Aleh Trusaŭ: Pakul ułada nie źmienicca, nijakich pierajmienavańniaŭ vulic u Biełarusi nie budzie
Dniami Kijeŭskaja haradzkaja rada pierajmienavała 11 vulic, płošču, praspekt i zavułak. Ciapier va ŭkrainskaj stalicy niama vulic Lenina, Leninskaj, Horkaha, Čapajeva, Ščorsa, Krupskaj, płoščy Dziaržynskaha dy inšych. Maskva daŭno ŭžo pazbaviłasia mnohich savieckich symbalaŭ. Tolki Miensk zastajecca badaj što adzinaj sa stalic byłych savieckich respublik, dzie savieckaja spadčyna zachavałasia amal u poŭnym abjomie. Ci jość šaniec u mienskich vulic Lenina, Marksa, Enhielsa, Kirava, Kamunistyčnaj, Revalucyjnaj usio ž taki źmianić nazvy?
U biełaruskaj stalicy pieršaja chvala pierajmienavańnia vulic pajšła jašče pry kancy 1980-ch. Pieršymi pierajmienavali vulicu Ždanava — u Žyłunoviča i vulicu Varašyłava — u Arłoŭskuju.
Na pačatku 1990-ch frakcyja BNF u Viarchoŭnym Saviecie 12 sklikańnia pačała damahacca praciahu pierajmienavańniaŭ. U 1991 hodzie pierajmienavali płošču Lenina ŭ płošču Niezaležnaści, Leninski praspekt — u praspekt Skaryny i vulicu Horkaha — u vulicu Bahdanoviča.
U studzieni 1993 hodu kamisija Mienharvykankamu pa najmienavańni i pierajmienavańni vulic i płoščaŭ «razhledzieła pytańnie ab prysvajeńni novych nazvaŭ šerahu vulic, što prylahajuć da płoščy Niezaležnaści. Abmierkavaŭšy šerah prapanovaŭ, kamisija pryjšła da rašeńnia ab pierajmienavańni vulicy Śviardłova ŭ vulicu Vacłava Łastoŭskaha, vulicy Miaśnikova — u vulicu Hleba Mienskaha, vulicy Biersana — u vulicu Adama Stankieviča. Adnosna novych nazvaŭ vulic Vaładarskaha i Ŭryckaha mierkavańni padzialilisia. Adny prapanavali pierajmienavać Vaładarskaha ŭ vulicu kniazia Rahvałoda, Uryckaha — u kniahini Rahniedy. Inšyja adpaviedna ŭ Haradzki Vał i Ramanaŭskuju Słabadu».
Mierkavałasia, što «ŭ budučym źmieniać nazvy taksama vulicy Savieckaja, Kamsamolskaja i Internacyjanalnaja».
U vyniku novyja nazvy ŭ 1993 hodzie atrymali tolki Ŭryckaha, Respublikanskaja, Apanskaha, Astroŭskaha — astatnija zachavali svaje savieckija nazvy.
Staršynia Tavarystva biełaruskaj movy Aleh Trusaŭ nakont ciapierašniaha rašeńnia Kijeŭskaj haradzkoj rady źmianić nazvy vulic vykazaŭ takoje mierkavańnie:
«Heta palityčnaje rašeńnie. Pakul nie było Majdanu, usie Leniny stajali, niahledziačy na kijeŭskuju demakratyju. A ŭ nas nia pachła toj demakratyjaj».
Na pytańnie, ci mahčyma pierajmienavańnie vulic u Miensku, spadar Trusaŭ pierakanany:
«Ja dumaju, pakul hetaja ŭłada nia źmienicca, ničoha my nia źmienim. Tak što tut možna kudy zaŭhodna pisać, ale pierajmienavańnie — heta «dochły numar». Adzinaje, pa linii TBM my damahajemsia prystojnaha najmieńnia novych vulic. Dziakujučy nam źjavilisia ŭ Miensku vulicy Lva Sapiehi, Janki Bryla dy inšych, źjaviłasia płošča Franciška Bahuševiča, ciapier heta i stancyja metro. To bok prystojnych vulic dziakujučy nam źjaviłasia niamała. Časam z nami rajacca, zachoŭvajuć nazvy niekatorych miascovaściaŭ, viosak. Prynamsi, novyja balšavickija nazvy nie dajuć. To bok staryja balšavickija nazvy zachoŭvajucca, a novych revalucyjnych i padobnych užo nichto nie daje».
Nastupnaja paśla 1993 hodu chvala pierajmienavańniaŭ adbyłasia ŭ 2005 hodzie, kali Łukašenka svaim ukazam pierajmienavaŭ praspekt Skaryny ŭ Niezaležnaści, a praspekt Mašerava — u Pieramožcaŭ. Imiem Mašerava nazvali vulicu na ŭskrajku horadu.
Byli i kurjoznyja pierajmienavańni. U 1998 hodzie vulicu Tankavuju, nazvu jakoj dali z nahody pačatku vypusku pieršaha seryjnaha savieckaha tanka MS-1, pierajmienavali ŭ honar paeta Jaŭhiena Skurko, jaki ŭziaŭ sabie pseŭdanim Maksim Tank jakraz u honar tanka. Karaciej, tank zastaŭsia Tankam.
Darečy, kampanija «Havary praŭdu» sabrała bolš jak 100 tysiač podpisaŭ za vulicu Bykava, pieradała ich u harvykankam. Była prapanova pierajmienavać Uljanaŭskuju ŭ vulicu Bykava. Ułady na heta nie pajšli. Što da vulic Lenina, Marksa, Enhielsa, Kirava, Śviardłova, Vaładarskaha dy inšych, eks-kiraŭnik «Havary praŭdu» Ŭładzimier Niaklajeŭ kaža, što pry hetaj uładzie ničoha nia źmienicca:
«Śviadomaść čałavieka farmujecca vielmi składanymi šlachami, i ŭ tym liku vielmi niečakanymi. Kali małady čałaviek idzie pa vulicy, jakaja nazyvajecca Kamunistyčnaja, maładaja dziaŭčynka idzie pa vulicy Lenina, to heta nia moža nia ŭździejničać na ŭśviedamleńnie śvietu, u jakim jany znachodziacca. Heta značyć, u krainie vyznajecca ideja, jakaja nazyvajecca kamunistyčnaj, heta značyć, što tut vaładar dumak — Lenin. I tyja ludzi, jakija dahetul vyznajuć byłuju idealohiju, pakul jany nia źmieniacca — budzie toje, što jość. Tamu jak maha chutčej treba pamianiać tych ludziej, jakija va ŭładzie i stajać popierak našaha šlachu».
Darečy, jašče ŭ 2012 hodzie namieśnik staršyni Mienharvykankamu Ihar Karpienka, jon ža pieršy sakratar Kamunistyčnaj partyi Biełarusi, pastaviŭ tłustuju kropku ŭ pytańni zamieny nazvaŭ vulic: «My chočam siońnia syści ad pierajmienavańnia vulic, hety peryjad my prajšli ŭ pačatku 1990-ch». Nakont zachavańnia ŭ centry takich vulic, jak Revalucyjnaja, Marksa, Lenina, spadar Karpienka skazaŭ, što «Revalucyjnaja — samaja biaskryŭdnaja nazva z punktu hledžańnia idealohii», a što da vulicy Karła Marksa, to «jana nazvanaja imiem filozafa, čyje pracy vyvučajucca ŭ mnohich universytetach śvietu».
Kamientary