Dzieci Alaksandra … horaviča

8 traŭnia vialikaja zala Kupałaŭskaha była daloka nia poŭnaja: napiaredadni «doŭhich vychodnych» mienčuki pačali raźjaždžacca. Ale i teatrałaŭ zastałosia ŭ horadzie davoli. Išli «Dzieci Vaniušyna».

Dźmitry Bułachaŭ niejak skazaŭ mnie pra Hieorhija Tarazieviča:

— Toje, što my z taboju, paciejučy, budziem prydumlać hadami, jamu dastatkova ŭzhadać.

Dobraja pamiać časami padvodzić — nia tolki ŭ palitycy, ale i ŭ mastactvie. A ŭ pastanoŭščyka «Dziaciej Vaniušyna» Alaksandra Harcujeva — dobraja pamiać. I jon pamiataje, naprykład, cudoŭnuju pastanoŭku horkaŭskich «Miaščanaŭ» na scenie BDT. Na žal. Lepš by jon ich nia bačyŭ.

Heta Tałstoj zapeŭnivaŭ čytača, što kožnaja nieščaślivaja siamja nieščaślivaja pa‑svojmu. Siamja kupca Vaniušyna z pjesy Siarhieja Najdzionava strašenna nahadvaje siamju mieščanina Bieśsiamionava z pjesy Maksima Horkaha — što nieadnarazova adznačałasia i litaraturaznaŭcami, i teatraznaŭcami. U abodvuch vypadkach my prysutničajem pry raspadzie asnovaŭ śvietabudovy. Jačejka hramadztva atamizujecca, raspadajecca, jaje čalcy razychodziacca ŭsio dalej i dalej adzin ad adnaho. Takich pastanovak sučasny hladač nia lubić. Zanadta aktualna — pa temie.

Adnak Taŭstanohaŭ ubačyŭ u pjesie Horkaha davoli žudasnuju trahikamedyju. Usie hetyja mituślivyja ludzi niedarečnyja, śmiešnyja ŭ svaim kryku, u niaŭmieńni vysłuchać adzin adnaho i znajści supolnuju movu. U televizijnaj versii «Miaščanaŭ» jon navat sabraŭ usie sceny skandałaŭ u adno i daŭ ich pierad spektaklem u jakaści trejleru — pradbačliva zamianiŭšy kryki hierojaŭ iraničnaj muzykaj. Karcinka jość, a kryku niama. Alaksandar Harcujeŭ ža svajho Najdzionava nia ŭbačyŭ, a pačuŭ — pačuŭ u hetym samym kryku. I, na naš pohlad, nie paŭsiul zdoleŭ zachavać adpaviednuju žanru mieru.

Usiu pieršuju dzieju hieroi kryčać. Kryčać adzin na adnaho, a vušy zakładvaje ŭ hledača. Budziem ličyć, što vinavaty ŭ hetym pastanoŭščyk: chto stavić spektakl, toj i arhanizoŭvaje hukavuju prastoru. Navat vielmi tonki majstra psychalahičnaje niuansiroŭki Alaksandar Padabied nia moža navažyć na svajo dy idzie za režyserskim malunkam roli. Ale pakolki hety kryk supiarečyć samoj sutnaści jahonaha aktorskaha talentu, pieršaja dzieja benefisnaha spektaklu prasiadaje. Čuć kryk kupca Alaksandra Jahoraviča Vaniušyna ŭ vykanańni Padabieda davoli ciažka: jon ža, urešcie, nia Savieła Prakopaviča Dzikaha i nia Kit Kityča jakoha‑niebudź hraje! Niama patreby hłušyć partneraŭ i hledačoŭ. Tamu što baćkaŭ adčaj — cichi. Krykam biadzie nie dapamožaš.

