Jak źmianić Kanstytucyju? Sud, spraviadlivy i niezaležny

Viadomy juryst, były sudździa Kanstytucyjnaha suda Michaił Pastuchoŭ, raspačaŭ cykł artykułaŭ, pryśviečanych mahčymym varyjantam kanstytucyjnaj reformy. Papiarednija byli pryśviečany ŭradu, parłamientu i prezidentu.

U «łukašenkaŭskaj» kanstytucyi sudovaj sistemie advodzicca častka 6. U paraŭnańni z Kanstytucyjaj 1994 h. u jaje ŭklučany artykuł, pryśviečany Kanstytucyjnamu sudu (art.116). Tym samym Kanstytucyjny sud farmalna adniesieny da sudovaj ułady, a nie da kantrolnych orhanaŭ, što maje miesca ŭ Kanstytucyi 1994 h.

U ciapierašni čas sudovaja sistema Respubliki Biełaruś zamacoŭvajecca ŭ Kodeksie ab sudaŭładkavańni i statusie sudździaŭ.

U Kodeksie (art.6) zamacoŭvajucca zadačy sudoŭ. Tak, Kanstytucyjny sud zaklikany zabiaśpiečvać «vierchavienstva Kanstytucyi i jaje niepasrednaje dziejańnie na terytoryi Respubliki Biełaruś, adpaviednaść narmatyŭnych pravavych aktaŭ dziaržaŭnych orhanaŭ Kanstytucyi Respubliki Biełaruś, zaćvierdžańnie zakonnaści ŭ pravatvorčaści i pravaprymianieńni, vyrašeńnie inšych pytańniaŭ, praduhledžanych Kanstytucyjaj Respubliki Biełaruś, hetym Kodeksam i inšymi zakanadaŭčymi aktami».

Ahulnyja i haspadarčyja sudy pavinnyja «abaraniać harantavanyja Kanstytucyjaj i inšymi aktami zakanadaŭstva asabistyja pravy i svabody, sacyjalna-ekanamičnyja i palityčnyja pravy hramadzian, kanstytucyjny ład Respubliki Biełaruś, dziaržaŭnyja i hramadskija intaresy, pravy arhanizacyj, indyvidualnych pradprymalnikaŭ, a taksama zabiaśpiečvać pravilnaje prymianieńnie zakanadaŭstva pry ažyćciaŭleńni pravasudździa, sadziejničać umacavańniu zakonnaści i papiaredžańniu pravaparušeńniaŭ».

Artykuł 10 Kodeksa harantuje hramadzianam prava na sudovuju abaronu ad zamachaŭ na žyćcio i zdaroŭje, honar i hodnaść, asabistuju svabodu i majomaść, inšyja pravy i svabody, praduhledžanyja Kanstytucyjaj i inšymi aktami zakanadaŭstva, a taksama ad niezakonnych dziejańniaŭ (biaździejnaści) dziaržaŭnych orhanaŭ, inšych arhanizacyj, ich słužbovych asobaŭ.

U Kodeksie zamacoŭvajucca i inšyja harantyi pravasudździa: hałosnaść (art.11); kalehijalny i adnaasobny razhlad spravaŭ (art.12); vybar movy znosin (art.13).

U toj ža čas treba pryznać, što

abvieščanyja ŭ Kanstytucyi i Kodeksie ab sudaŭładkavańni i statusie sudździaŭ harantyi nie zabiaśpiečvajucca ŭ poŭnaj miery. Sudy znachodziacca praktyčna ŭ poŭnaj zaležnaści ad kiraŭnika dziaržavy i stvoranych pry im struktur (Savieta biaśpieki, administracyi, kiraŭnictva spravami i inš.).

Zhodna z artykułam 84 novaj redakcyi Kanstytucyi, pryznačeńnie na pasady staršyni Kanstytucyjnaha suda, staršyni Viarchoŭnaha suda i staršyni Vyšejšaha haspadarčaha suda ažyćciaŭlajecca prezidentam z zhody Savieta Respubliki». Nasamreč ža kiraŭnik dziaržavy pryznačaje «hałoŭnych sudździaŭ» svaimi ŭkazami i tolki potym prapanuje vierchniaj pałacie parłamienta dać «zhodu» na pryznačeńnie, jakoje ŭžo adbyłosia.

