Apazycyja abjadnałasia ŭ adzinuju pieradvybarnuju kaalicyju. Hetaha syhnału čakali na Zachadzie i Ŭschodzie. Biełaruskaja apazycyja prezentavała «Piaciorku+» cicha, pradkazalna i biez anšlahu. Usio było znajoma. Mižnarodny adukacyjny centar. Pravieranyja ŭ bajach za demakratyju palityki. Minimum novych tvaraŭ. Minimum idealohii. Hramadztva stolki nahledziełasia ŭžo hetych ruchaŭ, što stavicca da lubych takich pačynańniaŭ abačliva. Ciažka skazać, kolki šancaŭ maje staraja schiema — kaalicyja tradycyjnaj apazycyi z aporaj na Zachad. Ale vialikaha vybaru niama«Piaciorka+» padkupaje prynamsi svajoj biełaruskamoŭnaściu.
Prymajuć «Piaciorku» ŭ Varšavie, deputataŭ «Respubliki» — u Prazie. Da ich pryhladajucca, im robiać znaki ŭvahi. Ale kluč da pieramohi — usio ž u bazie ŭnutry krainy. Pakul hetaja baza nia vyjaviłasia. Voś u čym zahvazdka.
Na rucinnaj prezentacyi «Piaciorki+» zaŭvažny byŭ Vasil Staravojtaŭ. Prykmietny mienavita svajoj uračystaściu, svaimi ordenami i zorkami, jakija jon nadzieŭ dziela viery ŭ palitykaŭ. Usieahulnyja spadziavańni vykazaŭ śpiavak Lavon Volski: «Ja spadziajusia na vychad krainy z zastoju. Hety vychad musić narešcie adbycca. Tamu što kraina ŭ ciažkim peryjadzie zastoju ŭžo niekalki hadoŭ. Heta treba łamać, i ja spadziajusia na lubuju siłu, jakaja heta złamaje».
Chaciełasia b spadziavacca.
Ajsberh Piaciorki+ biare kurs na vybary
19 studzienia adbyłasia daŭno abvieščanaja prezentacyja Narodnaj kaalicyi «5+». Hetaja «apazycyjnaja kalona» arhanizavałasia raniej za inšyja, ale aficyjna vyjšła na marš adnoj z apošnich, upeŭniena i nie śpiašajučysia. Jaje lidery śćviardžajuć, što zdoleli abjadnać kala 90% subjektaŭ biełaruskaha hramadzka-palityčnaha žyćcia. Dakładna toje samaje kažuć, tolki na svaju karyść, ich apanenty z Eŭrakaalicyi «Svabodnaja Biełaruś». Chto maje racyju, pakažuć vybary.
Haściej i žurnalistaŭ kala ŭvachodu ŭ Mižnarodny adukacyjny centar, dzie miełasia adbycca prezentacyja «Piaciorki», sustrakała hrupa siabroŭ KCHP—BNF. Razdavali ŭlotki «Biełaruskaj Salidarnaści». Na samim ža mierapryjemstvie pra hetuju partyju zhadaŭ u svaim vystupie tolki Radzim Harecki. Jon adznačyŭ, što z pavahaj stavicca da KCHP—BNF, ale nie padtrymlivaje abvieščanaha joj bajkotu vybaraŭ u pałatu pradstaŭnikoŭ. «Tyja, što bajkatujuć vybary, iznoŭ zastajucca zboku i buduć nazirać praces», — skazaŭ Harecki.
