Mamin błokbaster

Samaj paśpiachovaj dziciačaj stužcy «Biełaruśfilma», «Dziaŭčynka šukaje baćku» — 50 hadoŭ. Piša Pavał Kaściukievič.

Piaćdziasiat hadoŭ tamu našym, tady małym, mamam i tatam biełaruskija harady mahli prapanavać niašmat zabavaŭ: piasočnica i hulnia ŭ «štandar» u dvary. Ni tabie diciačych kaviarniaŭ i parkavych atrakcyjonaŭ, ni tabie televizara, jaki tymi hadami byŭ u ličanych namienkłaturnych kvaterach. Katki na volnym pavietry — miesca znajomstva maładych biełarusaŭ — i tancy ŭ kamplekcie z bojkaj «rajon na rajon» byli chutčej dla starejšych. Tamu pachod u kino rabiŭsia amal adzinaj atrakcyjaj dla savieckich biełarusianiataŭ.

Maja maci Ała Kaściukievič (Čutkina), 54 hady, raspaviadaje: «Dvojčy na tydzień, u sieradu i piatnicu, u pijanierłahiery pakazvali kinakarcinu. Najvialikšym zasmučeńniem było, kali hladziš z usimi dziećmi da prykładu «Fanfan-ciulpan», a važaty pačynaje kryčać na ŭsiu zalu: «Čutkina, na vychad — baćki pryjechali». I ty musiš padymacca, minajučy praz rady ščaślivych dzietak, da jakich baćki pryjazdžajuć u narmalnyja aŭtorki ci suboty, i kłepać jak durań da vychadu».

Dzieci hadavalisia na darosłych filmach, jakija mieli elemienty dziciačaha kino, naprykład poŭny pahladnych dla dziciačaha voka batalnych scenaŭ «Alaksandr Nieŭski», abo pryhodnickija «Čapajeŭ» ci «Fanfan-Ciulpan». U 50-yja i na pačatku 60-ych čysta dziciačych filmaŭ było vobmal, «Marozka» dy «Mikołka-paravoz». U Minsku zaŭsiody nabtkavanaja zała była ŭ adzinym kinateatr dla dziaciej, jaki nie mudrujučy nazvali «Dziciačy» (ciapier u jaho pamiaškańni Małaja scena Kupałaŭskaha teatra), dzie pa kole krucili adnyja i tyja ž filmy.

«Dziaŭčynka šukaje baćku» byŭ adzin z ulubionych dziciačych filmaŭ, — praciahvaje Ała Kaściukievič, — tut tabie i pryhodnickaje kino: pahoni i pierastrełki, a taksama papularnaja tema partyzanaŭ i niemcaŭ, ciapierašniaj movaj hety film možna nazvać tryleram abo bajavikom. I hałoŭnaja hierainia, dačka baćki Panasa, jaskrava syhrała… I chopčyk hety, hałoŭny hieroj. Usie viedali, što jon byŭ u «Mikołcy-paravozie», i dzieci prymali «Dziaŭčynku» jak praciah «Mikołki»: tam hramadzianskaja vajna, a tut — Ajčynnaja. U dadatak, pakolki heta byŭ biełaruskaja stužka ŭžo paźniej jaho biez kanca krucili pa našym adzinym telekanale, my pahladzieli jaho peŭna razoŭ sto».

1. Hetaja dziaŭčynka…

Na hałoŭnuju rolu 5-hadovuju Aniu Kamiankovu vybrali z bolš čym 900 pretendentak. Ciesnaje supracoŭnictva z maskoŭskmi kinastudyjami i ahulnaja kartateka dazvoliła šukać dziaŭčynku nie tolki ŭ Biełarusi, ale i pa-za jaje miežami. Urešcie ŭsiudyisnyja pamrežy (pamočniki režysiora) znajšli pasoŭnuju kandydaturu ŭ adnym z maskoŭskich dvaroŭ: maleńkaja dziaŭčynka impetna i ŭciešna vučyła ŭvieś dvor niejkaj novaj hulni. Užo tady ŭ Ani ŭhadadvaŭsia mocny enierhietyka i zdolnaści da tvararobstva.