Anałahičny paradak ustalavany i ŭ dačynieńni da sudździaŭ Viarchoŭnaha suda i Vyšejšaha haspadarčaha suda. Vyklučeńnie składajuć šeść sudździaŭ Kanstytucyjnaha suda, jakich abiraje na pasadu Saviet Respubliki. Adnak pry hetym dziejničaje takaja pracedura ŭzhadnieńnia kandydatur sudździaŭ, što vyznačalnaja rola ŭ ich pryznačeńni naležyć usio toj ža asobie. Sudździ inšych sudoŭ pryznačajucca na pasadu i vyzvalajucca ad pasady kiraŭnikom dziaržavy.

Atrymlivajecca, što sudovuju sistemu krainy ŭznačalvaje kiraŭnik dziaržavy.

U novych umovach patrabujecca adnavić niezaležnaść sudoŭ, viarnuŭšysia da pałažeńniaŭ Kanstytucyi 1994 h. i Zakona «Ab sudaŭładkavańni i statusie sudździaŭ u Respublicy Biełaruś» ad 13 studzienia 1995 h.

Jak treba refarmavać sudovuju sistemu?

Pierš za ŭsio najvyšejšyja sudy (Kanstytucyjny sud, Viarchoŭny sud, Vyšejšy haspadarčy sud) pavinnyja farmavacca parłamientam. Kandydatury na hetyja pasady mohuć unosicca respublikanskimi orhanami sudziejskaha samakiravańnia sumiesna sa staršyniami sudoŭ. U dačynieńni da sudździaŭ Kanstytucyjnaha suda moža dziejničać asobnaja pracedura vyłučeńnia kandydatur.

Pasady staršyniaŭ Kanstytucyjnaha suda, Viarchoŭnaha suda i Vyšejšaha haspadarčaha suda pavinnyja być vybarnymi.

Sudździ nižejšych sudoŭ mohuć zaćviardžacca na pasadzie «kalehijalnym prezidentam» — prezidyumam (radaj) Siejma pa sumiesnym pradstaŭleńni Respublikanskaha savieta sudździaŭ i staršyni adpaviednaha suda.

Padstavaj dla zamiaščeńnia pasady sudździ musić być zdača spašukalnikam kvalifikacyjnaha ekzamienu, a taksama zachavańnie inšych patrabavańniaŭ, nieabchodnych dla zaniaćcia pasady sudździ.

Što da źmiestu raździeła 5 Kanstytucyi 1994 h. «Sud», to jaho možna pakinuć bieź źmienaŭ. Tym bolš, što ŭ im robicca adsyłka na śpiecyjalny zakon, u jakim pavinnyja być praduhledžanyja asablivaści arhanizacyi sudovaj ułady.

Jak viadoma, status Kanstytucyjnaha suda zamacoŭvajecca ŭ raździele Kanstytucyi «Dziaržaŭny kantrol i nahlad», što adryvaje Kanstytucyjny sud ad sudovaj ułady i pieravodzić jaho ŭ razrad kantrolnych orhanaŭ.

Na našuju dumku, takaja niedapracoŭka Kanstytucyi 1994 h. nie źjaŭlajecca pryncypovaj. Značna važniej vyrašyć pytańnie ab pašyreńni kampietencyi Kanstytucyjnaha suda z tym, kab pavysić jaho rolu ŭ zabiaśpiečańni kanstytucyjnaj zakonnaści i abarony kanstytucyjnych pravoŭ i svabod hramadzian.

Paśla adnaŭleńnia sudovaj sistemy na asnovie Kanstytucyi 1994 h. možna budzie vyrašyć pytańnie ab dalejšym refarmavańni sudoŭ i pravaachoŭnych orhanaŭ, źmianiŭšy ŭ adpaviednaj častcy dziejnaje zakanadaŭstva.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0