Prezentacyju viali Zinaida Bandarenka i Siarhiej Zakońnikaŭ. Jana prachodziła pad muzyku z «Połackaha sšytku». Pieršym pramaŭlaŭ Stanisłaŭ Šuškievič: «Zachoŭvajučy pryvyčku ŭniversyteckaha prafesara, ja prosta rastłumaču, što my robim». Try asnoŭnyja punkty prahramy kaalicyi, pavodle słovaŭ Šuškieviča, — heta niezaležnaja Biełaruś, demakratyja i pavaha da pravoŭ čałavieka. Siarod zadačaŭ, jakija stajać pierad «5+», Šuškievič adznačyŭ stvareńnie ŭmovaŭ, kab našyja hramadzianie mahli zarablać na hodnaje žyćcio, stvareńnie zasłonu falsyfikacyi vybaraŭ, viartańnie pavahi da Biełarusi ŭ śviecie i h.d. Pośpiech Narodnaj kaalicyi harantavany, kali jana zastaniecca adzinaj, a jaje ŭdzielniki buduć vyšej za «drobnyja ambicyi», skazaŭ lider BSDH.
Siarhieja Kalakina turbavała toje, što siońnia «šyraka vykarystoŭvajecca ŭkaranieńnie ŭ apazycyi ahientaŭ upłyvu, stvareńnie falšyvych apazycyjnych centraŭ». Kiraŭnik PKB ličyć, što toj, chto vystupaje suprać Narodnaj kaalicyi, «vystupaje suprać Biełarusi».
Vincuk Viačorka zhadaŭ Kupałavy słovy pra samaje vialikaje licha biełarusaŭ — ich samich. «Hetaje pajadnańnie adkaznych za Biełaruś palityčnych siłaŭ stvoranaje biełaruskimi rukami, a nie inśpiravanaje zvonku», — skazaŭ lider Partyi BNF. Jon pryhadaŭ zmahańnie za Licej, moładź, jakaja źjaždžaje za miažu, źnikłych palitykaŭ.
Narodnuju kaalicyju vitali staršynia Fondu imia Lava Sapiehi Alaksandar Žučkoŭ, a taksama były ministar Michaił Marynič, jaki ciapier «kaardynuje stvareńnie Eŭrapiejskaha ruchu ŭ Biełarusi».
Anatol Labiedźka kazaŭ, što «5+» — «heta pieršaja siła apazycyi». Pavodle słovaŭ lidera AHP, užo niekalki hadoŭ iduć razmovy nakont stvareńnia «treciaj siły», ale jana tak i nie źjaviłasia, a ciažar palityčnaj dziejnaści lažyć na «staroj» apazycyi. Havoračy pra mižnarodnuju pracu «5+», Labiedźka skazaŭ: «Siońnia my možam sustrakacca na takim uzroŭni, pra jaki Alaksandar Ryhoravič maryć užo dziesiać hadoŭ».
Apazycyjanery ŭžo ciapier adčuvajuć, jakoj ciažkaj budzie dla ich vybarčaja kampanija. Dziela pieramohi jany hatovyja źviarnucca navat da zvyšnaturalnych siłaŭ. Toj ža Anatol Labiedźka zajaviŭ, što «byŭ u carkvie i pastaviŭ śviečku za Narodnuju kalicyju «5+». Zahadkavuju frazu vymaviŭ i akademik Radzim Harecki: «Našaja sprava padtrymlivajecca z kosmasu». Uładzie jość nad čym padumać: a ci nie planuje biełaruskaja apazycyja zajmieć da vybaraŭ ułasny spadarožnik?..
Prysutnym na prezentacyi apisali asnoŭnyja momanty prahramy kaalicyi. Heta było vielmi darečy, bo bolšaść bukletaŭ «5+» z karotkimi prahramami zrobleny čamuści na anhielskaj movie. Akramia bukletaŭ, Narodnaja kaalicyja raspaŭsiudžvała taksama svaje kalandaryki i znački. Firmovy znak kaalicyi — stylizavanaja łacinskaja litara «V» — «viktoryja, pieramoha».
