Biełaruski internet pad botami: jak ich raspaznavać i što ź imi robiać

Dla bolšaj vobraznaści Dziadok paraŭnoŭvaje sučasny internet ź situacyjaj u kinateatry, kali adzin čałaviek ustaje, kab lepš bačyć ekran, i hetym prymušaje zrabić toje ž samaje ŭsich, chto siadzić zzadu. U vyniku film nie bačyć nichto, akramia tych, chto siadzić pierad pieršym čałaviekam, jaki padniaŭsia.

Na dumku błohiera, padobny miechanizm apisvajuć niekalki viadomych sacyjalnych kancepcyj, u tym liku «trahiedyja ahulnych resursaŭ»: jakaja śćviardžaje, što pry najaŭnaści niejkaha supolnaha dla ŭsich, biaspłatnaha resursu, ludzi schilnyja im złoŭžyvać, karystajučy jaho takim čynam, što jon chutka vyčerpvajecca albo robicca bieskarysnym. 

Padobnyja pracesy, jak davodzić Dziadok, ciapier adbyvajucca i z raspaŭsiudam infarmacyi ŭ sacyjalnych sietkach. Kali internet tolki źjaŭlaŭsia, jon byŭ adkrytaj prastoraj z adnosna roŭnymi mahčymaściami dla ŭsich. Adnak z rostam kolkaści karystalnikaŭ i značeńnia internetu dla palityki i biźniesu ŭzmacniłasia kankurencyja za ŭvahu aŭdytoryi.

Paśla šyrokaha raspaŭsiudžvańnia hienieratyŭnaha štučnaha intelektu mnohija aŭtary kantentu pačali vykarystoŭvać jaho dla chutkaha stvareńnia vialikaj kolkaści tekstaŭ, videa i paviedamleńniaŭ. Dziadok spasyłajecca na daśledavańni, pavodle jakich da 50% kantentu ŭ internecie siońnia zroblenyja z vykarystańniem ŠI.

Pry takim padychodzie hałoŭnaj pieravahaj stanovicca ŭžo nie jakaść materyjałaŭ, a ich kolkaść. Asabliva vialikija mahčymaści atrymlivajuć tyja, chto vykarystoŭvaje aŭtamatyzavanyja sistemy abo botafiermy. Heta prymušaje i inšych udzielnikaŭ infarmacyjnaj prastory vykarystoŭvać tyja ž mietady, kab nie prajhrać u kankurencyi.

Jašče adnoj prablemaj aŭtar nazyvaje toje, što adroźnić sapraŭdny kantent ad stvoranaha štučnym intelektam stanovicca ŭsio ciažej. Na jaho dumku, heta adnačasova palahčaje raspaŭsiudžvańnie falšyvych materyjałaŭ i daje mahčymaść admaŭlać sapraŭdnyja dokazy, śćviardžajučy, što jany nibyta byli zhienieravanyja niejrasietkaj.

Da takich praktyk aŭtar adnosić i klikbiejt — vykarystańnie maksimalna kidkich zahałoŭkaŭ, jakija časta nie adpaviadajuć źmiestu materyjału. Na jaho dumku, heta prymušaje inšych aŭtaraŭ taksama ŭsio bolš źviartacca da padobnych pryjomaŭ, što ŭ vyniku padryvaje davier da miedyja — karystalnik uvohule pierastaje vieryć zahałoŭkam ŚMI.

Dziadok adznačaje, što aktyŭnymi karystalnikami takich instrumientaŭ stali aŭtarytarnyja dziaržavy, u tym liku Rasija, Kitaj i biełaruskija ŭłady. Botafiermy stvarajuć bačnaść hramadskaj padtrymki patrebnych tezisaŭ, nakručvajuć prahlady i kamientary, a taksama prasoŭvajuć nieabchodny kantent.

Manipulatyŭnyja praktyki

Dziejnaść botaŭ, zaŭvažaje błohier, nie abmiažoŭvajecca pavieličeńniem kolkaści łajkaŭ i kamientaroŭ. Jon vydzialaje niekalki asnoŭnych taktyk, jakija vykarystoŭvajucca ŭ infarmacyjnaj vajnie.

