Ci vy lubicie teatar?

Adnojčy mnie ŭžo daviałosia pisać pra teatar imia Janki Kupały, i ja ščyra spadziavaŭsia, što mnie bolš nikoli nie daviadziecca hetaha rabić.

Prosta tamu, što ja jaho nadta lublu. Ja dumaŭ, u prastacie dušeŭnaj, što aktoram trupy, u jakoj hrali vialikija Płatonaŭ i Hlebaŭ, Maŭčanaŭ i Ŭładamirski, Staniuta i Makarava, nie daviadziecca tłumačyć, što biełaruskaja mova — heta nia tolki leksyka ci artahrafija, ale i fanetyka, a vymaŭleńnie zaćviardziełaha, jak ja pamiataju sa školnaj łaŭki, huku «Č» jak «Č`» u biełaruskaj movie kateharyčna zabaronienaje. Ja vieryŭ, što scena, na jakoj staviŭ svaje spektakli vialiki Sańnikaŭ, zasłuhoŭvaje lepšaha vidovišča, čym pastaŭleny słupam Pluškin-Miłavanaŭ, jakomu dazvolena vymavić kala pałovy dziasiatka replikaŭ. Patłumačyŭšy ŭsio heta ŭ recenzii na vidavočna słaby spektakl, jakim ja paličyŭ «Čyčykava», ja vyčakaŭ paŭzu i vyrašyŭ schadzić u Kupałaŭski. Ale spačatku padyšoŭ da afišy.

Toje, što ja pračytaŭ na afišy, mianie ŭzrušyła. Chvilin dziesiać ja praciraŭ akulary, spadziejučysia, što zapaciełaje škło prosta nie dazvalaje mnie spaścihnuć sapraŭdny sens napisanaha. Napisana ž było prosta: «Karła Haldoni. Słuha dvuch haspadaroŭ. Pierakład z rasiejskaj Anatola Buteviča».

Nie, pavažanyja čytačy! Ja razumieju, što mnohija z vas majuć usie padstavy mianie nie lubić. Dapuskaju, što siarod hetaj katehoryi jość supracoŭniki Ministerstva kultury Respubliki Biełaruś, moža być — i supracoŭniki Kupałaŭskaha. Ale navat hetyja raby Melpameny nia majuć maralnaha prava davodzić niaščasnaha filolaha da sardečnaha kryzisu! Ci niachaj apłočvajuć mnie maralnyja vydatki i vizyt da manualnaha terapeŭta pa poŭnaj prahramie!

Kožny vypusknik fiłfaku paćvierdzić, što niabožčyk Karła Haldoni NIKOLI NIE PISAŬ PA-RASIEJSKU! I dla taho, kab jahonyja hieroi — u tym liku i słavuty Trufaldzina — zahavaryli na movie Alachnoviča, pjesu Haldoni treba pierakłaści Ź ITALJANSKAJ! A Anatol Ivanavič Butevič, vielmi prystojny čałaviek, što lubić svaju krainu, svaju kulturu, italjanskaj movy nia viedaje, u čym ščyra pryznaŭsia ŭsim nam.

Ale tady nazavicie svoj spektakl jak zaŭhodna inačaj. Heta moža ličycca «pierapracoŭkaj». «Aŭtarskaj varyjacyjaj». «Pjesaj pa matyvach» — krychu mieniej litaralnaści, krychu bolej fantazii, i «pipł schavaje»: jon ža, pipł hety samy, upeŭnieny, što televersija «Trufaldzina z Berhama» z Kanstancinam Rajkinym i Natallaj Hundaravaj — taksama Haldoni, chacia pjesa vialikaha venecyjanca napisanaja prozaj, i vieršavany «pierakład» abaznačaje surjoznaje adchileńnie ad zadumy. Ale heta było b našmat bolšaj praŭdaj, čym toje, što napisana na afišy hałoŭnaha teatru Respubliki Biełaruś i źviernuta da minakoŭ hałoŭnaha praspektu jaje stalicy. Bo «PIERAKŁAD Ź PIERAKŁADU NA RASIEJSKUJU» abaznačaje, što heta — što zaŭhodna, ale nie pierakład Haldoni, i što ŭ krainie niama piśmieńnikaŭ, jakija b viedali italjanskuju movu.