Krytyčnych zaŭvahaŭ u adras kaalicyi j adzinaha śpisu było mała, ale jany hučali važka. Uładzimier Kołas, jaki vystupaŭ ad imia Rady intelihiencyi i Liceju, skazaŭ, što «my bačym, jak daloka nam da sapraŭdnaj kansalidacyi». Jon zaklikaŭ udzielnikaŭ Narodnaj kaalicyi «padumać, kaho prapanujem u jakaści kandydataŭ» i z bolšaj pavahaj stavicca da «plusu».
Intryhaj stałasia adsutnaść na mierapryjemstvie deputataŭ hrupy «Respublika». Siarhiej Kalakin paviedamiŭ, što jany «ŭ adjeździe» — ich zaprasili ŭ Sojm Českaj respubliki. Ad imia respublikancaŭ na prezentacyi vystupiŭ ich pres-sakratar Uładzimier Dziuba. Jon začytaŭ aficyjnaje pryvitańnie, u jakim kanstatavałasia hatoŭnaść «Respubliki» da supracoŭnictva, i zvarot da ŭsich kaalicyjaŭ i demakratyčnych siłaŭ z prapanovaj da siaredziny lutaha pravieści «kruhły stoł» dla abmierkavańnia «kansalidacyi vysiłkaŭ i kaardynacyi dziejańniaŭ». Takaja pazycyja deputackaj hrupy naturalna ŭpisvajecca ŭ rečyšča čutak, jakija źjavilisia ŭ apošnija miesiacy: «Respublika» nia dumaje zadavolicca znachodžańniem u «plusie» i źbirajecca iści na vybary asobnaj kalonaj, a hienerał Frałoŭ užo raspačaŭ prezydenckuju kampaniju.
Kulminacyjaj prezentacyi «5+» było padpisańnie damovy pamiž udzielnikami kaalicyi. Svaje podpisy pad dakumentam pastavili try dziasiatki čałaviek. Niekatoryja z padpisantaŭ rabili heta z vokličam «Žyvie Biełaruś!» (pieršaja — spn.Alijeva). Vasilu Staravojtavu zala naładziła avacyju. Ad «moładzi» damovu padpisali dvoje — Aleś Karnijenka (AHP) i Aleś Michalevič (BNF). Nie zaprasili na padpisańnie Lavona Volskaha, jaki ŭ buklecie kaalicyi nazvany jaje aktyŭnym udzielnikam. Uvohule, dziejačoŭ kultury było mała. Ci to mała zaprašali, ci to intelihiencyja stała stavicca da palityki z aściarožnaściu. Zatoje znoŭ udzielničać u palityčnaj kampanii źbirajucca spadary Hančaryk, Jarašuk, Marynič...
Najbolšuju cikavaść vyklikała prezentacyja supolnaha śpisu kaalicyi na vybary. «Nam jość što i kaho pakazać, treba pakazać hramadztvu alternatyvu ŭ tvar», — skazaŭ Anatol Labiedźka. Praŭda, na prezentacyi było prademanstravana ŭsiaho 68 tvaraŭ kandydataŭ u deputaty ad «5+». Pryčynaŭ demanstracyi takoha «abmiežavanaha śpisu» niekalki: heta, pa-pieršaje, žadańnie časova zachavać tych, chto pracuje ŭ dziaržaŭnych strukturach, ad represijaŭ; pa-druhoje... adsutnaść fatazdymkaŭ usich udzielnikaŭ śpisu. «Vy pabačyli tolki častku ajsberhu», — zaznačyŭ Viačorka. A Labiedźka paabiacaŭ, što śpis jašče častkova budzie mianiacca, bo da kaalicyi mohuć dałučycca «viadomyja ludzi z mocnym patencyjałam».
Padobnyja prezentacyi Narodnaja kaalicyja planuje pravieści va ŭsich abłasnych centrach krainy. Tady i stanie viadoma, ci vypadkova padčas mienskaj prezentacyi ŭ zali nie było nivodnaha ni nacyjanalnaha, ni dziaržaŭnaha ściaha.
Siarhiej Jorš
Kamientary