Kali režysior budučaj stužki, Leŭ Hołub, jaki ŭžo namieciŭ na hałoŭnuju rolu inšuju dziaŭčynku, znajomiŭsia z Aniaj, taja ŭraziła jaho svajoj niepasrednaściu. Pačuŭšy jaho imia, jana vyhuknuła: «Leŭ?!... A čamu tady nie za kratami?» I režysior, aŭtar «Mikołka-paravoz», vybraŭ mienavita Aniu. I heta pryniesła plon. Adrazu paśla vychadu filma «Źviazda» pisała: «Dobruju pałovu pośpiechu karcinie zabiaśpiečyła ŭmieńnie režysiora znajści takuju talenavituju vykanaŭcu, jak Ania Kamiankova. Pryrodnaja abajalnaść, ščyraść u vyjaŭleńni pačućciaŭ z samaha pačatku zabiaśpiečyła joj simpatyi hledačoŭ. … Karpatlivaja, starannaja rabota režysiora z maleńkaj aktrysaj dała dobryja vyniki».

Dla samoj Kamianovaj «Dziaŭčynka šukaje baćku» zrabiłasia zaprašalnikam u aktorskuju karjeru. Ciapier jana šmat zdymajecca, a jašče bolš ahučvaje. Praz 49 hadoŭ u svaim intervju biełaruskamu telebačańniu ŭžo viadomaja rasijskaja aktorka Anna Kamiankova skaža: «Patrebna była dziaŭčynka hadoŭ 7-8, a mnie ž ŭsiaho-tolki 5, dyk chaciełasia hulać, a nie zdymacca štodnia… Ale adčuvańnie cuda zastałosia: hetyja zdymki ŭ tajamničym biełaruskim lesie, hetyja abiedy zdymkavaj hrupy na palanie… Hety film jak by zaprasiŭ mianie ŭ kazačny śviet».

2. Tryler pra partyzan i niemcaŭ.

U 1958 hodzie 153 dni Mazyr stajaŭ na vušach. Ci žarty: tut zdymaŭsia film. U Savieckim Sajuzie tady štohod rabiłasia jakich paru dziasiatkaŭ filmaŭ i tamu dla pravincyjnaha Mazyra zdymki byli znakavaj padziejaj. A, moža, reč była ŭ hanarary: kinošniki aktyŭna brali miascovaja žycharstva dla masoŭki. Za asałodu trapić u viečnaść tady płacili 10 rubloŭ na dzień. A moža tamu, što na kastynh (choć słovaŭ tady takich nie viedali) zaprasili ledźvie nie usio dziciačaje nasielnictva horadu. Prośbu pamočnikaŭ režysiora pryvodzić dziaciej na sproby tolki ŭ ryzmanach mazyrcy praihnaravali: prasłuchoŭvańnie pa niazvodnaj biełaruskaj zaviadzioncy dziaŭčynki prychodzili ŭbranyja ŭ śviatočnyja šaty, z naviazanymi bantami. I tamu ŭ film trapili zbolšaha tyja dzieci, čyje mamy pajšli suprać vady i sapraŭdy apranuli svaich dzietak u łachmany.

U svaju čarhu, kinošniki taksama nie davali rassłabicca mieścičam. Adnojčy adpuščanyja na abied aktory, jakija hrali niamieckich žaŭnieraŭ, pajšli sabie na haradski rynak, tak — nie pieraapranajučysia, u formie. Kažuć, što sa strachu miascovyja kabiety paleźli pad pryłavak. A što vy dumajecie —- jakich 14 hadoŭ pa vajnie minuła…

Što nie paśpieli zaśniać u Mazyry aŭtary «Dziaŭčynki šukaje baćku» zdymali ŭ budynku minskaha Čyrvonaha Kaścioła. Nia dziva: tady tam mieścilisia paviljony «Biełaruśfilma», i miž muroŭ bažnicy paŭstavali interjery viaskovaj chaty i haradskoj kamiendatury.

