Novy artykuł z cykłu Michaiła Pastuchova.
Viadomy juryst, były sudździa Kanstytucyjnaha suda Michaił Pastuchoŭ, raspačaŭ cykł artykułaŭ, pryśviečanych mahčymym varyjantam kanstytucyjnaj reformy. Papiaredni byŭ pryśviečany parłamientu.
U Kanstytucyi 1994 h. dziejnaści ŭrada advodziłasia ŭsiaho try artykuły (106, 107, 108), jakija raźmiaščalisia ŭ raździele 4 «Prezident Respubliki Biełaruś».
Urad nazyvaŭsia Kabiniet Ministraŭ i stvaraŭsia pry prezidencie Respubliki Biełaruś. Svaje paŭnamoctvy jon składali pierad iznoŭ abranym prezidentam.
U adpaviednaści z art.107 Kanstytucyi čalcy Kabinieta Ministraŭ pryznačalisia na pasadu i vyzvalalisia ad pasady prezidentam. Prem'
Jak bačym,
urad znachodziŭsia praktyčna ŭ poŭnaj zaležnaści ad prezidenta i, pa sutnaści, nie moh pravodzićjakoj-niebudź samastojnaj palityki.
U vypadku parušeńnia ministram Kanstytucyi i zakonaŭ Viarchoŭny Saviet moh pastavić pierad prezidentam pytańnie ab daterminovym vyzvaleńni jaho ad pasady. Kančatkovaje rašeńnie pa hetym pytańni prymaŭ prezident.
U novaj redakcyi Kanstytucyi, uviedzienaj paśla refierendumu 1996 h., status urada vyznačajecca ŭ raździele 5 pad nazvaj «Urad — Saviet Ministraŭ Respubliki Biełaruś». Jon składajecca z tych ža troch artykułaŭ (106, 107, 108). Praŭda, ich źmiest zrabiŭsia bolš abjomnym.
Tak, u art.106 adznačajecca, što ŭrad ažyćciaŭlaje vykanaŭčuju ŭładu ŭ Respublicy Biełaruś i źjaŭlajecca centralnym orhanam dziaržaŭnaha kiravańnia.
Piersanalny skład urada vyznačajecca prezidentam. Farmalna dla pryznačeńnia prem'
Prezident maje prava z ułasnaj inicyjatyvy pryniać rašeńnie ab adstaŭcy ŭrada i vyzvalić ad pasady luboha čalca ŭrada.
Jak pakazała praktyka, za čas praŭleńnia A. Łukašenki było šeść prem'
U art.107 novaj redakcyi Kanstytucyi zamacoŭvajucca asnoŭnyja paŭnamoctvy ŭrada Respubliki Biełaruś, u tym liku: raspracoŭka asnoŭnych napramkaŭ unutranaj i zamiežnaj palityki i pryniaćcie mieraŭ pa ich realizacyi; raspracoŭka i pradstaŭleńnie prezidentu dla ŭniasieńnia ŭ parłamient prajekta respublikanskaha biudžetu i spravazdačy ab jaho vykanańni; zabiaśpiečańnie praviadzieńnia adzinaj ekanamičnaj, finansavaj, kredytnaj i hrašovaj palityki, dziaržaŭnaj palityki ŭ halinie navuki, kultury, adukacyi, achovy zdaroŭja, ekałohii, sacyjalnaha zabiaśpiečańnia i apłaty pracy; pryniaćcie mieraŭ pa zabiaśpiečańni pravoŭ i svabodaŭ hramadzian, abaronie intaresaŭ dziaržavy, nacyjanalnaj biaśpieki i abaronazdolnaści, achovie ŭłasnaści i hramadskaha paradku, baraćbie sa złačynnaściu.
Artykuł 108 novaj redakcyi Kanstytucyi źmiaščaje adsyłku na zakon, u jakim pavinnyja atrymać padrabiaznaje zamacavańnie kampietencyja, paradak arhanizacyi i dziejnaści ŭrada (u ciapierašni čas heta Zakon «Ab Saviecie Ministraŭ Respubliki Biełaruś» ad 23 lipienia 2008 h. sa źmienami i dapaŭnieńniami).
Zrazumieła, što pry adnaŭleńni Kanstytucyi 1994 h. varta zabiaśpiečyć samastojnaść urada jak kamandy aŭtarytetnych prafiesijanałaŭ, adkaznych za kiravańnie ŭsimi śfierami dziaržaŭnaha i hramadskaha žyćcia.
Z hetaj metaj prapanujecca ŭklučyć u tekst Kanstytucyi novy raździeł 4.1 pad nazvaj «Urad Respubliki Biełaruś». Heta daść mahčymaść bolš dakładna vyznačyć miesca i rolu ŭrada ŭ sistemie orhanaŭ ułady, a taksama prapisać miechanizm jaho ŭzajemadziejańnia ź inšymi orhanami ŭłady. Pry hetym davać śpiecyjalnuju nazvu ŭradu nieabaviazkova.
U novaj redakcyi art.106 prapanujecca paznačyć, što ŭrad źjaŭlajecca najvyšejšym orhanam vykanaŭčaj ułady ŭ Respublicy Biełaruś.
