Ci patrebnaja Biełarusi prezidenckaja ŭłada?

Viadomy juryst, były sudździa Kanstytucyjnaha suda Michaił Pastuchoŭ, raspačaŭ cykł artykułaŭ, pryśviečanych mahčymym varyjantam kanstytucyjnaj reformy.

Ci patrebnaja Biełarusi prezidenckaja ŭłada? Heta jašče adno hłabalnaje pytańnie, jakoje treba vyrašyć demakratyčnym siłam pry vyznačeńni dalejšaha šlachu.

Varta pryznać, što pieršy prezident Respubliki Biełaruś skampramietavaŭ instytut prezidenckaj ułady i prymusiŭ zadumacca pra metazhodnaść jaho zachavańnia.

Kali my vierniemsia da Kanstytucyi 1994 hoda, to ŭ prezidenta jak kiraŭnika dziaržavy i vykanaŭčaj ułady zastaniecca niamała paŭnamoctvaŭ. I nichto nie moža harantavać, što novy lidar nie budzie złoŭžyvać svajoj uładaj. Mahčymaściaŭ «parulić» dziaržavaj u hetaha čałavieka budzie bolš čym dastatkova.

Voś tolki niekatoryja z paŭnamoctvaŭ, jakija daje prezidentu artykuł 100 Kanstytucyi: «1) prymaje miery pa achovie suvierenitetu, nacyjanalnaj biaśpieki i terytaryjalnaj cełasnaści Respubliki Biełaruś, zabiaśpiečańni palityčnaj i ekanamičnaj stabilnaści, zachavańni pravoŭ i svabod hramadzian; 2) kiruje sistemaj orhanaŭ vykanaŭčaj ułady i zabiaśpiečvaje ich uzajemadziejańnie z pradstaŭničymi orhanami; 3) stvaraje i skasoŭvaje ministerstvy, dziaržaŭnyja kamitety i inšyja centralnyja orhany kiravańnia Respubliki Biełaruś; 4) sa zhody Viarchoŭnaha Savieta naznačaje i vyzvalaje ad pasady prem'jer-ministra, jaho namieśnikaŭ, ministraŭ zamiežnych spravaŭ, finansaŭ, abarony, unutranych spravaŭ, staršyniu Kamiteta dziaržaŭnaj biaśpieki; pryznačaje i vyzvalaje ad pasady inšych čalcoŭ Kabinieta ministraŭ; prymaje adstaŭku ŭkazanych u hetym punkcie asob; 5) pradstaŭlaje Viarchoŭnamu Savietu kandydatury dla vybrańnia na pasady staršyni Kanstytucyjnaha suda, staršyni Viarchoŭnaha suda, staršyni Vyšejšaha haspadarčaha suda, staršyni praŭleńnia Nacyjanalnaha banka».

Uvieś śpis paŭnamoctvaŭ prezidenta krainy vykładajecca ŭ 26 punktach. Pryčym apošni punkt zaviaršajecca farmuloŭkaj: «Ažyćciaŭlaje inšyja paŭnamoctvy, uskładzienyja na jaho Kanstytucyjaj i zakonami».

Nie varta zabyvać, što ŭ adpaviednaści z Kanstytucyjaj 1994 hoda prezident źjaŭlajecca Hałoŭnakamandujučym Uzbrojenymi siłami, uznačalvaje Saviet biaśpieki Respubliki Biełaruś, pradstaŭlaje dziaržavu ŭ adnosinach ź inšymi krainami i mižnarodnymi arhanizacyjami. Pry hetym jon nie maje prava delehavać jakim-niebudź orhanam ci słužbovym asobam svaje paŭnamoctvy jak kiraŭnika dziaržavy.

Ci nie zanadta šmat «kłopataŭ-abaviazkaŭ» dla adnaho čałavieka? Ci nie niebiaśpiečnaja takaja ŭłada dla hramadstva i dziaržavy? I hałoŭnaje — dla čaho treba daviarać «carskija» paŭnamoctvy adnamu čałavieku?

Pakul jość čas dla abmierkavańnia hetych pytańniaŭ. Rašeńnie pa ich treba prymać ciapier, kali jašče nie źjaviłasia čarha pretendentaŭ na hałoŭnuju pasadu ŭ dziaržaŭnym aparacie.