Pa-pieršaje, heta psichałahičny cisk na ludziej, jakija adkryta krytykujuć uładu.

Masavyja abrazy i asabistyja napady mohuć prymusić častku karystalnikaŭ admovicca ad udziełu ŭ publičnych dyskusijach.

Pa-druhoje, boty stvarajuć taksičnuju atmaśfieru svaimi kamientarami.

«Kali adkryvaješ siekcyju kamientaroŭ i bačyš tam spres abrazy, brud, mat, hifki z haŭnom i dupami, uźnikaje amal fizičnaje žadańnie chutčej zakryć i nie akunacca samomu ŭ hetaje łajno. Heta dobra zaŭvažna pa kamientarach pad pastami Śviatłany Cichanoŭskaj u fejsbuku (ź vidavočnaj pryčyny tam boty najbolš aktyŭnyja)», — piša Dziadok i pakazvaje prykład na skrynšocie.

Pavialičyć

Jašče adna zadača — stvareńnie iluzii šyrokaj padtrymki patrebnych naratyvaŭ. U jakaści prykładu aŭtar apisvaje nazirańni za litoŭskim siehmientam TikTok, dzie jon naziraŭ, jak aktyŭnaść prarasijskich akaŭntaŭ štučna pavialičvała papularnaść radykalnych vykazvańniaŭ.

«Adkryvaju kamientary pad videa, dzie litoŭskija ultra-nacyjanalisty maršyrujuć z banieram «Lietuva Lietuvams» (Litva dla litoŭcaŭ). Mała taho, što ŭ samoha videa nadzvyčaj šmat łajkaŭ, kamientary typu «Małajcy, Łatvija z vami!», «Polšča z vami!», i ŭsialakaje takoje ŭ duchu «dałoŭ inšaziemcaŭ» majuć pa 100 i bolej łajkaŭ. A bolš razvažlivyja kamientary, daŭžejšyja i bolš źmiastoŭnyja čym łozunh, — pa 2‑3 łajki. Takaja nienaturalnaja dyspraporcyja jaŭna ŭkazyvaje na štučnuju nakrutku, bo kožny chto daŭno viadzie sacsietki viedaje, što ŭ nievialičkich akaŭntach heta nienaturalnaja karcina. Meta vidavočnaja: abaźlić miascovaje litoŭskaje nasielnictva suprać ukraincaŭ i palituciekačoŭ Biełarusi i Rasii», — piša Dziadok.

Asobna Dziadok spyniajecca na taktycy Firehose of Falsehood («brandspojt chłuśni»), jakuju jon ličyć najbolš niebiaśpiečnaj na doŭhaterminovym treku.

Jaje sutnaść zaklučajecca ŭ tym, kab paśla rezanansnaj padziei adnačasova raspaŭsiudzić vialikuju kolkaść roznych, časta supiarečlivych viersij zdareńnia. Meta zaklučajecca nie ŭ tym, kab ludzi pavieryli ŭ niejkuju adnu viersiju, a ŭ tym, kab jany pierastali być upeŭnienymi, što praŭdu ŭvohule možna vyznačyć. U jakaści prykładu błohier nazyvaje infarmacyjnuju kampaniju paśla atručvańnia Alaksieja Navalnaha ŭ 2020 hodzie.

«Ułada RF, ad kremlebotaŭ da jaje karysnych idyjotaŭ kštałtu Takiera Karłsana tady pačała imkliva ŭkidvać ceły stos viersij, fantastyčnych pa svajoj amaralnaści i absurdnaści:

 — Atrucili svaje ž, apazicyjaniery — chacieli «ažyvić pratestny ruch!»

 — Parušeńnie vuhlavodnaha abmienu.

 — Atruciŭsia hrybami.

 — Atruciŭsia niajakasnaj harełkaj.

 — Insceniroŭka zachodnich śpiecsłužbaŭ.

