Źmicier Bartosik. Terytoryja biesperspektyŭnaści

Źmicier Bartosik

 Terytoryja biesperspektyŭnaści

«Uvažajemyje biełorusy. My, vaši staršije russkije braťja, takije žie hraždanie Biełoruśsii, kak i vy sami, ot vsiej svojej bratskoj duši pozdravlajem vas s itohami poślednieho riefierienduma, hdie vy, v bolšinstvie svojem, projavili prirodnuju mudrosť i niemałoje mužiestvo, izjaviv žiełanije okončatielno dorasti do vielikoj russkoj kultury, pridav jazyku Puškina i Tołstoho status hosudarstviennoho».

Prykładna taki tekst źbiraŭsia adzin moj siabar razdrukavać i parasklejvać pa stalicy. Ideja naradziłasia paśla referendumu 1995-ha hodu, jaki adbyŭsia jakraz šeść hadoŭ tamu. Jak niaścierpnaje žadańnie paśla bojki jašče raz machanuć kułakom. Machanuć naastatak, kab nadoŭha zapomniłasia. Kab u tych, chto pračytaje ŭlotku, krychu prajaśniłasia ŭ hałavie, što heta takoje — plavać u svajo.

Zaduma zastałasia niaździejśnienaju. Adnak ja zhadvaju pra jaje kožnaha razu, kali na vočy traplajucca dychtoŭna zroblenyja nalepki, što zaklikajuć «skazať diktatoru niet». Skazać, viadoma, karcić. Pryčym nia tolki dyktataru, ale j tym zmaharam.

Šmat čaho možna było sprahnazavać u 1995-m, ale tolki nia toje, što zmahańnie za demakratyčnuju budučyniu praz šeść hadoŭ budzie vieścisia amal vyklučna pa-rasiejsku — kab być zrazumiełym nia tolki svajoj aŭdytoryi, ale i sponsaram, i rasiejskim naziralnikam. Tady jak nikoli vyrazna było vidać miažu miž tym, što možna rabić, a čaho — ni ŭ jakim razie. Moŭny čyńnik u tym padziele vyhladaŭ na asnoŭny. Bo suprać nadańnia dadatkovych paŭnamoctvaŭ Łukašenku prahałasavaŭ toj samy miljon biełarusaŭ, što j za adzinuju dziaržaŭnuju movu.

...Zhadvaju adzin epizod sa svajho pačatkovaha biełaruskamoŭnaha žyćcia. Haspadynia kvatery, dzie ja zdymaŭ pakoj, veteranka vajny j pracy, niejak skazała mnie: «Hatovaja pasporyć, što kahda ty ŭpiarvyje ŭsłyšał biełaruskuju movu, dyk jana tabie nie panraviłasia. Jana dałžna była pakazacca cibie hrubaj». Sama jana, kolišniaja viaskovaja dziaŭčyna, ličyła siabie rasiejskamoŭnaju miančankaj.

Nia viedaju, ci pierakanaŭ ja nieśviadomuju siamidziesiacihadovuju staruju ŭ vidavočnych rečach. Adnak, što toje samaje nieŭzabavie pryjdziecca dakazvać maładym, pryhožym, piśmiennym ludziam, jakija daŭno j sprytna “zajmajucca demakratyjaj”, nijak nie čakaŭ.

Niadaŭna na praspekcie streŭ adnaho daŭno znajomaha maładziona-aktyvista, jaki ŭručyŭ mnie čarhovuju ŭlotku za «našie buduŝieje». Na majo niamoje pytańnie jon adkazaŭ, što, maŭlaŭ, nie sustrakaŭ jašče nikoli ŭ svaim žyćci čałavieka, jaki b prasiaknuŭsia biełaruščynaj, pračytaŭšy biełaruskamoŭnuju ŭlotku. Da biełaruščyny, maŭlaŭ, prychodziać tolki praz kulturnyja akcyi. A tamu treba zavajoŭvać niekranutuju calinu — rasiejskamoŭnuju hramadu.

Pahadzicca ź im nie mahu, bo nia bačyŭ jašče ŭ Biełarusi rasiejskamoŭnaj hramady. I nikoli nie prymu za svaju tuju movu, na jakoj havoryć mienskaja vulica, mienskija FM-stancyi, “vertykalny” isteblišment. Vyklučeńnie tut składajuć hazety. Naša niezaležnaja presa, jakaja sapraŭdy havoryć z čytačom vyklučna pa-rasiejsku. Niby z tamboŭcam.

Z adviečnym Kupałavym pytańniem “Čamu vam dzika jaho mova, jakoj azvaŭsia biełarus?” ja prajšoŭsia pa redakcyjach demakratyčnych hazetaŭ. Zavitaŭ u masavy tydniovik “Svobodnyje novosti”, ilustravany časopis “Kurjer” i hazetu “Otdychaj”.

Viartajučysia dadomu paśla hutarak, zaŭvažyŭ u padjeździe kala liftu śviežuju zubroŭskuju nalepku. “Tierritorija, svobodnaja ot łukašizma”. Nia kraj, nie kraina, nie dziaržava. «Tierritorija». Volnaja moža navat nia stolki ad łukašyzmu, kolki ad normaŭ i pryncypaŭ. I ad perspektyvy realnych pieramienaŭ.