Jakija jość varyjanty z nahody prezidenckaj ułady?

U pryncypie, možna vyłučyć try asnoŭnych varyjany ŭ raźvićci instytuta prezidenckaj ułady ŭ Biełarusi:

1) zachavać paŭnamoctvy prezidenta ŭ adpaviednaści z Kanstytucyjaj 1994 hoda;

2) «zrezać» paŭnamoctvy prezidenta i pastavić jaho pad kantrol parłamienta;

3) skasavać pasadu prezidenta, uskłaŭšy funkcyi kiraŭnika dziaržavy na staršyniu (śpikiera) parłamienta.

Pieršy varyjant, pry jakim zachoŭvajucca «mocnyja» paŭnamoctvy prezidenta, varta adkinuć rašuča i biezumoŭna, jak by hetaha ni chaciełasia asobnym charyzmatyčnym asobam.

Vidavočna, što daviarać vialikuju ŭładu ŭ ruki adnaho čałavieka, navat samaha dobraha, niebiaśpiečna dla hramadstva. Rana ci pozna prezidentam stanie čałaviek, jaki znoŭ zachoča navieści «paradak» i «pieratreści» kadry.

Druhi varyjant praduhledžvaje pasłableńnie instytuta prezidenckaj ułady z adnačasovym uzmacnieńniem roli parłamienta i ŭrada. Prykładami mohuć słužyć Hiermanija, Italija, Vienhryja, Čechija, Łatvija, Estonija, dzie ŭłada prezidenta abmiažoŭvajecca vykanańniem u asnoŭnym niaznačnych paŭnamoctvaŭ. Naprykład, prezident padpisvaje zakony, uznaharodžvaje hierojaŭ, pradstaŭlaje krainu ŭ adnosinach ź inšymi dziaržavami i mižnarodnymi arhanizacyjami, prapanuje parłamientu kandydatury na pasady kiraŭnika ŭrada, kiraŭnikoŭ vyšejšych sudoŭ, inšych słužbovych asob. U hetych krainach prezident nie maje prava vydavać akty narmatyŭnaha charaktaru (kštałtu ŭkazaŭ i dekretaŭ). Dziejnaść prezidenta znachodzicca pad kantrolem parłamienta. Pry najaŭnaści da taho padstavaŭ moža być pastaŭlenaje pytańnie ab adchileńni prezidenta ad pasady.

Zvyčajna pasada prezidenta zamiaščajecca šlacham vybaraŭ. U adnych krainach prezident abirajecca na ŭsieahulnych vybarach (naprykład, u Polščy, Litvie), u inšych — abirajecca parłamientam (Małdova, Łatvija, Estonija) abo śpiecyjalnym pradstaŭničym orhanam, udzielnikami jakoha źjaŭlajucca deputaty parłamienta i pradstaŭniki rehijonaŭ (Hiermanija, Italija).

Jak moža vyhladać madel «słaboha» prezidenta?

Pierš čym adkazać na hetaje pytańnie, treba vyznačycca, budzie prezident abiracca narodam, parłamientam ci inšym pradstaŭničym orhanam.

Kali prezident budzie abiracca na ŭsienarodnych vybarach, to jaho treba nadzialić značnymi paŭnamoctvami, kab jon moh pradstaŭlać intaresy elektaratu, što hałasavaŭ za jaho, i realna ŭpłyvać na stanovišča spravaŭ u krainie.

U vyniku atrymlivajecca madel prezidenckaj respubliki pa pryncypie: «ja — hałoŭny». Znoŭ pačniecca baraćba za ŭładu, za ŭpłyŭ na parłamient (pačynajučy z farmavańnia prezidenckaj frakcyi) i na ŭrad (šlacham pradstaŭleńnia svaich kandydatur). Da takoj ułady pamknucca asoby, jakija žadajuć kamandavać usimi i ŭsim.

