Siarhiej Astraŭcoŭ. Časovaje źniknieńnie

Časovaje źniknieńnie

29 listapada ŭnačy ŭ Horadni pastavili kryž na miescy, dzie kaliści była Fara Vitaŭta. Kryž prastajaŭ dva dni. 30 listapada ŭviečary jon źnik.

Śviedkaŭ źniknieńnia kryža nie znajšłosia, jak i śviedkaŭ jaho ŭstalavańnia. Draŭlany kryž daŭžynioju čatyry metry prynieśli i ŭkapali pasiarod kaściolnych padmurkaŭ. Heta adbyłosia jakraz u tuju noč, kali spoŭniłasia 39 hadoŭ ad zrujnavańnia chrama. Ranicaj haradžanie stali spyniacca pobač, čytali šyldačku na kryžy. U joj paviedamlałasia, što «varvarstva było ździejśniena kamunistyčnym režymam» u 1961 h. Niekatoryja fatahrafavali kryž, niekatoryja chucieńka biehli dalej. Biełaruskaja mova tekstu niesła prysmak kramoły. Tym bolej što na kryžy jak byccam raspnuli biełaruski ściah — u vyhladzie skryžavanych pasaŭ adpaviednych koleraŭ. Adzin z čynoŭnikaŭ harvykankamu adrazu nazvaŭ padzieju «palityčnaj akcyjaj», pakolki nieviadomyja dazvołu ŭ haradzkoha načalstva nie pytalisia. Navina chutka razyjšłasia. Uviečary vierniki sabralisia pad volnym niebam na malitvu, a kryž byŭ aśviačany. Praz sutki jon źnik.

Hetaje źniknieńnie nahadvaje los samoha kaścioła. Jon byŭ samym starym u horadzie — poźniehatyčnym. Starejšaja za jaho — tolki pravasłaŭnaja Kałoža, jakaja zachavałsia napałovu. Padčas rasiejskaj akupacyi, na pačatku XIX st., carskija ŭłady pa-varvarsku pierarabili kaścioł, nasadziŭšy na poźniehatyčny «karak» vializnyja «cybuliny». Tolki za polskim časam chram znoŭ nabyŭ svoj sapraŭdny vyhlad. Heta, napeŭna, raźjušvała savieckuju ŭładu, jakoj naplavać było navat na svaju pravasłaŭnuju carkvu. Kaścioł źniščyli, prosta kab źniščyć. Nijakaj navat ujaŭnaj patreby nie było — kab, naprykład, pabudavać zamiest jaho chruščoŭku. Miesca jaho, u samym centry horadu, na Savieckaj płoščy, dahetul pustuje. Zrešty, na pačatku 90-ch hetaja akaličnaść jakraz natchniała. Zahavaryli pra toje, što niekali mahčyma budzie navat adbudavać śviatyniu, choć tady z-za inflacyi i kryzysu heta zdavałasia nierealnym. Była tady i sproba pastavić kryž. Adnak ułady adkazali, što na padmurkach buduć pravodzicca raskopki. Sapraŭdy, ich raskapali i kinuli. Pra zadumu z kryžam bolš nichto nia ŭspomniŭ. Biaździejničali čamuści navat kaściolnyja ŭłady, choć im heta zrabić było niaciažka.

A potym była prezydenckaja kampanija. Paśla jaje stała zrazumieła, što novaja ŭłada nikoli nie dazvolić adnavić hetki vialiki kaścioł.

Sioleta vierniki-biełarusy, dla jakich nabaženstva na biełaruskaj movie adbyvajecca zvyčajna raz na tydzień u Farnym kaściole, vyrašyli inicyjavać adnaŭleńnie razburanaj śviatyni. Było b symbaličnym adbudavać chram i zrabić biełaruskim, — vyrašyli jany. Bo ŭ svaim rodnym horadzie biełarusy nia majuć svajho kaścioła. Usie kaścioły tut ličacca polskimi i, za redkim vyniatkam, nabaženstva ŭ ich viadziecca tolki na polskaj movie.

Pra zadumu stała viadoma palakam, i jany pačali pierajmać rej. Vyśvietlili, što za miažoj jašče žyvuć byłyja haradziency, jakich chryścili ŭ Fary Vitaŭta. Što jość mahčymaść pačać kampaniju zboru achviaravańniaŭ. Pakolki siońnia na Haradzienščynie budujucca hetkija ž vialikija kaścioły, realny šaniec znajści hrošy na adnaŭleńnie zrujnavanaha chrama isnuje. Na dumku adnaho ź siabroŭ Sajuzu palakaŭ, kaścioł varta i treba adbudavać, bo ŭ centry miesta byli try kaścioły-daminanty: Vitaŭta, Farny (jezuicki) i Bernardynski. Pieršaj jakraz i brakuje.

Što da kryža, dyk zavadatarami ŭ hetaj spravie stali lidčuki. Niekalki hadoŭ tamu jany pastavili, a potym šmatkroć uznaŭlali kryž na miescy pakarańnia śmierciu ksiandza A.Falkoŭskaha. Hety śviatar zapłaciŭ žyćciom za toje, što ŭ 1863 h. začytaŭ viernikam manifest paŭstanckaha ŭradu. Lidzkija ŭłady raz za razam niščyli kryž, i pakul što pieramoha zastałasia za imi. Časova.

Siarhiej Astraŭcoŭ