Sytuacyju trochi ratuje mastak‑pastanoŭščyk Ihar Anisienka. Jon vidavočna taksama maje dobruju pamiać — praŭda, zrokavuju. I zamiest narmalnaha kupieckaha domu miažy XIX—XX stst. (časoŭ Vasy Žalaznovaj i Jahora Bułyčova) Anisienka ŭzvodzić eklektyčnuju budyninu — siaredniaje pamiž chatkaj na kurynych nožkach i škołaj čaraŭ Chohvarts z «Hary Potera». Tut taksama, jak i ŭ Chohvartsie, jość leśvica — vielizarnaja, z parenčami, jakaja, čaho dobraha, źmienić svajo miescaznachodžańnie i pakinie na vierchnim paviersie niespakojnych kupieckich dzietak. Tut visić vielizarny partret lubimaha dziaduli, jaki voś‑voś ažyvie i niaŭchvalna pačnie chitać hałavoju. I jość sklep, adkul źjaŭlajucca złosnyja mahły — najstarejšaja dačka Vaniušyna Kłaŭdzija (Juljana Michnievič vielmi dobra hraje hetuju padobnuju na pacuka istocinu) i jaje muž Ščotkin (Ihar Piatroŭ, na naš pohlad, trochi histeryčny — adnak z takoju žonkaju…).

Niesumnieŭnaje dasiahnieńnie spektaklu — muzyčnaje afarmleńnie. Muzyka M.Rychtera i N.Hovarda adnačasova i archaičnaja, i sučasnaja. Muzyčnaja trochrazovaja imitacyja strełu ŭ kancy spektaklu — kali Vaniušyn, razdušany trahiedyjaj siamji, zabivaje siabie — padabranaja vielmi staranna. A ŭ spałučeńni z promniami śviatła, što pranizvajuć ciemru kupieckaha domu, i z čaradoju dziaciej u biełych načnych kašulach hetaja muzyka daviaršaje pieratvareńnie miesca dziei ŭ niejkaje čaroŭnaje pamiaškańnie, u jakim razhortvajecca strašnaja kazka. Zrešty, «Hary Poter» — taksama strašnaja kazka.

Staromu Vaniušynu ŭ hetym śviecie adviedzienaja rola Dambłdora — tolki Dambłdora‑niebaraki. Małodšy syn, Alaksiej (biassprečnaja ŭdača maładoha aktora Alaksandra Kazieły — mahčyma, adna ź dźviuch najlepšych aktorskich prac va ŭbačanaj mnoj versii spektaklu), prosta kaža da baćki:

— Vy naradžali nas i zahaniali navierch. Redka my spuskalisia da vas uniz, kali nie chaciełasia pić i jeści, a vy padymalisia da nas tolki tady, kali ŭvažali za nieabchodnaje łajać nas i bić. I voś my vyraśli, my syšli źvierchu ŭžo darosłymi ludźmi sa svaimi hustami, žadańniami i patrabavańniami; i vy nie paznajacie nas; vy pytajecie — adkul my takija? Jak, musibyć, ciažka vam!

Voś ciažkaść hetu Alaksandar Padabied hraje vielmi ŭdała — u druhoj dziei. Jahonaje ščyraje žadańnie dasiahnuć spakoju, dać usim siamiejnikam zhodu — hetamu daješ viery. Tym bolej što pobač ź im — takaja cudoŭnaja žonka i maci, jakuju hraje Zinaida Zubkova (druhi šedeŭr hetaha viečaru — jaje Aryna Ivanaŭna absalutna arhaničnaja, naturalnaja i typovaja, joj daješ viery i spačuvaješ štochviliny). Scena na miažy dvuch aktaŭ, kali staryja Vaniušyny siadziać pobač, i Alaksandar Jahoravič, mabyć, upieršyniu razumieje racyju Aryny Ivanaŭny, jakaja spadziajecca tolki na Božuju dapamohu ŭ raźviazańni hetaha kanfliktu pakaleńniaŭ — mahčyma, samaja praniźlivaja ŭ amal trochhadzinavym spektakli.

Ale vierniemsia da maładych. Kali starym Vaniušynym nie pašenciła z usimi dziećmi, to hledaču taksama nie z usimi pašenciła. Trochi blakła hladziacca starejšy syn Kanstancin (Alaksiej Čarnihin) i dačka Ludmiła (Valancina Harcujeva). Zatoje dastatkova vyjhryšnaja Hannačka — Viktoryja Čaŭłytka znachodzić dla svajoj dobraj i cnatlivaj hieraini dakładnyja intanacyi i vyklikaje da jaje spahadu. Udałaja Alena (Śviatłana Anikiej) — biednaja svajačka, jakoj zdradžvaje jejny kachanak Kanstancin. Dziŭny typ «dziełavoha alkaholi¬ka» paŭstaje ŭ vykanańni Siarhieja Kraŭčanki, jaki hraje ziacia Vaniušynych Krasavi¬na: hety cham, jaki imkniecca stać panam, nie pazbyty i peŭnaha ŭjaŭleńnia pra honar, vałodaje kuražom i vyklikaje ŭ hledača nia tak nianaviść ci pahardu, jak dobrazyčlivuju, inšy raz, uśmiešku (asabliva na fonie žonki, jakaja nie ihraje rolu, a chałodna pramaŭlaje svoj tekst).