Vybary prezidenta praz parłamient, jak pakazvaje praktyka zamiežnych krain (u pryvatnaści, Turcyi, Małdovy), — taksama nie najlepšy varyjant. Kožnaja parłamienckaja frakcyja zacikaŭlenaja ŭ tym, kab «pravieści» svajho kandydata, i z hetaj metaj imkniecca atrymać padtrymku «sajuźnikaŭ» — bolš słabych frakcyj. Heta stvaraje hlebu dla surjoznaj kanfrantacyi ŭ parłamiencie, pieraciahvańni deputataŭ z adnych frakcyj u inšyja, padšturchoŭvaje da vyrašeńnia pytańniaŭ praz sakretnyja damoŭlenaści, podkup deputataŭ. U vyniku sama postać prezidenta stanovicca čysta naminalnaj: jon vykonvaje volu tych palityčnych hrupovak, jakija pryviali jaho da ŭłady.

Bolš šyroki vybar pretendentaŭ na pasadu prezidenta adkryvaje abrańnie jaho na śpiecyjalnym schodzie «narodnych pradstaŭnikoŭ». U hetym vypadku mnohaje budzie zaležać ad arhanizataraŭ schodu, ad subjektaŭ, jakija atrymajuć prava vyłučać svaich pradstaŭnikoŭ, ad pracedury ich adboru, ad finansavych mahčymaściaŭ zacikaŭlenych subjektaŭ, ad inšych faktaraŭ.

U toj ža čas praviadzieńnie «ŭsiebiełaruskaha schodu narodnych pradstaŭnikoŭ» moža stać čarhovym bałahanam pa imitacyi vybaraŭ prezidenta nakštałt tych, jakija arhanizoŭvaŭ A. Łukašenka. Pry takoj sistemie vybaraŭ mohuć zajavić pra svaje ambicyi dziasiatki papulistaŭ, što raściahnie praces vybaraŭ na tydni i miesiacy. Pieramahčy na hetych maštabnych «ihryščach» moža albo pieršaja asoba ŭ dziaržavie, albo samy ŭpłyvovy palityk, albo «hrašovy miašok», albo čyjści prateže.

Jakija paŭnamoctvy prezidenta skaracić?

Pry hetym varta adkazać na pytańnie: jakija z praduhledžanych u artykule 100 Kanstytucyi paŭnamoctvaŭ prezidenta metazhodna zachavać?

Biez usiakaha sumnievu, prezidenta nieabchodna vyzvalić ad vykanańnia takich paŭnamoctvaŭ, jak pryniaćcie mier pa achovie suvierenitetu, nacyjanalnaj biaśpieki i terytaryjalnaj cełasnaści Respubliki Biełaruś, zabiaśpiečańni palityčnaj i ekanamičnaj stabilnaści, zachavańni pravoŭ i svabod hramadzian; ad kiraŭnictva orhanami vykanaŭčaj ułady i zabiaśpiečańni ich uzajemadziejańnia z pradstaŭničymi orhanami: ad stvareńnia i kiravańnia ministerstvami, dziaržaŭnymi kamitetami i inšymi centralnymi orhanami kiravańnia Respubliki Biełaruś; ad pryznačeńnia i vyzvaleńnia ad pasady (sa zhody parłamienta) prem'jer-ministra, jaho namieśnikaŭ, ministraŭ zamiežnych spravaŭ, finansaŭ, abarony, unutranych spravaŭ, staršyni Kamiteta dziaržaŭnaj biaśpieki, inšych čalcoŭ urada; ad pradstaŭleńnia parłamientu kandydatur dla vybrańnia na pasady staršyni Kanstytucyjnaha suda, staršyni Viarchoŭnaha suda, staršyni Vyšejšaha haspadarčaha suda, staršyni praŭleńnia Nacyjanalnaha banka; ad pradstaŭleńnia parłamientu dakładaŭ ab stanoviščy dziaržavy, ab realizacyi ŭnutranaj i zamiežnaj palityki Respubliki Biełaruś.

Ukazanyja paŭnamoctvy dajuć mahčymaść umiašańnia prezidenta ŭ śfieru dziejnaści roznych dziaržaŭnych orhanaŭ, davańnia im adpaviednych ukazańniaŭ i ažyćciaŭleńnia kantrolu nad ich dziejnaściu. Heta značyć, u takich vypadkach prezident zachoŭvaje za saboj status načalnika ŭ dziaržavie.