Dalej moža być vykarystany źmiest častki 1 hetaha artykuła, u jakoj havorycca, što ŭrad stvarajecca dla realizacyi paŭnamoctvaŭ vykanaŭčaj ułady ŭ halinach ekanomiki, zamiežnaj palityki, abarony, nacyjanalnaj biaśpieki, achovy hramadskaha paradku i ŭ inšych śfierach dziaržaŭnaha kiravańnia.
U hetym artykule varta adznačyć, što ŭrad u svajoj dziejnaści padspravazdačny Sojmu, a składaje svaje paŭnamoctvy pierad znoŭ abranym składam Sojma.
Artykuł 107 metazhodna pryśviacić paradku farmavańnia ŭrada. U jaho skład pavinnyja ŭvachodzić prem'
Skład urada pavinien zaćviardžacca Sojmam nie paźniej, skažam, za try miesiacy z dnia pieršaha pasiedžańnia znoŭ abranaha Sojma.
Paradak farmavańnia ŭrada pavinien być samym demakratyčnym.Deputaty parłamienta mohuć praz partyjnyja frakcyi i pastajannyja kamisii vyłučać kandydatury čalcoŭ urada, u tym liku prem'
Kolkasny skład urada nie pavinien pieravyšać 15–18 čalcoŭ. Ich pavinnyja viedać u tvar i deputaty, i prostyja hramadzianie jak asobaŭ, adkaznych za stanovišča spravaŭ u krainie. Adpaviedna, varta skaracić kolkaść ministerstvaŭ i inšych respublikanskich orhanaŭ dziaržaŭnaha kiravańnia.
Jak budzie farmavacca ŭrad?
Praces zaćvierdžańnia składu ŭrada pavinien pačynacca z uniasieńnia kandydatury prem'
Možna dapuścić mahčymaść uniasieńnia na razhlad parłamienta niekalkich kandydatur na pasadu prem'
Prem'jer-ministr ličycca abranym, kali za jaho kandydaturu prahałasavała nie mienš za 2/3 sa śpisavaha składu deputataŭ Sojma.
U vypadku, kali kandydatura nie atrymaje nieabchodnaj kolkaści hałasoŭ deputataŭ, to pavinnaja prapanoŭvacca dla abrańnia inšaja kandydatura.
Abrany prem'
Dla abrańnia inšych čalcoŭ urada, u tym liku namieśnikaŭ prem'
Jakija buduć paŭnamoctvy ŭrada?
U novaj redakcyi artykuła 108 Kanstytucyi prapanujecca zamacavać nastupnyja paŭnamoctvy ŭrada:
1) raspracoŭvaje i pradstaŭlaje na zaćvierdžańnie Sojma prajekt respublikanskaha biudžetu i rychtuje spravazdaču ab jaho vykanańni;
2) zabiaśpiečvaje praviadzieńnie ekanamičnaj finansavaj, kredytnaj i hrašovaj palityki, dziaržaŭnaj palityki ŭ halinie navuki, kultury, adukacyi, achovy zdaroŭja, ekałohii, sacyjalnaha zabiaśpiečańnia i apłaty pracy;
3) prymaje miery pa zabiaśpiečańni pravoŭ i svabodaŭ hramadzian, achovie ŭłasnaści i hramadskaha paradku;
4) ažyćciaŭlaje ahulnaje kiraŭnictva ŭ halinie adnosin ź inšymi dziaržavami i mižnarodnymi arhanizacyjami;
5) zaklučaje mižnarodnyja damovy i pahadnieńni, što adnosiacca da jaho kampietencyi;
6) vystupaje ad imia ŭłaśnika ŭ dačynieńni da majomaści, jakaja źjaŭlajecca ŭłasnaściu Respubliki Biełaruś;
7) kiruje sistemaj padparadkavanych jamu orhanaŭ dziaržaŭnaha kiravańnia i inšych orhanaŭ vykanaŭčaj ułady;
8) admianiaje akty ministerstvaŭ i inšych respublikanskich orhanaŭ dziaržaŭnaha kiravańnia;
9) ažyćciaŭlaje nahlad za miascovym samakiravańniem u miežach i formach, vyznačanych Kanstytucyjaj i zakonami;
10) ažyćciaŭlaje inšyja paŭnamoctvy, uskładzienyja na jaho Kanstytucyjaj i zakonami.
Jak budzie pracavać urad?
U dadatkovym artykule 108–1 Kanstytucyi varta praduhledzieć, što prem'
Z tekstu artykuła 107 Kanstytucyi 1994 h. varta zachavać normu ab tym, što parłamient maje prava zasłuchać spravazdaču luboha čalca ŭrada ab jaho dziejnaści, u tym liku pa pytańniach vykanańnia zakonaŭ.
U vypadku straty ŭradam, prem'
Urad u miežach svaich paŭnamoctvaŭ pavinien mieć prava vydavać pastanovy, abaviazkovyja na ŭsioj terytoryi Respubliki Biełaruś.
Kamientary