Darečy, heta byŭ ci nie pieršy dziciačy film u historyi savieckaha kino, jaki zdymali na kalarovaj ploncy. Pa vialikim rachunku heta była niamieckaja plonka, trafiejnaja technałohija, jakoj niemcy zdymali jašče Alimpijskija hulni 1936-ha hoda ŭ Bierlinie. Darma što inavacyja, adnak bolšaść hledačoŭ ubačyła hety film u čorna-biełym farmacie. Čamu? Reč u tym, što na niejkim etapie «Biełaruśfilm» zrabiŭ krok nazad: kalarovaja plonka chutka, praz sotniu pakazaŭ, ścirałasia, i było vyrašana takoj biady zrabić čorna-biełych, bolš tryvałych, kopijaŭ stužki.

3. Dziaŭčynka nie šukała baćki.

Nazva stužki stała zamacavałasia ŭ pamiaci, chacia kali pa ščyraci, jana supiarečyć siužetu. Baćku, kamandzira partyzanskaha atradu i byłoha sakratara rajkama Mikuliča, šukajuć i žuk i žaba: złosnyja palicai, padstupny starasta, fašysty, ale tolki nie dačka. Sama małaja Lenačka, što trapiła ŭ chatu laśnika paśla bambiožki, padčas jakoj zahinuła maci, pierkananaja, što baćka ŭ čarhovaj kamandziroŭcy. U stužcy chutčej naadvarot: partyzan, baćka Panas idzie na ŭsio, navat pieraapranajecca ŭ niamieckaha pałkoŭnika, i patraplaje ŭ łohava niamieckaha kamiendanta Hiuntera, kab zabrać svaju dačku.

Na nazvu, peŭna, paŭpłyvaŭ vyhin losu adnaho z suaŭtaraŭ scenaru, Kastusia Hubareviča: dramatyčnym čynam jon sam musiŭ šukać dačku. U pieršyja dni vajny Hubareviču, tady supracoŭniku biełaruskaj kinastudyi, byŭ addadzieny zahad nieadkładna evakujavacca da prychodu niemcaŭ razam ź inšymi supracoŭnikammi kinastudyi. Jon navat nie paśpieŭ adviedać dačku i žonku. Na kolki hadoŭ siamju padzialiła hłuchi mur linii frontu. I tolki paśla vyzvaleńnia Hubarevič viarnuŭsia ŭ Minsk, dzie dosyć doŭha šukaŭ dačku.

4. Jak praciah «Mikołki-pravoza».

Leŭ Hołub u svaim filmie zrabiŭ staŭku na dzietak. Stužka atrymałasia dziakujučy bolš daśviedčanamu aktoru Vovie Huśkoŭ, jaki hraŭ unuka leśnika. Huśkoŭ byŭ viadomy pa hałoŭnaj roli ŭ filmie «Mikołka-paravoz» taho ž režysiora. Paśla dziciačych rolaŭ jaho aktorski los nie skłaŭsia: jon syhraŭ jašče ŭ «Andreju Rublovie», i kančatkova pamianiaŭ prafiesiju — pajšoŭ vučycca na inžyniera.

Jašče adnoj znachodkaj Hołuba možna ličyć dziaŭčynku Niušku, siabroŭku Leny i Janki, jakaja šypialava vymaŭlaje karonnuju frazu filma: «Užas, užas, šumatocha!»