Šerah inšych paŭnamoctvaŭ, zamacavanych u artykule 100 Kanstytucyi, taksama nie adpaviadajuć madeli «słaboha» prezidenta. Havorka idzie, u pryvatnaści, ab pryznačeńni sudździaŭ Respubliki Biełaruś, akramia tych, vybrańnie jakich adniesienaje da kampietencyi parłamienta (p.10); pryznačeńni inšych słužbovych asob, pasady jakich vyznačanyja ŭ adpaviednaści z zakonam, kali inšaje nie praduhledžana Kanstytucyjaj (p.11); ab pryznačeńni i adklikańni dypłamatyčnych pradstaŭnikoŭ Respubliki Biełaruś u zamiežnych dziaržavach i pry mižnarodnych arhanizacyjach (p.16); ab uviadzieńni na terytoryi Respubliki Biełaruś abo ŭ asobnych miascovaściach nadzvyčajnaha stanovišča (p.18); ab adkładańni abo prypynieńni strajku (p.19); ab admienie aktaŭ padparadkavanych jamu orhanaŭ (p.21); ab prypynieńni rašeńniaŭ miascovych Savietaŭ deputataŭ (p.22); ab kiraŭnictvie Savietam biaśpieki Respubliki Biełaruś (p.23); ab pryznańni Hałoŭnakamandujučym Uzbrojenymi siłami Respubliki Biełaruś (p.24); ab uviadzieńni na terytoryi Respubliki Biełaruś vajennaha stanovišča i mabilizacyi (p.25); ab «inšych paŭnamoctvach», uskładzienych na jaho Kanstytucyjaj i zakonami (p.26).

Paśla skaračeńnia paŭnamoctvaŭ novy prezident stanie «maleńkaj i biaskryŭdnaj» słužbovaj asobaj, jakaja «zabavy dziela» moža zajmacca niekatorymi dziaržaŭnymi spravami, a mienavita: «źviartacca z pasłańniami da naroda Respubliki Biełaruś i Viarchoŭnaha Savieta» (p.7); udzielničać u pracy parłamienta i jaho orhanaŭ, vystupać pierad imi ŭ luby čas z pramovaj abo paviedamleńniem (p. 9); vyrašać pytańni ab pryjomie ŭ hramadzianstva Respubliki Biełaruś, jaho spynieńni i pradstaŭleńni prytułku (p.12); uznaharodžvać dziaržaŭnymi ŭznaharodami, prysvojvać kłasavyja čyny i zvańni (p.13); vieści pieramovy i padpisvać mižnarodnyja damovy (p.16); prymać davierčyja i adzyŭnyja hramaty akredytavanych pry im dypłamatyčnych pradstaŭnikoŭ zamiežnych dziaržavaŭ (p.17); padpisvać zakony (p.20).

Praŭda, u hetym vypadku paŭstajuć słušnyja pytańni: ci treba dla vykanańnia hetych abaviazkaŭ (funkcyj) zachoŭvać pasadu prezidenta? Ci nie zanadta heta budzie marnatraŭna dla biudžetu?

Treci varyjant vyrašeńnia prablemy jakraz praduhledžvaje admovu ad pasady prezidenta i ŭskładańnie funkcyj kiraŭnika dziaržavy na staršyniu parłamienta. Hety varyjant ujaŭlajecca najbolš prydatnym dla raźvićcia krainy. Uviadzieńnie pasady prezidenta zanadta doraha abyšłosia biełaruskamu narodu. Instytut prezidenckaj ułady pieratvaryŭsia ŭ monstra, jaki pahłynuŭ usiu dziaržavu i vyradziŭsia ŭ instytut asabistaj ułady.

Čamu treba skasavać pasadu prezidenta?

Uskładańnie funkcyj kiraŭnika dziaržavy na staršyniu parłamienta daść kałasalnuju ekanomiju dziaržaŭnych srodkaŭ za košt likvidacyi orhanaŭ i inšych struktur, jakija byli ŭtvoranyja za A. Łukašenkam. Zamiest dziasiatkaŭ tysiač supracoŭnikaŭ, jakija absłuhoŭvajuć intaresy i biaśpieku adnaho čałavieka, pry novym staršyni parłamienta budzie pracavać nievialikaja kancylaryja sa štatam 5–7 čałaviek.

