Tablica Miendzialejeva

Dzied z Połacku ŭ haściach u siciencaŭ cikavicca, chto pasialiŭsia ŭ internacie. «Chimik» – adkazvajuć viaskoŭcy. «A, vučonyja pryjechali», – z razumieńniem chitaje hałavoju dzied.

«Zyču tabie chutčej adoleć hetuju tablicu Miendzialejeva», – zaviaršaje svoj list čytačka «Našaj Nivy» ź Pinsku.

«Chimija» – heta nasamreč peryjadyčnaja systema elementaŭ. Kryminalnyja j paŭkryminalnyja elementy, što peryjadyčna traplajuć u Systemu «abmiežavańnia voli», składajuć uparadkavanuju zakanamiernaść sučasnaha hramadzka-palityčnaha žyćcia. Jak spadčyna raźvitaha sacyjalizmu, «chimiju» ŭ Rasiei j bolšaści postsavieckich krainaŭ užo skasavali. Ale ž voś u Biełarusi saŭkovuju «tablicu Miendzialejeva» dahetul študyjujuć tysiačy.

Sučasnaja biełaruskaja «chimija» – klandajk dla kryminalnika-navučenca. Tut prafesijnyja vykładčyki daduć jamu poŭnaje ŭjaŭleńnie pra metady symulacyi z dapamohaju jodu, žaleznyja paniaćci turmy j značeńni cynku (prastukvańnie praź ścianu). Tut navučać, jak pierakryvać kisłarod administracyi ŭstanovy, jak paźbiahać užyvańnia bromu (dadajecca ŭ pitvo ŭ izalatarach i kalonijach dziela padaŭleńnia libida) i zdabyvać vysakarodnyja metały ŭ kvaterach davierlivych hramadzianaŭ.

Serca kryvioju ablivajecca, kali bačyš hetych chłopcaŭ, adnahodkaŭ ci krychu maładziejšych, – Pakaleńnie Maładoha Frontu! – jakija dniami słuchajuć «błatny šanson» dy «tahanku», razmaŭlajuć na sumiesi turemnaha žarhonu j rasiejskaha matu i ličać heta najvyšejšaj ramantykaj. Ichniaja śviadomaść užo skalečanaja daščentu. Moj 22-hadovy susied z Novałukomlu ščyra aburaŭsia: «Uhon aŭtamabilaŭ – heta moj chleb, maja praca, razumieješ. Ja pracuju nia mienš za inšych – dyk za što mianie pasadzili?!»

Złosny niepłacielščyk alimentaŭ ź niedalokaje vioski; połacki numizmat, u jakoha na vystavie pasprabavali skraści jahonyja manety (kryŭdziciel apynuŭsia ŭ reanimacyi, kalekcyjaner – u Sitnie); małady kiroŭca, što źbiŭ chłopčyka z rovaram; žychar Navapołacku, jaki ŭtapiŭ u bałocie dyplamat ź milicejskimi dakumentami; lepielski mužyk, jaki na hlebie reŭnaści «vynies sanki» (złamaŭ skivicu) žoncy; zdarovy chulihan, na jakoha paśla čarhovaje bojki susiedzi-paciarpiełyja padali zajavu... Jak i ŭ peryjadyčnaj systemie elementaŭ, tut jość artykuły lohkija (alimenty, machlarstva, pjanki, vypadkovy ŭščerbak) i ciažkija (ciažkija cialesnyja paškodžańni, nienaŭmysnyja zabojstvy): pieršyja čaściej padpadajuć pad amnistyju ci ŭmoŭna-daterminovaje vyzvaleńnie.

Maja «arhanizacyja masavych biesparadkaŭ» robić na «kalehaŭ» mocnaje ŭražańnie. Daviedaŭšysia, što ŭ «biesparadkach» na hałoŭnaj płoščy stalicy ŭdzielničała niekalki tysiačaŭ čałaviek, pahladzieŭšy na mašyny naviednikaŭ i pierakanaŭšysia, što pasłableńniaŭ ŭ kamendatury nie dajuć, jany pryśvistvajuć i pa-zmoŭnicku cisnuć ruku: «Trymajsia!»