Stop-stop, spadarstva! Jość u nas takija piśmieńniki! Cudoŭnyja pierakładčyki jość! Toj ža Lavon Barščeŭski, skažam! Pa-mojmu, siarod movaŭ, viadomych spadaru Lavonu, nia tolki niamieckaja (Hiote) z francuskaj (Apaliner) i hreckaj (Eschił), ale i italjanskaja. Voś niachaj by jamu ministerstva naša i zamoviła adpaviedny pierakład. Darečy, tam jašče niechta Skarynkin ličycca, za svajho Dante navat niečym tam italjanskim uhanaravany. Voś i jon niachaj pierakładaje — kali, kaniečnie, jon pierakładaŭ Dante, a nie Łazinskaha. Abo Aksana Danilčyk z BDU, jakaja na pierakładach ź italjanskaj specyjalizujecca. Urešcie, adzin z redaktaraŭ hazety, jakuju vy čytajecie, taksama ŭ volnyja chviliny pierakładaŭ Pirandeła i Eka, i jon by zamovu Minkultu, napeŭna, taksama paličyŭ by za honar. A Anatol Ivanavič niachaj pierakładaje Niamceviča i Bahamolca — z polskaj movy, jakoj, nakolki ja razumieju, hety pavažany pierakładčyk Stanisłava Lema musić vałodać bolš-mienš prystojna. I nia treba jaho niasłavić, dajučy jamu zamovy, jakija nie adpaviadali b jahonaj natury, talentam i viedam.

Ja pišu pra heta zusim nie dla taho, kab kinuć kamień u aharod spadara Buteviča. Jakraz Butevič, chutčej za ŭsio, vinavaty mienš za inšych. Ja ŭjaŭlaju sabie, jak jon admaŭlaŭsia, kali jamu prapanavali zrabić hety, dazvolcie skazać, pierakład. Jak jon pakutavaŭ, ujaŭlajučy sabie złaślivaść kalehaŭ-pierakładčykaŭ: bačyš ty, italjaniec znajšoŭsia! Ale paprasili, paabiacali zapłacić... Treba ž žyć na niešta piśmieńniku, jaki nie spadziajecca na nieśmiarotnaść, padobnuju da nieśmiarotnaści Haldoni!

A voś vinavatyja jakraz tyja, chto padstaviŭ šanoŭnaha Anatola Ivanaviča.

Pa-pieršaje, mastacki kiraŭnik Kupałaŭskaha teatru spadar Rajeŭski. Byłyja zasłuhi nie dajuć mandat ździajśnieńnia hłupstvaŭ pry ŭsieahulnym maŭklivym uchvaleńni. Demanstracyja vidavočnaj niepavahi da hledačoŭ ułasnaha teatru — hłupstva. Kali nia horš. Kali heta nia śviedčańnie taho, što mastackaha kiraŭnika reputacyja davieranaj jamu ŭstanovy ŭžo paprostu nie chvaluje.

Pa-druhoje, vinavaty namieśnik ministra kultury, jaki kuryruje teatry. Ministraŭ u nas prezydent pryznačaje. Jany — ludzi nia tvorčyja, a palityčnyja, tamu možna pryznačyć šklara, i budźcie ŭdziačnyja, što vam jašče partača nie padsunuli. A voś namieśnikami ministraŭ pavinnyja być — i heta praktykujecca va ŭsim śviecie, uklučajučy Rasieju i Niamieččynu, jak ni dziŭna, — prafesijanały. Roźnicu pamiž PIERAKŁADAM i PIERAROBKAJ (PIERAKAZAM, VARYJACYJAMI i h. d.) jany pavinnyja razumieć. A kali nie razumiejuć, to niachaj jeduć na hutu pamočnikami škłovydzimalščykaŭ. Tam praca škodnaja, niebiaśpiečnaja, a raptam jany chacia b čamu-niebudź i navučacca. I buduć viedać, što kožnamu naležyć zajmacca svajoj niepasrednaj spravaj. U tym liku i pierakładčykam. Haldoni musić pierakładać čałaviek, što vałodaje italjanskaj. Heta BIASSPREČNAJA IŚCINA.

I tolki ŭ tym vypadku, kali hetym dvum vyšejnazvanym spadaram čarhovaje «kupałaŭskaje» «biazładździe» darma projdzie, vinavatym budzie ministar. Tamu što nie vykonvaje svajoj naŭprostaj funkcyi — nie kiruje kulturaj, a spakojna naziraje, jak jana idzie pad adchon pry maŭklivym pakusvańni spadarom Rajeŭskim svajoj ža ŭłasnaj barady. A dehradacyja hałoŭnaha teatru krainy — słužbovaje złačynstva čałavieka, što adkazvaje za hetuju samuju kulturu.

I apošniaje.

Ja abiacaju spadaru Rajeŭskamu, što z 1 studzienia i da kanca sezonu ja pasprabuju pabačyć usie pjesy, što iduć u jahonym teatry, i ščyra skazać čytačam, što ja pra ich dumaju.

Alaksandar Fiaduta

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0