U dadzienym vypadku absalutna nie važna što ŭsie viersii abviarhajucca elemientarnym zdarovym hłuzdam, navat bieź śpiecyjalnych ekśpiertnych viedaŭ. Ale ŭ kancepcyi Firehorse of Falsehood jaje zastrelščyku nia treba, kab vy pryniali aficyjnuju, praŭładnuju viersiju padziejaŭ. Treba, kab vy skazali: «nie ŭsio tak adnaznačna» i «ŭsioj praŭdy my nie daviedajemsia» va ŭmovach, kali ŭsio jakraz-taki adnaznačna», — adznačaje Mikoła Dziadok.

Jašče adnoj taktykaj aŭtar nazyvaje palaryzacyju hramadstva krainy-supiernicy ci supolnaści-supiernicy.

Pavodle jaho, rasijskija infarmacyjnyja apieracyi mohuć spałučać padtrymku realnych radykalnych hrup z vykarystańniem ŠI-akaŭntaŭ, jakija imitujuć supraćlehłyja krajnija pazicyi — ad ultrapravych nacyjanalistaŭ da radykalnych fieministak abo inšych ideałahičnych hrup.

Takija akaŭnty aktyŭna ŭdzielničajuć u dyskusijach, vykarystoŭvajuć ahresiŭnuju rytoryku, pierabolšvajuć isnyja prablemy i raspaŭsiudžvajuć pravakacyjnyja abo falšyvyja paviedamleńni, imknučysia ŭzmacnić kanflikty pamiž roznymi hrupami nasielnictva.

«Adnyja i druhija pačynajuć stvarać svaje akaŭnty, staronki i kanały, aktyŭničać u kamientarach ch maksimalna ahresiŭnaj rytorykaj, imknučysia, pa mažlivaści, radykalizavać blizkija da siabie słai nasielnictva (fieministki — žančyn, džychadzisty — musulman), schilajučy ichnija pohlady ŭ bok bolšaj ahresii łozunhami («musulmanie hvałciać našych žančyn!», «mužčyny — heta śmiećcie!»), hipierbalizacyi realna isnujučych prablem, a časta i praz fejkavyja infanahody», — piša Dziadok.

Na dumku aŭtara, u vyniku radykalnyja pohlady atrymlivajuć u internecie značna bolšuju bačnaść, čym heta adpaviadaje ich sapraŭdnaj padtrymcy ŭ hramadstvie. Takuju taktyku my vyrazna nazirajem i ŭ biełaruskim internecie, biełaruskich supolnaściach. 

Mahčymyja nastupstvy

Na dumku Dziadka, pašyreńnie štučnaha intelektu i botaŭ u sacyjalnych sietkach maje niekalki važnych nastupstvaŭ.

Pieršym jon nazyvaje rost palaryzacyi hramadstva, kali ludzi ŭsio mienš hatovyja da kampramisaŭ i ŭsio čaściej abjadnoŭvajucca tolki vakoł svajoj hrupy.

Druhoj prablemaj aŭtar ličyć toje, što ŭ sacyjalnych sietkach stanovicca ŭsio ciažej aceńvać realnuju hramadskuju dumku. Na heta ŭpłyvajuć jak ałharytmy płatformaŭ, tak i dziejnaść botaŭ, jakija mohuć stvarać uražańnie masavaj padtrymki tych ci inšych pazicyj.

Akramia taho, na jaho dumku, praz taksičnuju atmaśfieru i zasille ŠI-kantentu ludzi, jakija raźličvajuć na źmiastoŭnyja dyskusii i abmien arhumientami, pastupova pakidajuć sacyjalnyja sietki.

Na jaho dumku, heta pryvodzić da taho, što ŭ ich stanovicca adnosna bolš botaŭ i karystalnikaŭ, schilnych da ahresiŭnaj maniery znosin, a ahulnaja jakaść dyskusij praciahvaje horšać.

Jak supraćdziejničać botam

Aŭtar prapanuje niekalki mahčymych šlachoŭ supraćdziejańnia hetaj tendencyi.

