Biełaruś praz 100 hadoŭ

 Biełaruś praz 100 hadoŭ

Kraina zamkaŭ

2101 hod. Leta. Ziamla Biełarusi siniaja-siniaja, jak u apošnich mrojach insurhienta ź viadomaha apaviadańnia Karatkieviča. Sinieje bieźlič azioraŭ, rekaŭ, stavoŭ z čystaj, prazrystaj vadoju. Siniejuć biaskrajnija paletki lonu, jakija tolki-tolki zaćvili. Vakoł hetaj siniečy — murožnyja sienažaci, dahledžanyja pali, sivyja puščy, honkija hai, maładyja dubrovy. A nad takoj pieknatoju ŭznosiacca ŭ nieba čyrvona-brunatnyja i biełyja viežy zamkaŭ, ratušaŭ, bažnicaŭ. Nia tolki Ružany, Halšany dy Kreva, Słucak, Niaśviž dy Navahradak, Łahojsk, Miensk, Horadnia j Połacak — amal kožnaje miesta j miastečka maje svaju, niachaj sabie z padmurku adbudavanuju daŭninu. U zamkach mieściacca muzei, mastackija halerei, daślednickija labaratoryi, hateli dla turystaŭ. U paradnych zalach ładziacca kanhresy, kancerty, karnavały, inšyja prynahodnyja imprezy. U ratušach, jak i šmat viakoŭ tamu — mahistraty. Biełaruś — šmatkanfesijnaja kraina. U kaściołach dy cerkvach molacca unijaty, ryma-kataliki, pratestanty, pravasłaŭnyja, u miačetach — musulmanie. Ale ŭsie słaviać Boha pa-biełarusku.

Minuła amal dzievianosta hadoŭ z taho času, kali pieršy demakratyčny parlament Biełarusi pryznaŭ dziaržaŭnymi našy spradviečnyja symbali — hierb “Pahonia” dy bieł-čyrvona-bieły ściah. Respublika była abvieščanaja neŭtralnaj dziaržavaj. Srodki, jakija išli na zbroju dy siłavyja struktury, parlament nakiravaŭ na adnaŭleńnie ekanomiki. Pastupova Biełaruś bahacieła. Stała mažlivym adradžeńnie Kraju, źniaviečanaha biazhłuzdym haspadarańniem raniejšych kiraŭnikoŭ. Pa prajektach vučonych — ekolahaŭ dy historykaŭ — ludzi lekavali pryrodu, restaŭravali staražytnyja pomniki dojlidztva. Hetak ciaham hadoŭ u Biełarusi znovu ŭznaviłasia jaje spradviečnaja aŭra. Biełarusy pačulisia dziećmi Ajčyny, niazmušana viarnulisia da svaje movy, kultury, ładu žyćcia.

Biełaruś — parlamenckaja respublika. Stalicaj dziaržavy staŭsia Połacak. Tut mieściacca ŭsie ŭradavyja ŭstanovy dy ambasady. A ŭ Zadźvińni, na miescy Vysokaha zamku ŭźviedzieny barokavy budynak parlamentu. Miensk zastaŭsia bujnym navukovym, handlovym dy pramysłovym centram.

U haradach Biełarusi žycharoŭ pamienieła. U Miensku — jakich 700 tysiačaŭ, u inšych bujnych miestach — pa 200—400 tysiačaŭ. Paŭsiudna vabić voka zielanina parkaŭ dy skveraŭ, sinieča basejnaŭ z fantanami. Sučasnyja budynki harmanična dapaŭniajuć daŭninu. Pomniki tatalitarnych časoŭ daŭno źviezienyja ŭ muzej tatalitaryzmu dy va ŭtylizatary. Harady j miastečki ŭpryhožvajuć skulptury śviatych patronaŭ Biełarusi, jejnych abaroncaŭ, aśvietnikaŭ, dziejačoŭ Adradžeńnia. Taksama źmienienyja nazvy niekatorych placaŭ dy vulicaŭ. Užo treciaje pakaleńnie mieścičaŭ žyvie na vulicach bratoŭ Łuckievičaŭ, Filistoviča, Arsieńnievaj, chodzić pa placoch Śviatoj Eŭfrasińni, 27-ha lipienia, Hierojaŭ Ajčyny. Mikrarajony rekanstrujavanyja. Kvatery ŭ damach dvuchuzroŭnievyja, z balkonami-sadami. Ale biełarusy najbolš lubiać žyć pa-za miestam, u pałacykach sa smalistaha, zvonkaha dreva. A dziela transpartnych patrebaŭ majuć aŭtaloty.

Na paletkach haspadarać fermery. Z dapamohaj admysłovych dystancyjnych pultaŭ jany kirujuć mašynami, što abrablajuć dziasiatki hiektaraŭ ziamli. Vakoł fermaŭ raskinulisia vinahradniki, špalery karlikavych sadovych drevaŭ. Kožnaja haspadarka zabiaśpiečvaje siabie elektraenerhijaj, najbolš ź pierapracoŭki adkidaŭ pa japonskaj technalohii. A ŭvohule ŭ krainie karystajucca enerhijaj hidraelektrastancyjaŭ, vietrakoŭ, ź vialikaju zaściarohaju — atamnaj. Na lasnych prahalinach fermery ŭtrymlivajuć plantacyi žuravinaŭ, čarnicaŭ, arechaŭ. Dary lesu dy lon składajuć značnuju častku biełaruskaha ekspartu. I tolki ŭ Čarnobylskaj zonie niama ni paletkaŭ, ni plantacyjaŭ. Ziamla adpačyvaje, pavolna pazbaŭlajecca ad radyjacyi.

U biełaruskich siemjach šmat dzietak, zdarovieńkich, cikaŭnych, pracavitych. Z robataŭ-chatničkaŭ najbolš papularnaja madel — Kot Bajun. Jon i ŭ domie prybiare, i małych dahledzić-nahaduje, zbaić im kazačku, zmurłykaje kałychanku. Ale matulinaj piaščotaju dy baćkoŭskaju ŭvahaju dzietki taksama nie abdzielenyja. Škoły ŭzhadoŭvajuć moładź nacyjanalna śviedamuju, zdolnuju samastojna nabyvać viedy, davać sabie rady ŭ najskładaniejšych sytuacyjach. Naviedvańnie zaniatkaŭ — na vybar vučniaŭ. Abaviazkovyja tolki ekskursijnyja dni. Vyšejšaja adukacyja — na eŭrapiejskim ŭzroŭni.

...Pa-nad viežami zamkaŭ kružlajuć spartovyja elektraplanery. Vakacyi! Chłopcy j dziaŭčaty ŭźlatajuć u padniabieśsie, kab z vyšyni nahladziecca na svoj luby Kraj. Apošnim časam biełarusy mała vandrujuć pa śviecie. Bo ŭsio nia mohuć natalić dušy svajoj vyśnienaj, vymalenaj, vypakutavanaj dy ŭrešcie zdabytaj i adrodžanaj Biełarusiaj.

Rahnieda Alachnovič