Užo nieadnojčy pierakanaŭsia na «sutkach», u izalatarach, «adstojnikach» na toj ža «chimii»: da «palityčnych» u miescach pazbaŭleńnia ci abmiežavańnia voli staviacca z vyklučnaj pavahaj. Pryncypovaść, adukavanaść i biełaruskaja mova – vizytoŭka «palityčnych» – vitajecca zvarotna praparcyjna niepryjaznaści da hetych rysaŭ u aficyjnych ustanovach navuki, kultury j adukacyi. Prychilnikaŭ Łukašenki siarod siadzielcaŭ nie sustrakaŭ: tut ułada – nienavisny aparat padaŭleńnia. Słova «režym» vyklikaje typovuju chimičnuju reakcyju. U kryminalnaha internacyjanału jość navat adpaviednaja klasyfikacyja RB – «čyrvonaja (h.zn. kantralavanaja administracyjaj) respublika». Dziva što sympatyjaŭ da milicyi tut jašče mieniej, čym siarod udzielnikaŭ vuličnych manifestacyjaŭ. Možacie sabie ŭjavić, jakim popytam karystajucca ŭ «miaścinach nia nadta addalenych» znački «Za svabodu!».

Razam z tym «papraŭčaja ŭstanova adkrytaha typu», jak nivodnaja inšaja struktura penitencyjarnaj systemy, nie papraŭlaje, a horšyć čałavieka. Dla «novieńkich» heta asiarodak strašennaha razłažeńnia, a dla złačyncaŭ – paŭsiudnaja spakusa: za minimalnym kantrolem vypić, pabałdzieć, a zaadno i «vychavać maładniak» – nie prablema. I kanvejer pracuje: «Skraŭ, vypiŭ – u turmu».

Za hod u Małym Sitnie praz moj internacki pakoj prajšło 14 «chimikaŭ». Čaćviora ź ich sustrelisia ŭ adnoj kamery ŭ Viciebskaj kalonii (daviedałasia tutejšaja žančyna, jakaja vozić pieradačy majmu byłomu susiedu). Zdavałasia b, čamu b tym niebarakam nie adbyć svoj termin cicha j spakojna... Ale systema pracuje, jak hadzińnik: prymusovaja praca zranku + adnosna volny viečar = načnaja pjanka + pachmielle nazaŭtra. Pošuki vypiŭki, chovanki na pracoŭnym miescy, svarki j skandały praciahvajucca da taje pary, pakul kamendantka internatu ci majstry na pracy nia vykličuć «evakuataraŭ» z kamendatury. «Chimiki» dobra viedajuć, što Miendzialejeŭ vynajšaŭ nia tolki peryjadyčnuju systemu, ale j recept rasiejskaje harełki. Paśladoŭniki vialikaha chimika eksperymentujuć z usim, što haryć, užyvajučy ci nia ŭsiu zhadanuju tablicu.

Mnohija, dabyŭšy «da zvanka», zastajucca ŭ Sitnie na ŭsio astatniaje žyćcio: znachodziać sužycielku, uładkoŭvajucca ŭ lespramhas, padsadžvajucca na «maksimku»... Tak abmiežavańnie voli pieratvarajecca ŭ pažyćciovy prysud.

U Novaj Biełarusi nijakich «chimijaŭ» nia budzie. Tyja, chto parušyŭ zakon nienaŭmysna, buduć płacić vialiki zakład (a nie davać chabar «kamu treba»). Ekanamičnyja złačyncy buduć karacca, adpaviedna, ekanamična. Zabojcy ž, hvałtaŭniki j padletki-chulihany buduć adbyvać svoj termin nie ŭ rassadnikach kryminalnaje śviadomaści j milicejskaha sadyzmu, a sam-nasam z ułasnym sumleńniem i Biblijaj, pad hutarki sa śviatarom.

Bo nasamreč idealnyja dačynieńni čałavieka j usiaho hramadztva vyjaŭlaje nia chimija j nia fizyka, a nacyjanalnaje abudžeńnie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0