Admietnaja asablivaść biełaruskich krajavidaŭ — heta mnostva abročnych kryžoŭ.
U XIX st. zamiežnyja hości, jakija naviedvali biełaruskija ziemli, dzivilisia, što kryžoŭ tut bolej, čym u susiednich Rasiei i Polščy. Kryžy padzialalisia na pamiatna-zaścierahalnyja, prydarožnyja, raskresavyja, prykryničnyja, na proščach i h.d. Ich ušanoŭvali, ź imi zmahalisia.
Jak viadoma, u druhoj pałovie XIX st. uzmaciniłasia rasiejskaja imperskaja palityka i katalictva na biełaruskich ziemlach adčuvała mocny cisk. Praz udzieł u vyzvolnym ruchu pieraśledavalisia ksiandzy, začynialisia kaścioły ci pierarablalisia pad pravasłaŭnyja cerkvy kaścioły dy klaštary. Spaznali pieraśled carskich uładaŭ i kryžy, bo ŭ pieranosnym sensie brali ŭdzieł u paŭstańni 1863—1864 h. «Litovskije jeparchialnyje viedomosti», rupar samadziaržaŭja na biełaruskich ziemlach, z tryvohaj pisali: «La kryžoŭ ździajśnialisia roznyja palityčnyja manifestacyi, verbavalisia palaŭničyja ŭ šajki… la kryžoŭ prymałasia prysiaha». Paŭstańnie było zadušana, insurhienty adpraŭlenyja ŭ Sibir, majontki kanfiskavanyja, adnak zastavałasia narodnaja pamiać. Narod pačaŭ stavić kryžy na miescach bajoŭ paŭstanckich atradaŭ. U 1864 hodzie hienerał-hubernatar Muraŭjoŭ vydaŭ zahad, jaki zabaraniaŭ stavić abo ramantavać hetkija pomniki la daroh, u palach i lasach. Nastupnym krokam staŭ imperatarski zahad 1870 h., jaki niepasredna rehlamentavaŭ uźviadzieńnie kryžoŭ:
«1. Asablivuju ŭvahu źviartać na kryžy prydarožnyja i na płoščach, i kali kryžy zładžany niepavažna ci paraśli mocham i zusim zaniapali, to papraŭlać ich niama patreby, a ŭ vypadkach, kali tyja kryžy niazhrabnyja, źniać ich i dreva ŭžyvać na piačeńnie prasfor.
2. Zusim zabaranić ustanaŭleńnie novych kryžoŭ.
3. Dazvolić adnaŭleńnie tolki tych zaniapałych kryžoŭ, jakija majuć asablivaje histaryčnaje značeńnie ci da jakich narod adčuvaje asablivuju niavydumanuju hłybokuju pašanu.
4. Unušać prychadžanam zamiest pastanoŭki kryžoŭ lepš rabić achviaravańni na patreby chramaŭ.
5. Sačyć, kab forma kryžoŭ była čysta pravasłaŭnaj».
Poŭny varyjant čytajcie ŭ papiarovaj i pdf-versii hazety "Naša Niva"
Vialejka
Ciapier čytajuć
Pamiatajecie byłoha pamiežnika, jaki staŭ dalnabojščykam i ŭ Hiermanii pryznavaŭsia ŭ lubovi da Łukašenki? Ź im biada15
Kamientary