Dziakujučy kamu na vulicach užo možna časam pačuć biełaruskuju movu

«Litaratura i mastactva» znoŭ namiokami zahavaryła pra rusifikacyju.

Temy palityčnych svabodaŭ ci pravilnaści ekanamičnaha kursu zastajucca zabaronienymi da abmierkavańnia ŭ dziaržaŭnaj presie. Nia znojdzieš tam infarmacyi, kolki multfilmaŭ pierakłali na biełaruskuju movu za 12 hadoŭ. Na hetym fonie śmiełaj vyhladaje ŭžo sam fakt dyskusii ŭ łukašenkaŭskaj hazecie «Litaratura i mastactva» na temy stanovišča biełaruska‑ i rasiejskamoŭnych litarataraŭ u Biełarusi.

Spačatku ŭ №3 «LiMu» (18 studzienia) pradstaŭnica mahutnaha kłanu Šamiakinych Maryja vykazvaje zakłapočanaść stanam biełaruskaj movy ŭ Biełarusi. «Moža, tamu i hibieje biełaruskaja mova, što jana zrabiłasia instrumentam dla analizu samoj siabie?» — pakručasta stavić pytańnie jana. «Kali biełaruskaja litaratura nie pavinna być abaviazkova i vyklučna biełaruskamoŭnaj, bo takoj nikoli i nie była, to biełaruskaje telebačańnie jakraz pavinna hučać pa‑biełarusku, a ŭ nas — usio naadvarot», — kaža spadarynia Šamiakina ŭ svaim artykule, vymušanaja prykryvać svoj horki pratest suprać tatalnaj rusifikacyi kłopatam pra… uzbahačeńnie litaratury Biełarusi «za košt tvoraŭ niebiełaruskamoŭnych, a ŭ pieršuju čarhu — ruskamoŭnych piśmieńnikaŭ».

Nia vytrymaŭ Leanid Hałubovič — kaliści hienijalny paet, a ciapier štatny krytyk zacuhlanaha «LiMu». Recenzujučy Iziasłava Katlarova, Ł.Hałubovič (№5, 1 lutaha) źviartajecca da daśledčyka rasiejskamoŭnaj litaratury Biełarusi Anatola Andrejeva: «Instynkt nacyjanalnaha zachavańnia pierasilić refleksii samavyniščeńnia. I jak vy, spadar Andrejeŭ, nie nazaviciesia — biełaruskim ruskamoŭnym litarataram ci ruskim litarataram Biełarusi — vy ŭsio adno budziecie ŭ hetaj dziaržavie i ŭ hetaha čytača druhasnym litarataram». Na dumku Ł.Hałuboviča, hetaja druhasnaść nie źviazanaja ani ź jakaściu, ani z tematykaj tvoraŭ rasiejskamoŭnych litarataraŭ, ale vyklučna z tym faktam, što ŭ Biełarusi jany pišuć pa‑rasiejsku.

Zaraz ža da dyskusii dałučyŭsia student Siarhiej Makarevič (№6, 8 lutaha). Što nie dazvolena Jupiteru, toje dazvolena studentu. Jon napisaŭ prama: rasiejskamoŭnyja piśmieńniki nabyli ŭ Biełarusi šyrokuju aŭdytoryju ŭ vyniku savieckaj palityki. U pytańni «ruskaj»/»ruskamoŭnaj» litaratury Biełarusi jon schilajecca da apošniaha aznačeńnia.

Tut nie zmaŭčali «ruskamoŭnyja» aŭtary. U svaim artykule (№11, 14 sakavika) Jury Fatnieŭ zastupajecca za A.Aŭrucina, paraŭnoŭvajučy rasiejskuju paeziju ŭ Biełarusi ź Niamihaj, zahnanaj u truby. Na jahonuju dumku, kali hetaja «Niamiha» j praryvajecca, niekatoryja prahnuć znoŭ zahnać jaje ŭ trubu. «Tvorčaść najbujniejšych ruskich paetaŭ zamoŭčvajecca hadami. Zatoje šyroka adznačajucca stohadovyja jubilei viaskovych hrafamanaŭ, jakija ryfmavali tak: «Heta ž nie Ema — cełaja paema», — śćviardžaje aŭtar.