Adnak adzinym čałaviekam, hodnym vyrvacca z hetaha zapylenaha i ahłuchłaha ad usieahulnych krykaŭ i kupieckaha Chohvartsu (majem naŭviecie architekturu, a nia sutnaść padziejaŭ), akazvajecca małodšy syn. Linija Alaksieja vidavočna atrymałasia nia tolki ŭ aktora, ale i ŭ pastanoŭščyka. Harcujeŭ dla hetaha hieroja nie škaduje efektnych mizanscen, siarod jakich paznaješ navat «Viartańnie błudnaha syna». Całkam udała hraje Alaksandar Kazieła ŭ duecie z Aŭdoćciaj (vielmi malaŭniča, z kašečaj plastykaj, stvaraje jejny vobraz Jaŭhienija Kulbačnaja — a ŭ hetym epizodzie jana adnačasova dakładna pieradaje i pažadu drapiežnicy‑kachanki, i nierastračanaje kachańnie nieadbytaj maci), akanomkaj, jakaja jaho kaliś spakusiła. Ale apošniaje źjaŭleńnie Alaksieja na scenie — jahonaje faktyčnaje raźvitańnie z baćkam, kali jon kidaje vyklik starejšamu bratu, jaki zdradziŭ kachańniu. I hladač bačyć, jak chłopčyk u himnazičnaj formie niespadzieŭki pieratvarajecca ŭ maładoha Vaniušyna — takoha ž vysokaha, jak jahony baćka, syhrany Padabiedam, i navat harbavataha — tolki nie ad ciažaru zmarnavanych hadoŭ, a jak spružyna napiataha, hatovaha vyrvacca na volu.

Mnie dumajecca, što spektakl prosta jašče nie nakatany. Aktory ŭžyvajucca ŭ roli, jak zvyčajnyja ludzi ŭžyvajucca ŭ kuplenuju novuju vopratku ci abućcie. Tamu i kryk inšy raz zdajecca reakcyjaj talenavitych ludziej na čaravik, jaki pieracinaje nahu.

Razam z tym adrazu adznaču: pakul — heta adziny spektakl Kupałaŭskaha, jaki ja — heta dakładna, i nie dla taho, kab pra jaho pisać, — pajdu hladzieć druhi raz. I voś čamu.

Na tyja samyja roli Alaksandar Harcujeŭ pryznačyŭ vielmi roznych aktoraŭ. Ja bačyŭ Vaniušyna‑Padabieda. Ale jość ža i Vaniušyn‑Aŭsiańnikaŭ. Heta zusim inšy aktor. Jahony Alaksandar Jahoravič musić być nie padabiedaŭskim kupcom‑intelihientam, a našmat bolš ziamnym, — chutčej navat synam i ŭnukam pryhonnaha, a nia volnym čałaviekam u trecim pakaleńni. Zamiest padobnaj na kotku Jaŭhienii Kulbačnaj Aŭdoćciu hraje Alena Sidarava — aktorka zusim inšaha amplua. Chočacca ŭbačyć u roli Ščotkina Ihara Dzianisava — vidavočna macniejšaha navat u svajoj histeryi, čym Ščotkin u vykanańni Ihara Piatrova.

Chočacca pahladzieć, tamu što heta budzie zusim inšy spektakl. Choć — pra toje samaje. Pra toje, jak rujnujecca śviet, a stary Dambłdor Vaniušyn, mudry i ŭ hłybini dušy dobry čałaviek, stralajecca ŭ višniovym sadzie, tak i nie znajšoŭšy supolnaj movy z natoŭpam vyhadavanych im Hary Poteraŭ, jakija nie paśpieli vybracca z prorvy losu, što ich zahłynuła, niby internet.

Alaksandar Fiaduta, hladač

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0