Roznakalarovaja Biełaruś

Arły i hnomiki

Daroha na Hancavičy, roŭnaja, jak abrus, imčyć miž hetkich ža roŭnych paloŭ, pa ŭskrajkach jakich pasieli «ahraharadki», z bezavymi płatami, fistaškavymi karoŭnikami dy błakitnymi śvinarnikami.

Dla tych, chto nie byvaŭ u Biełarusi, naša kraina paŭstaje piarestaj i jarka afarbavanaj. Pamiataju, naš mastak Lonik Tarasievič nie chavaŭ svajho zachapleńnia ad znajomstva ź biełaruskimi vioskami: «Praŭdzivy kraj šahałaŭski! Usio pafarbavana hetak śmieła — žoŭtym, sinim, zialonym!»

Hancavičy, što paŭstali ŭ 1898 pry Paleskaj čyhuncy, paśla apošnich Dzion piśmienstva vyhladajuć aptymistyčna. Źjedlivyja miestačkoŭcy kažuć, što zroblenaje za dva miesiacy praz dva miesiacy i ablezie... Ale vitajuć vas u Hancavičach arły i hnomiki, hrybočki i lvy, kvietki, składzienyja z pustoj płastykavaj tary, i patryjatyčnyja bihbordy.

Tut usio naviutkaje — kramy, vakzały, carkva dy kaścioł. Šmatkroć pafarbavany, uvabrany ŭ płastyk i bietonnuju plitku, hety rajcentr vyhladaje siońnia jak vialiki pijanierłahier. Što praŭda, ź litaraturna-nacyjanalnym uchiłam.

Na centralnaj vulicy adkryli Aleju piśmienstva. Na hranitnych pomnikach-słupach prymacavanyja bronzavyja skrutki, na jakich čamuści carkoŭnym sinadalnym šryftam vyviedzienyja imiony tutejšych kłasikaŭ.

Hanarovaje miesca ŭ hetaj alei zaj-maje pomnik Jakubu Kołasu, stvorany, jak i ŭsia aleja, bieraściejskimi skulptarami. Kołas i tut byvaŭ! U 1902—1904 jon nastaŭničaŭ u tutejšaj vioscy Lusina. Voś paeta i vyjavili ŭ vobrazie maładoha nastaŭnika. Suhučna z nazvaju tolki što panoŭlenaha nasuprać kinateatra «Maładość».

Kołasu pryśviečanaja i asobnaja ekspazicyja ŭ Hancavickim krajaznaŭčym muziei. Dobry muziej, varty ŭvahi.

Da Karalevy Paleśsia

Daroha na Pinsk ad Hancavičaŭ taksama malaŭničaja. Abapał darohi raźlahajucca zarosłyja lesam bałoty. Paleśsie! Časam taki mokry les, u vadzie jakoha stajać viekavyja drevy, padychodzić prosta da samaje darohi.

Jak daroha pajšła ŭžo Pinskim rajonam, to prosta pry darozie, u vioscy z dušeŭnaj nazvaju Dabrasłaŭka, možna pabačyć unikalny draŭlany chram — Trajeckuju carkvu. Jaje pabudavali tutejšyja mažnaŭładcy Druckija-Lubieckija jašče ŭ 1758. Peŭna, heta samaja vuzkaja z usich biełaruskich cerkvaŭ. Šyrynia apsidy składaje ŭsiaho 3,4 m, asnoŭnaha abjomu — ledźvie nie 7 m.

Heta dahledžanaja doŭhaja i vuzkaja carkva miž staražytnych duboŭ hladzicca nadzvyčaj efiektna. Vakoł jaje z pryjemnaściu možna pašpacyravać. Naohuł, u jaki bok ni vyjdzi ŭ hetaj dobraj vioscy, dzie jašče zachavaŭsia staraśviecki bruk, paŭsiul tut choraša.

Łahišyn — kłasičnaje biełaruskaje miastečka: bruk u zavułkach, rynkavy plac, kolki staraśvieckich kamianicaŭ, kaścioł, carkva, byłaja sinahoha, adpaviedna, troje mohiłak. Pieradusim hetaje pasielišča słaŭnaje cudadziejnym abrazom Maci Božaj Łahišynskaj, što zaviecca Karalevaj Paleśsia.

Štohod 10 maja siudy źbirajucca tłumy viernikaŭ, katalikoŭ i pravasłaŭnych z usiaho Paleśsia. Cikava, što, navat trapiŭšy ŭ kaścioł, śviaty abraz nie zaŭždy ŭbačyš, bo jon schavany za inšym abrazom u ałtary. Kolki ni byvaŭ u Łahišynie — nikoli nie zaśpiavaŭ ksiandza ŭ kaściole. I kab usio ž pabačyć Karalevu Paleśsia, davodzicca iści ŭ plabań pa ksiandza.

Jašče ŭ Łahišynie jość novy stadyjon, dzie trenirujucca «Łahišynskija vaŭki» — adna z samych viadomych našych biejsbolnych kamandaŭ! A voŭk spradvieku ŭpryhožvaje tutejšy mahdeburhski hierb.