Anatol Andrejeŭ u tym ža numary hazety paraŭnoŭvaje pohlady Ł.Hałuboviča z «kodeksam litaraturnaha skinchedzika» i nazyvaje rasiejskuju litaraturu «faktaram raźvićcia, a, mahčyma, i harantyjaj isnavańnia biełaruskaj litaratury». «Ci ŭpeŭnieny LeHAŁ, što jon robić biełaruskaj litaratury i kultury nieacennuju pasłuhu, zahaniajučy ich u izalacyjanizm?» — piša A.Andrejeŭ.

Aŭtary dyskusii užyvajuć nie navukovyja (niedastupnyja) ci palityčnyja (niesankcyjanavanyja), a amal vyklučna publicystyčnyja arhumenty, časta eŭfemizmy i namioki. Tak, u №12 (ad 21 sakavika) Cichan Čarniakievič śćviardžaje, što «biełaruski nacyjanalny kod ścierty jašče niekalki pakaleńniaŭ tamu». C.Čarniakievič baronić Ł.Hałuboviča, nazyvajučy jaho «letucieńnikam», jakomu «zusim nie kulturalahična balić (??) heta ŭsio, tamu i vyrvalisia takija žorstkija (sic!) słovy». «I takich, kamu balić, nia nadta mnoha, — piša sp.Čarniakievič, — ale mienavita jany ŭžo sto hadoŭ stvarajuć ex nihilo biełaruski dyskurs, niahledziačy ni na što. I tolki dziakujučy im na vulicy ŭžo možna časam (sic!) pačuć biełaruskuju movu». Aŭtar, viadoma, nia choča dazvolić sabie mierkavańnie, čamu ŭkrainskuju movu na vulicach Kijeva ci litoŭskuju na vulicach Vilni možna pačuć užo i nia časam.

Urešcie, u boj ustupiła ciažkaja artyleryja savieckaje škoły — akademik Uładzimier Hniłamiodaŭ, a taksama paet Juraś Paciupa (abodva — u №15).

Na dumku akademika, «i ruskamoŭnaj, i ruskaj litaratury Biełarusi brakuje moŭnaha asiarodździa, narodnaj moŭnaj stychii». Aściarožny akademik zaklikaje litarataraŭ da jadnańnia. «Dyj navošta nam — ruskamoŭnym i biełaruskamoŭnym piśmieńnikam — dzialicca? U nas ahulnaja ziamla, ahulnyja žyćciovyja kaštoŭnaści, ahulnyja radaści i prablemy…» — śćviardžaje jon.

Juraś Paciupa ličyć druhasnaść talentu i druhasnaść kulturnaj prynaležnaści pryncypova roznymi rečami. «Kupała i Kołas mienš słynuć, tolki my ich nie pramianiajem — ni na Mickieviča, ni na Šekśpira, ni na Brodzkaha…», — miarkuje aŭtar. Sp.Paciupa ličyć druhasnaj na terytoryi Biełarusi samu rasiejskuju movu, jakaja bytuje tut nia bolš za dźvieście hadoŭ. Na dumku aŭtara, u rasiejskamoŭnych talentaŭ, nakštałt Šklareŭskaha, niama kanfliktu ź biełaruskaj litaraturaj. «Ale, padobna, niekatoryja «tutejšyja ruskamoŭnyja», nie zyskaŭšy laŭraŭ ani Borchiesa, ani Šklareŭskaha, nadumalisia stać klasykami bolš pakručystym sposabam — pravioŭšy «začistku» biełaruskich ziemlaŭ ad biełaruskamoŭnych «hrafamanaŭ», — hrymić sp.Paciupa.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0