Skasavańnie instytuta prezidenckaj ułady viernie biełaruskamu hramadstvu spakoj i biaśpieku, abaronić hramadzian ad samavolstva ludziej z «kamandy prezidenta». Dyktatura nie moža paŭtarycca.

U dziejnaści dziaržaŭnaha aparatu adnovicca pryncyp padziełu ŭład na zakanadaŭčuju, vykanaŭčuju i sudovuju, realizujecca pryncyp vierchavienstva zakona, budzie zabiaśpiečvacca pavaha da pravoŭ i svabod hramadzian, a taksama mahčymaść ich abarony na nacyjanalnym i mižnarodnym uzroŭniach.

Dla staršyni (śpikiera) parłamienta vykanańnie prezidenckich abaviazkaŭ stanie dadatkovaj nahruzkaj da jaho niepasrednych abaviazkaŭ. Adnak hetaja nahruzka nie budzie značnaj i ciažkaj. U toj ža čas pieradača staršyni parłamienta niekatorych funkcyj kiraŭnika dziaržavy nie moža pryvieści da ŭzurpacyi ŭłady z boku hetaj asoby.

Pa-pieršaje, staršynia parłamienta budzie zajmacca pieravažna arhanizacyjnaj pracaj u parłamiencie i tolki čas ad času ažyćciaŭlać funkcyi kiraŭnika dziaržavy, naprykład, uznaharodžvać dziaržaŭnymi ŭznaharodami, pradstaŭlać dziaržavu ŭ adnosinach ź inšymi dziaržavami, padpisvać mižnarodnyja damovy, zakony, prymać davierčyja i adzyŭnyja hramaty dypłamatyčnych pradstaŭnikoŭ zamiežnych dziaržavaŭ.

Adznačym, što ŭ Biełarusi (z dnia abviaščeńnia dziaržaŭnaha suvierenitetu i da ŭstupleńnia na pasadu pieršaha prezidenta) jość dośvied sumiaščeńnia pasad staršyni parłamienta i kiraŭnika dziaržavy. U pryvatnaści, hetyja pasady sumiaščali (i niebiespaśpiachova) S. Šuškievič i M. Hryb.

Varta taksama mieć na ŭvazie, što niekatoryja paŭnamoctvy kiraŭnika dziaržavy, jakija patrabujuć kalehijalnaha abmierkavańnia, mohuć ažyćciaŭlacca nie asabista staršynioj, a prezidyumam parłamienta. Siarod takich paŭnamoctvaŭ — vyrašeńnie pytańniaŭ ab pryjomie ŭ hramadzianstva Respubliki Biełaruś, jaho spynieńni i pradstaŭleńni prytułku; uznaharodžańnie dziaržaŭnymi ŭznaharodami; ažyćciaŭleńnie pamiłavańnia asudžanych; pryznačeńnie i adklikańnie dypłamatyčnych pradstaŭnikoŭ Respubliki Biełaruś u zamiežnych dziaržavach i pry mižnarodnych arhanizacyjach; uviadzieńnie nadzvyčajnaha stanovišča; prypynieńnie zabastoŭki; uviadzieńnie na terytoryi Respubliki Biełaruś vajennaha stanovišča; abviaščeńnie poŭnaj abo častkovaj mabilizacyi.

Pa-druhoje, staršynia parłamienta pa statusie budzie vystupać jak pieršy siarod roŭnych: jak deputat, jak čalec prezidyuma, jak asoba, jakoj davieranaje vykanańnie niekatorych abaviazkaŭ kiraŭnika dziaržavy. Takoje stanovišča zabiaśpiečyć dastupnaść hetaj asoby, uličvańnie joju dumki inšych padčas vyrašeńnia pytańniaŭ svajoj kampietencyi, kantrol nad jaje dziejnaściu.

Pa-treciaje, u vypadku niezadavolenaści pracaj staršyni parłamienta, ździajśnieńnia im supraćpraŭnych ci amaralnych učynkaŭ, źmieny partyjnaj rasstanoŭki sił u parłamiencie, inšych pryčyn (naprykład, praciahłaja chvaroba) deputaty parłamienta mohuć bieź lišniaj zatrymki pieravybrać staršyniu i adpaviedna — kiraŭnika dziaržavy.