Pieršy — aktyŭnaje vyjaŭleńnie i vydaleńnie sietak falšyvych akaŭntaŭ samimi internet-płatformami. Jon adznačaje, što Meta užo paviedamlała pra likvidacyju šerahu takich sietak, adnak ličyć hetyja miery niedastatkovymi.

Druhi mahčymy varyjant — abaviazkovaja identyfikacyja karystalnikaŭ pa pašparcie, z sełfi i asabistymi dadzienymi. Adnak, zaŭvažaje Dziadok, takoje rašeńnie stvaraje surjoznyja ryzyki dla pryvatnaści i kancentracyi piersanalnych danych u rukach bujnych karparacyj.

Najbolš realistyčnym jon ličyć udaskanaleńnie ałharytmaŭ, jakija mahli b aŭtamatyčna vyjaŭlać i błakavać botaŭ.

Akramia taho, Dziadok prapanuje ŭzmacnić pravavuju adkaznaść za stvareńnie i vykarystańnie instrumientaŭ dla infarmacyjnych manipulacyj. Na jaho dumku, štrafy i błakavańni pavinny raspaŭsiudžvacca jak na arhanizataraŭ botafiermaŭ, tak i na jurydyčnych asob, čyja pradukcyja vykarystoŭvajecca ŭ takich metach.

Jon taksama ličyć, što vytvorcy prahramnaha zabieśpiačeńnia i techniki pavinny nieści častku adkaznaści za toje, kab ich raspracoŭki nie vykarystoŭvalisia dla infarmacyjnaha zabrudžvańnia, a raspracoŭka śpiecyjalizavanaha prahramnaha zabieśpiačeńnia dla takich metaŭ pavinna ciahnuć za saboj pravavuju adkaznaść.

Na indyvidualnym uzroŭni, jak piša błohier, kožny, chto padvierhsia atacy botaŭ u kamientarach, sutykajecca z dylemaj: zabanić ich, heta značyć panizić svoj post u indeksacyi: mieniej kamientaroŭ (choć i ad botaŭ), mieniej ludziej jaho pabačyć. A nie banić — atrymaješ pamyjnicu ŭ kamientarach.

Dziadok adznačaje, što sam addaje pieravahu vybaračnamu błakavańniu najbolš ahresiŭnych akaŭntaŭ, imknučysia pry hetym nie spryjać jašče bolšaj dehradacyi dyskusij.

Zaviaršajučy artykuł, aŭtar viartajecca da anałohii z kinateatram i vykazvaje dumku, što doŭhaterminovaje zachavańnie ahulnych praviłaŭ važniejšaje za karotkaterminovuju vyhadu, navat kali heta patrabuje bolš składanych rašeńniaŭ:

«Asabista dla siabie ja abraŭ šlach maksimizacyi svaich pieravah u miežach praviłaŭ. Ja nie chaču być tym čałaviekam, jaki ŭstanie i zasłonić prahlad filma susiedu. Adnak pasprabuju maksimizavać svaje kankurentnyja vyhody, nie škodziačy samim instytutam. Prytrymlivacca sumlennaj kankurencyi ŭ karotkaterminovaj pierśpiektyvie moža aznačać adstavańnie, ale ŭ doŭhaterminovaj — dapamahaje zachavać instytuty i praviły, važnyja dla ŭsich.

Tak što, apynuŭšysia ŭ kinateatravym prykładzie, ab jakim ja kazaŭ napačatku, mažliva, treba nie ŭskokvać adrazu ź miesca, paŭtarajučy za nierazumnym susiedam, a paprasić čałavieka napieradzie prysieści. Mažliva, pasprabavać adchilicca ŭ bok, albo źviarnucca da ŭsich naŭkoł z zaklikam pavažać adzin adnaho i ŭklučyć zdarovy hłuzd. Albo vyjści ŭ prachod i hladzieć kino adtul.

I spadziavacca, što inšyja pojduć za tvaim prykładam. Bo dobry prykład, jak pakazvaje žyćcio, hetaksama ž zaraźlivy, jak i drenny», — piša były biełaruski palitviazień.

• 19
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0