akramia budaŭnictva bazy, u čałaviectva na Miesiacy moža znajścisia jašče adzin cikavy zaniatak. Havorka pra zdabyču resursaŭ, i asabliva časta ŭ hetym kantekście zhadvajuć hielij-3 — patencyjnaje i vielmi enierhaefiektyŭnaje paliva dla ruchavikoŭ na asnovie termajadziernaha sintezu, jakija ciapier raspracoŭvajucca. Hety hielij-3 jašče i biaśpiečny, ekałahična čysty i karysny dla achałodžvańnia techniki da vielmi nizkich tempieratur, što patrebna dla pracy kvantavych kampjutaraŭ. Na Ziamli jaho atrymlivać vielmi składana, a voś na Miesiacy taho izatopu chapaje.

Niezrazumieła, jak mahła b być arhanizavana zdabyča hieliju-3 na Miesiacy, ale pieršyja kantrakty na jaho pastaŭku ŭžo padpisanyja. Ivan, adnak, maje pytańni nakont taho, jak mahła b ažyćciaŭlacca zdabyča inšych resursaŭ na Miesiacy:

«Padniać rakietu ź Miesiaca ŭ kosmas značna lahčej, čym ź Ziamli, ale heta ŭsio roŭna doraha. I toj samy hielij-3 — napeŭna, adzinaje, što było b praściej zdabyvać na Miesiacy, čym na Ziamli».

Pavialičyć

Takim čynam, ciapier časy novaj kaśmičnaj, a to i ŭvohule navukovaj honki pamiž Kitajem i Štatami. Heta, ličyć Siŭcoŭ, vielmi karysna dla navuki — bo ŭ takim vypadku palityki nie škadujuć na jaje hrošy.

Ci vierniecca «Aryjon» biaśpiečna na Ziamlu?

Ciapierašni palot — testavy, kab pravieryć, jakija sistemy karabla patrabujuć palapšeńniaŭ. Peŭnyja prablemy ŭžo vyjavilisia: heta i znakamity karabielny tualet, jaki častkova łamaŭsia niekalki razoŭ, i, naprykład, niekatoryja pravady, jakija čamuści pierahrajucca.

Ivan raskazvaje, što ŭ ekipaža «Aryjona» ŭžo byŭ adzin surjozny incydent, pra jaki mała kazali ŭ ŚMI:

«U ich admoviła sistema nahniatańnia hieliju ŭ baki, patrebnaja, kab paliva vychodziła i hareła, ekipažu daviałosia pieraklučycca na reziervnuju sistemu. Kali b u palocie złamalisia abiedźvie hetyja sistemy, ekipaž mieŭ by vialikija prablemy. Nie było b nijakaj hutarki pra navukovyja daśledavańni, pytańnie było b u tym, jak viarnuć ludziej žyvymi.

Niemahčyma harantavać im poŭnuju biaśpieku, ale buduć zroblenyja ŭsie namahańni».

Śpiecyjalisty NASA, kaža Ivan, vielmi paranaidalnyja – i navukoŭcu heta padabajecca:

«Jany zaŭždy ŭsio robiać pakrokava, patrabujuć biaśpieki na kožnym etapie. U nastupnaj misii jany buduć teściravać sistemy stykoŭki ź miesiacovym modulem, jaki paźniej i budzie sadzicca na Miesiac, hety modul budzie vyvodzić inšaja rakieta. I tolki paśla toj misii budzie vysadka na Miesiac».

Pavialičyć

Ciapier, adnak, samyja składanyja etapy misii ŭžo projdzienyja, i trajektoryja palotu sama vyviedzie «Aryjon» da Ziamli: Ivan miarkuje, što heta zdarycca, navat kali ŭsie źviazanyja z rucham sistemy karabla złamajucca. 

U asvajeńni kosmasu jość praktyčny sens — chutčej za ŭsio, jaho vy adčujecie na siabie

Z techničnym bokam i płanami razabralisia. Ale navošta heta ŭsio? Navošta imknucca kudyści ŭ kosmas, kali jość bahata prablem na Ziamli?

Ivan razvažaje, što asvajeńnie Miesiaca, a ŭ pierśpiektyvie i Marsa, pavysić ustojlivaść čałaviectva — maŭlaŭ, kali ź ziamlanami niešta zdarycca, ale pry hetym buduć samastojnyja bazy na inšych płanietach, heta daść čałaviectvu šans vyžyć. Dy i na kožnym novym miescy, ličyć Ivan, u ludziej buduć źjaŭlacca novyja mahčymaści.

Ale i biez hetaha asvajeńnie kosmasu pryniasie karyść, adčuvalnuju i dla nas z vami. Ivan źviazvaje heta z dyskusijami nakont karyści fundamientalnaj navuki ŭ paraŭnańni z prykładnoj — maŭlaŭ, adkryli my, z čaho stvorany atam, i što nam z hetaha?

«Asnoŭny vynik hetych źjaŭ dla prostaha čałavieka — heta śpin-ofy, vynachodnictvy, raspracavanyja z tych technałohij, jakija byli stvoranyja dla peŭnych navukovych prajektaŭ. Naprykład, arhanizacyja CIERN razhaniaje ŭ Vialikim hadronnym kałajdary pratony z pazitronami, nakiroŭvaje ich adzin u adnaho i hladzić, što atrymlivajecca. 

Zdajecca, jany prosta marnujuć hrošy. A potym vyjaŭlajecca, što navukoŭcy ŭ CIERN stvaryli internet u tym vyhladzie, u jakim my jaho viedajem, bo jon im byŭ patrebny dla pracy», — tłumačyć Ivan.

Raniejšyja prahramy pa asvajeńni kosmasu taksama padaryli ludziam technałohii, jakimi my karystajemsia štodzień. Naprykład, heta materyjał z «pamiaćciu» dla matrasaŭ i padušak, stvorany niekali, kab źmiakčyć pierahruzki ŭ kaśmičnych karablach. Ci mikračypy — ich nie stvarali dla «Apałona», ale NASA nabyvała ich tak šmat, što heta stymulavała raźvićcio cełaj haliny.

Pavialičyć

Zrešty, jość u asvajeńni kosmasu i vialiki fiłasofski sens:

«Na maju dumku, samaje važnaje ŭ hetym — toje, što čałaviectva vyjšła na nastupny pik svajho raźvićcia. Mnie zdajecca, što kali my lotali na Miesiac u 70-ja, heta byŭ naš pik, i ciapier my tudy viartajemsia, to-bok my dasiahnuli taho ž punktu, a to i pieraraśli jaje.

Fantasty šmat papiaredžvali, što kali my schavajemsia ŭ svaim kokanie i budziem zajmacca ŭnutranymi spravami, palapšać žyćcio na Ziamli i nie hladzieć na zorki, heta moža drenna skončycca. Ja dumaju, što my pavinny hladzieć na zorki. Ciapier my znoŭ heta robim, i heta pazityŭny znak».

• 21
• 1
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 2