Pinskaja encykłapiedyja

Za Łahišynam užo i Pinsk, słaŭny svaimi pomnikami daŭniny dy šykoŭnymi krajavidami nad Prypiaćciu i Pinaju. Nu jak praminuć staražytny kaścioł Uniebaŭziaćcia Najśviaciejšaj Panny Maryi, adkul lijucca huki arhana, ź vializarnym klaštaram franciškancaŭ, dzie ciapier užo dziesiać hadoŭ jak sieminaryja?..

Varta zazirnuć i ŭ kaścioł Karła Baramieja, što koliś naležaŭ katalickamu ordenu manachaŭ-kamunistaŭ. Darečy, niepadalok ad jaho — dom siamji Viejcmanaŭ, dzie žyŭ i Chaim, pieršy prezident Izraila. A nasuprać u dvarach — «kanfiederackaja» sinahoha, adna z najstarejšych u Pinsku. Zrešty, i tutejšaja «Karalinskaja sinahoha» vartaja ŭvahi, bo ŭ joj u 1939 adbyŭsia padpolny źjezd rabinaŭ Zachodniaj Ukrainy i Biełarusi, jaki pieradvyznačyŭ šmat u čym dalejšy los judaizmu ŭ SSSR.

A siońnia tut byvaje hościem i Styŭ Bałmer, hienieralny dyrektar karparacyi Microsoft, čyje prodki adsiul rodam. Imiony tych, chto naradziŭsia ŭ Pinsku ci pad im, ci čyje baćki adsiul rodam, skłali b cełuju encykłapiedyju.

Jak adznačym Kałasaviny?

Aproč apokryfaŭ pra byćcio tut Dunina-Marcinkieviča, jaki ŭnieśmiarociŭ tutejšuju šlachtu, ale nie dačakaŭsia ŭ Pinsku ani pomnika, ani navat jakoha bulvarčyka svajho imia, tut dakładna žyli i pracavali Jakub Kołas, Isak Łurje, Alaksandr Ułasaŭ, Jazep Drazdovič. A piedahahičny kaledž čamuści nosić imia Puškina. Nu čamu nie nastaŭnika Kołasa?

Mianiajuć u horadzie biełaruskija šyldy z nazvami vulic na rasijskija. Zrešty, heta paŭbiady. Daviadziecca kali-niebudź ździrać uvieś hety chłud daščentu — Lenina i Intiernacionalnaja, Hoŕkoho i 60-letija Oktiabria, Suvorova i Leninhradskaja...

Tam-siam zieŭrajuć pustymi vačnicami voknaŭ staryja damy. Niešta ŭžo padrychtavali da znosu. Niedzie jašče zastalisia łapiki kolišnich sadoŭ-dvaroŭ na miescy kałarytnych staraśvieckich budynkaŭ.

Baluča hladzieć na raskuročany budynak byłoha realnaha vučylišča, dzie pierad pieršaj vajnoju, ad 1912 da 1914, vykładaŭ Jakub Kołas... U hetym budynku małady tady paet paznajomiŭsia sa svajoj budučaj žonkaj, tut pracavaŭ nad paemami «Symon-muzyka» dy «Novaja ziamla», nabiraŭsia ŭražańniaŭ, što lahuć u asnovu tryłohii «Na rostaniach». Za savieckim časam na ścianie pabudovy była miemaryjalnaja doška ŭ honar piśmieńnika. Ale za ciapierašniaj uładaju jaje sadrali! Bo mulała voka?

Novy ŭłaśnik budynka płanavaŭ zrabić tam zabaŭlalny centr z boŭlinham, kaviarniaj z baram, ale vyśvietliłasia, što ŭ sutareńniach rabić boŭlinh nielha, bo nadta blizka tam hruntavyja vody, jak i paŭsiul tut. Tak i daviali ŭnikalny pomnik da avaryjnaha stanu...

Bolš jak stahadovy dom Bialevičaŭ, u jakim Kołas žyŭ na vulicy Vadapravodnaj, zachavaŭsia da našych dzion niabłaha. Zachavalisia sapraŭdnyja staryja dźviery, što byli ŭ tyja časy. U draŭlanym domie žyvuć dźvie vialikija siamji, naščadki ŭsio tych ža pieršych uładalnikaŭ. U savieckija časy tut ci nie štohod rabili ramont.

Naleta — 130 hadoŭ z dnia naradžeńnia vialikaha našaha pieśniara, śćviardžalnika našaje movy. Ci źmienicca ŭ Pinsku što da taho času? Jak adznačym tut Kałasaviny?

Ad smurnych dumak chočacca da vady, dychnuć pavietram z paleskich razłohaŭ. Choraša prajścisia bierahami Piny, zanurycca ŭ suplot vułačak dy dvaroŭ. U lubuju paru dy pry lubych uładach. Nie-

dzie na kaścielnaj zvanicy bomknuŭ zvon. A nad horadam, adbivajučysia ŭ zichotkim lustry vodaŭ, zaźziaŭ załaty zachad. I zołata soniečnych apošnich promniaŭ pakrysie spaviła imhła šaraj hadziny.

Siudy chočacca viartacca znoŭ i znoŭ. Tut jość pavietra. U Pinsku choraša maryć.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0