Pensijaner ź vioski Dražna Viciebskaha rajonu staŭ viadomym udzielnikam padziejaŭ 25-ha sakavika: padčas mirnaha šeścia pa darozie da turmy na Akreścina jon byŭ žorstka źbity bajcami AMONu, i kadry televizijnaje kroniki, dzie jaho niasuć da mašyny «Chutkaje dapamohi» z prabitaj hałavoj, bačyli ci nie va ŭsim śviecie. Pa-za kadram na toj čas zastałasia asabistaja historyja hetaha čałavieka: syn zahibłaha kamandzira Čyrvonaj armii i małaletni viazień Aśviencimu, siońnia Ŭładzimier Šadzienka zastaŭsia apošnim žyvym śviedkam minułaje vajny ŭ svajoj nievialičkaj vioscy.
(Šadenka: ) «Ja štampami nie karystajusia: u mianie nakont hetaj vajny svaje dumki. Ja liču, što heta nia śviata, a dzień smutku i žałoby – dla mianie, prykładam. Baćka moj zahinuŭ u pieršyja dni vajny, jon skončyŭ pierad vajnoj kursy aficeraŭ, byŭ kamandziram uzvodu, vajavaŭ na zachodniaj miažy Savieckaha Sajuzu. A tut była partyzanskaja zona, i niemcy pačali vyvozić u Niamieččynu «nienadziejnych» samych. Tak vo zabrali maci j mianie, i svajakoŭ usich, jakija mieli dačynieńnie da partyzanskaha supracivu. A potym niemcy sabrali ŭsich mužčyn z Dražna dy zabili. Dzied moj tut lažyć, na mohiłkach, taksama zabity fašystami. Dyk jakoje ž tut śviata, kali źniščyli fašysty ŭsiu maju radniu!»
Vyzvaleny z Aśviencimu, Uładzimier Šadenka strapiŭ u dziciačy dom na Haradzienščynie, pracavaŭ va Ŭkrainie, u Rasiei, potym viarnuŭsia u Biełaruś. Ciapier jon atrymlivaje 230 tysiač dziaržaŭnaje pensii i pryncypova nie ŭstupaje ni jakija u hramadzkija abjadnańni małaletnich viaźniaŭ. Dvojčy atrymlivaŭ hrašovuju kampiensacyju ź Niamieččyny. Kab pryvatyzavać kałhasnuju chatu, u jakoj jon siońnia žyvie, hetych hrošaj nie chapiła.
(Šadenka:) «Davała Niamieččyna kampensacyju, potym jašče dabračynnyja fondy humanitarnuju dapamohu davali. Ja kupiŭ sabie staruju mašynu za 500 dalaraŭ, «Maskvič». I kupiŭ kamputar. Ja ž raniej staviŭsia da veteranaŭ vajny jak zvyčajny saviecki čałaviek, a potym pahladzieŭ, pačytaŭ, što Stalin rabiŭ, što Hitler, dyk i zrazumieŭ, što tut systema z systemaj zmahalisia, ułada z uładaj. A ludzi tolki pieškami byli! Ty kryčaŭ «ura!», kryčaŭ «Za Radzimu, za Stalina!» A toj radzimy ŭžo niama, za jakuju ty zmahaŭsia. Ty hieroj Savieckaha Sajuzu. A ja jaho svajoj radzimaj nie liču, maja Radzima – Biełaruś».
25-ha sakavika Uładzimier Šadenka pajechaŭ na Kastryčnickuju płošču, kab zmahacca za svaju Biełaruś. Źbitaha bajcami AMONu małaletniaha viaźnia Aśviencimu, jaki atrymaŭ adkrytuju traŭmu hałavy, praz try hadziny vystavili na hanak 4-ha staličnaha špitalu, vydaŭšy daviedku pra toje, što jon byŭ «u stanie alkaholnaha apjanieńnia». Daktary nia viedali, što jon pryjechaŭ u Miensk, za 300 kilametraŭ ad svaje vioski, za rulom ułasnaje mašyny – taje samaje, što nabyŭ za niamieckija dabračynnyja hrošy. Darečy, skarystacca ajčynnymi ilhotami na lekavańnie ŭ małaletniaha viaźnia tak i nie atrymałasia: u Viciebsku akazalisia sapsavanyja abodva tamohrafy – aparaty, z dapamohaj jakich možna zrabić kamputarny zdymak hałavy biez renthienaŭskaha apramieńvańnia. Uładzimieru Šadenku prapisali biaspłatnyja tabletki i skazali kłaścisia ŭ špital, kali stan zdaroŭja pahoršycca.
Ale ŭviesnu chvareć viaskoŭcam nie vypadaje. Jak i śviatkavać: naščadki źniščanych fašystami žycharoŭ vioski Dražna na Dzień Pieramohi zvyčajna nia chodziać na parady, a pracujuć u harodzie.
(Šadenka:) «9-ha traŭnia ŭ nas bulbu sadźć! I ciapier vo ŭžo traktary porkajucca tam i tam. Na 9-ha traŭnia samy čas z bulbaj uporacca. Nu, tolki chto vypivaje, dyk za śviata vypje da pad televizaram siadzić. A ŭžo ž tych vajakaŭ u nas daŭno niama!»
U vioscy Dražna niama navat pomnika zahibłym ziemlakam -- udzielnikam vajny. Tolki na miascovym ćvintary jość asobnyja mahiły pad čyrvonymi zorkami, kudy svajaki prychodziać na Radaŭnicu. U Dzień pieramohi viaskoŭcy sadziać bulbu.
Ciapier čytajuć
Što aznačaje rasśledavańnie Mižnarodnaha kryminalnaha suda dla Łukašenki i biełarusaŭ? Tłumačyć Kaciaryna Dziajkała12
Kamientary