Ź vialikaj dolaj imaviernaści možna śćviardžać, što vybary novaha parłamienta buduć ciahnuć za saboj źmienu staršyni parłamienta, a, značyć, i kiraŭnika dziaržavy. Hetuju pasadu budzie zajmać, jak praviła, daśviedčany i pavažany deputat, jaki pracuje ŭ intaresach i dziaržavy, i hramadstva.

Varyjant skasavańnia instytuta prezidenckaj ułady maje i słabyja miescy. Asnoŭny niedachop palahaje ŭ tym, što vykanańnie abaviazkaŭ kiraŭnika dziaržavy stanie dadatkovaj nahruzkaj dla staršyni parłamienta. Da taho ž, strata pasady staršyni parłamienta budzie aznačać spynieńnie paŭnamoctvaŭ kiraŭnika dziaržavy. Na niejki čas — da vybaraŭ novaha staršyni — dziaržava zastaniecca biez kiraŭnika.

Jašče adzin niedachop prapanavanaha varyjantu — nieadkaznaść staršyni parłamienta (jon ža — kiraŭnik dziaržavy) pierad narodam. Jon budzie nieści piersanalnuju adkaznaść pierad parłamientam i pierad vybarščykami, jakija za jaho hałasavali.

Možna havaryć i pra inšyja niedachopy sumiaščeńnia pasad staršyni parłamienta i kiraŭnika dziaržavy. Naprykład, naš «kiraŭnik dziaržavy» budzie adčuvać siabie krychu niaroŭnym u adnosinach z prezidentami inšych krain. Praŭda, hetuju «niaroŭnaść» možna lohka vypravić, dapisaŭšy da pasady staršyni parłamienta dva jurydyčna značnyja słovy — «Kiraŭnik dziaržavy».

Ale ŭsie niedachopy prapanavanaha rašeńnia pierakryvajucca jaho vidavočnymi plusami. I hałoŭny ź ich toj, što instytut prezidenckaj ułady pierastanie być krynicaj i pieradumovaj ŭzurpacyi ŭłady. Razam z pasadaj prezidenta likvidujecca i ŭvieś absłuhovy jaho aparat, u tym liku vajenizavanyja padraździaleńni. Admianiajecca «prezidenckaje prava» razam z ukazami, dekretami, dyrektyvami i rasparadžeńniami.

Jak skasavać prezidenckuju ŭładu?

Ź jurydyčnaha punktu hledžańnia vyrašyć pytańnie ab likvidacyi pasady prezidenta prosta: u Kanstytucyi 1994 hoda paśla słovaŭ «Raździeł 4. «Prezident Respubliki Biełaruś» treba zrabić zapis: «Vyklučana». I ŭsio. Z prezidenckaj uładaj budzie skončana.

Jak nadoŭha? Va ŭsiakim vypadku, pakul u Biełarusi nie ŭstalujucca tradycyi demakratyčnych formaŭ kiravańnia. Mahčyma, praź niejki čas daviadziecca adnavić pasadu prezidenta, jak u inšych jeŭrapiejskich krainach.

Ale heta budzie potym, a ciapier… było b niadrenna «adpačyć» ad prezidenckaj ułady, vyzvaliŭšysia ad zadušlivych ciskoŭ dyktatury.

Dla zamacavańnia paŭnamoctvaŭ kiraŭnika dziaržavy, jakija pieradajucca dla vykanańnia staršyni parłamienta, prapanujecca artykuł 86 Kanstytucyi dapoŭnić novaj normaj: «Staršynia Viarchoŭnaha Savieta (Siejma) pa pasadzie źjaŭlajecca kiraŭnikom dziaržavy», a taksama ŭklučyć u Kanstytucyju artykuł 87–1 nastupnaha źmiestu:

«U jakaści kiraŭnika dziaržavy Staršynia Viarchoŭnaha Savieta (Siejma):

1) pradstaŭlaje Respubliku Biełaruś u adnosinach ź inšymi krainami i mižnarodnymi arhanizacyjami;