Na «darosłym» ža roŭni Hołub i jaho kamanda jak mahli zmahalisia sa štampami: z pašyranym u pavajennym kiniematohrafie vobrazie tupavata-chcivych fašystaŭ, a taksama dzietak, ź pialušak prasiaknutych savieckaj ideałohijaj. Dyrektar muzieja biełaruskaha kiniematohafa Ihar Aŭdziejeŭ ličyć, što sakret pośpiecha «Dziaŭčynka šukaje baćku» ŭ tym, što ŭ stužcy ŭsio zroblena pavodle kanonaŭ staroha dobraha pryhodnickaha žanra: usie siužetnyja chady stroha, pa-žyćciovamu, abumoŭlenyja, a ŭ kut stavicca zachaplalnaść, vastrynia siužetu, a nie ideałohija. Niemcy ŭ stužcy nie zakončanyja złydni, a chutčej kłasičnyja admoŭnyja hieroi. Siły Licha dziejničajuć sa svajoj žaleznaj łohikaj, i ŭ hledača źjaŭlajecca davier da siužetu. Kali chto pabity ahitacyjnym šaržam, dyk heta pamahatyja hałoŭnych admoŭnych hierojaŭ — palicai. Kali ideałahičnyja pasył u filmie i isnuje, dyk u ablehčanaja, «dziciačaj» viersii. Dzieci, Lena i Janka, jak i ŭsiakija dzieci, časam nie da kanca razumiejuć, što robicca vakoł ich, abo što jany dziejśnili hieraičny vyčyn, heta vychodzić u ich chutčej ad dziciačaj ščyraści, pa intuicyi. Režysior nie sprabuje ŭzvalić na Lenu i Janku ideałahičnaha ciažaru, jak toje robicca ŭ inšych filmach savieckaj pary.

6. Achviary filma.

Padčas zdymkaŭ nie było zabita nivodnaj žyvioły — chacia heta całkam było mahčyma. «Uładzimir Hołub byŭ vialikim prychilnikam materyjalizmu, — kaža Aleh Aŭdziejeŭ, apieratar filmu. — Kali pavodle siužetu palicai pavinny žłukcić samahon, dyk Hołub abaviazkova nastoić, kab z paleskaj vioski prynieśli piervača, i aktory za stałom biaruć sapraŭdnuju čarku. Ci varta kazać, što praz paru dublaŭ zdymki zastolnych scenaŭ na dzień pieraryvajucca». Navat forma na aktorach, što hrali fašystaŭ, była sapraŭdnaja, trafiejnaja. Bałazie paśla vajny častka zachoplenaha niamieckaha abmundziravańnia trapiła ŭ savieckija kinastudyi.

I voś, kali pavodle scenara patrabujecca źniać scenu zabojstva sabaki, Hołub pačanaje patrabavać sapraŭdy zastrelić žyviolinu. Ale apieratar filmu, paškadavaŭšy pryŭdałaha Reksa, prapanuje chitryk: pryviazvaje da piaredniaje łapy sabaki viarovačku. Kali sabaku klikali, dyk toj skoknuŭ na huk i pavaliŭsia jak padkošany, ale žyvy.

7. Hladzieli razoŭ sto.

Naastatak tolki lubyja dla kožnaha błokbastera ličby: film «Dziaŭčynka šukaje baćku» zrabiłasia lidaram prakatu, sapraŭdnym błokbasteram: tolki za 1959 hod, tolki ŭ Savieckim Sajuzie, jaho pahladzieła 35 miljonaŭ čałaviek. Da taho ž, film zrabiŭsia absalutnym rekardoŭcam siarod biełaruskich filmaŭ pavodle zakazaŭ: dla prakatu ŭ svaich kinateatrach jaho kupiła 83(!) krainy śvietu.

Pahladzieć stužku, jakoj zachaplalisia vašy mamy i taty, možna 16 vieraśnia a 12-j budynku muzieju biełaruskaha kino (Śviardłova, 4, niedalok ad płoščy Niezaležnaści).

Pavał Kaściukievič

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0