2) viadzie pieramovy i padpisvaje mižnarodnyja damovy;

3) prymaje davierčyja i adzyŭnyja hramaty akredytavanych u Respublicy Biełaruś dypłamatyčnych pradstaŭnikoŭ zamiežnych dziaržavaŭ;

4) prapanoŭvaje dla abrańnia kandydaturu prem'jer-ministra, hienieralnaha prakurora, staršyni Nacyjanalnaha banka, upaŭnavažanaha pa pravach čałavieka, staršyni Słužby nacyjanalnaj biaśpieki, kamandujučaha Uzbrojenymi siłami Respubliki Biełaruś;

5) padpisvaje zakony.

Ukazanyja paŭnamoctvy staršynia Viarchoŭnaha Savieta (Siejma) ažyćciaŭlaje asabista. U vypadku niemahčymaści vykanańnia staršynioj Viarchoŭnaha Savieta (Siejma) abaviazkaŭ kiraŭnika dziaržavy jaho paŭnamoctvy pierachodziać da pieršaha namieśnika staršyni Viarchoŭnaha Savieta (Siejma)».

Častku paŭnamoctvaŭ kiraŭnika dziaržavy varta ŭskłaści na prezidyum Viarchoŭnaha Savieta (Siejma). Dla hetaha prapanujecca ŭklučyć u Kanstytucyju artykuł 89–1:

«Prezidyum Viarchoŭnaha Savieta (Siejma):

1) prymaje rašeńni ab uznaharodžańni dziaržaŭnymi ŭznaharodami, prysvajeńni hanarovych zvańniaŭ Respubliki Biełaruś;

2) vyrašaje pytańni ab pryjomie ŭ hramadzianstva Respubliki Biełaruś, jaho spynieńni i pradstaŭleńni prytułku;

3) prymaje rašeńni ab pamiłavańni asudžanych;

4) prymaje rašeńni ab pryznačeńni i adklikańni dypłamatyčnych pradstaŭnikoŭ Respubliki Biełaruś u zamiežnych dziaržavach i pry mižnarodnych arhanizacyjach;

5) abmiarkoŭvaje kandydatury na pasady sudździaŭ Kanstytucyjnaha suda, Viarchoŭnaha suda, Vyšejšaha haspadarčaha suda i inšych vyšejšych sudoŭ;

6) abmiarkoŭvaje kandydatury na pasady Staršyni i čalcoŭ praŭleńnia Nacyjanalnaha banka, staršyni i čalcoŭ Savieta Kantrolnaj pałaty, hienieralnaha prakurora, staršyni Słužby nacyjanalnaj biaśpieki, upaŭnavažanaha pa pravach čałavieka, kamandujučaha Uzbrojenymi siłami;

7) prymaje rašeńnie ab uviadzieńni na terytoryi Respubliki Biełaruś abo ŭ asobnych jaje miascovaściach nadzvyčajnaha stanovišča z uniasieńniem u trochdzionny termin pryniataha rašeńnia na zaćvierdžańnie Viarchoŭnaha Savieta (Siejma);

8) prymaje rašeńnie ab prypynieńni vierdyktu miascovaha pradstaŭničaha orhana ŭ vypadku nieadpaviednaści jaho zakonu z uniasieńniem u trochdzionny termin adpaviednaha zvarotu ŭ Kanstytucyjny sud;

9) prymaje rašeńnie ab uviadzieńni na terytoryi Respubliki Biełaruś vajennaha stanovišča ŭ vypadku vajennaj pahrozy abo napadu z uniasieńniem u trochdzionny termin pryniataha rašeńnia na zaćvierdžańnie Viarchoŭnaha Savieta (Siejma);

10) ažyćciaŭlaje inšyja paŭnamoctvy, uskładzienyja na jaho Kanstytucyjaj i zakonami».

U vyniku prapanavanych kanstytucyjnych pieraŭtvareńniaŭ Respublika Biełaruś stanie dziaržavaj z čysta parłamienckaj formaj kiravańnia, dzie funkcyi kiraŭnika dziaržavy buduć ažyćciaŭlać sumiesna staršynia i prezidyum parłamienta.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0