U pieramovach ab zakančeńni vajny va Ukrainie, jakija Maskva, Kijeŭ i Vašynhton viaduć z pačatku hetaha hoda, uźnikła paŭza. Publična baki tłumačać heta tym, što ŭvaha Biełaha doma prykavana da vajny ź Iranam. Ale, jak vyśvietliła Bi-bi-si, sprava nie tolki ŭ hetym.
Pieramovy buksavali jašče da eskałacyi na Blizkim Uschodzie. Prasoŭvańnia nie było pa samych balučych temach, u tym liku ab terytoryjach Danbasa, ad jakich zaležyć kaniec vajny. Nie havorać baki i pra hłabalnyja pytańni biaśpieki, bieź jakich damahčysia tryvałaha miru budzie niaprosta.
Apošni raŭnd pieramoŭ ab urehulavańni vajny va Ukrainie prajšoŭ u Ženievie ŭ siaredzinie lutaha. Ab prahresie ich udzielniki havaryli aściarožna, ale ŭsio ž abiacali praciahnuć kansultacyi ŭ samy blizki čas.
U vyniku datu i miesca praviadzieńnia budučych pieramoŭ (razhladalisia Ženieva, Abu-Dabi, Turcyja i navat harady ŭ ZŠA) pakul tak i nie ŭzhadnili. Ukrainskija pieramoŭščyki na vychodnych praviaduć sustrečy ŭ ZŠA, ale ŭdzieł rasijskaj delehacyi ŭ ich nie płanujecca.
Zaciahnutuju paŭzu i ŭ Maskvie, i ŭ Kijevie tłumačać vialikaj vajnoj ZŠA i Izraila suprać Irana.
«U mianie vielmi niadobryja pradčuvańni adnosna ŭpłyvu hetaj vajny na situacyju va Ukrainie, — zajaviŭ ukrainski prezident Uładzimir Zialenski ŭ intervju Bi-bi-si. — Fokus uvahi Amieryki — na Blizkim Uschodzie bolš, čym na Ukrainie, na žal. Tamu vy bačycie, što našy […] trochbakovyja sustrečy pastajanna adkładajucca. A pryčyna adna — vajna ŭ Iranie».
Toje, što trochbakovyja pieramovy «pastaŭlenyja na paŭzu», pryznajuć i ŭ Kramli. «Ciapier pryjarytety ŭ amierykanskich pieramoŭščykaŭ inšyja, — kamientavaŭ pres-sakratar prezidenta Rasii Dźmitryj Piaskoŭ. — U ich šmat nahruzki na inšych napramkach, dobra zrazumiełych». Jeŭrapiejskija surazmoŭcy haziety Financial Times taksama skazali, što ŭvaha prezidenta ZŠA Donalda Trampa poŭnaściu zrušyłasia ź Jeŭropy na Blizki Uschod. Adzin ź ich nazvaŭ heta «katastrofaj» dla Jeŭropy i Ukrainy.
Ale, jak raspaviali Bi-bi-si vysokapastaŭleny jeŭrapiejski dypłamat i dvoje surazmoŭcaŭ, jakim viadomyja vyniki papiarednich sustreč ad ich udzielnikaŭ, u rečaisnaści trochbakovy mirny praces pačaŭ «vydychacca» jašče da pačatku vajny ź Iranam.
Krynicy Bi-bi-si (usie jany paprasili ab ananimnaści, bo nie ŭpaŭnavažanyja abmiarkoŭvać pieramovy sa ŚMI) zhodnyja ŭ mierkavańni: paradak dnia i sam farmat pieramoŭ u ich ciapierašnim vyhladzie naŭrad ci pryviaduć da kanca vajny va Ukrainie.
Apošnija miesiacy pramyja pieramovy Rasii, Ukrainy i ZŠA vialisia pa dvuch napramkach: vajennym i palityčnym. Udzielniki «vajennaj» padhrupy abmiarkoŭvajuć, jak technična ŭvasobić u žyćcio rašeńnie ab spynieńni ahniu, kali jano budzie pryniataje. U abmierkavańni hetaha pytańnia bakam udałosia dasiahnuć prahresu.
A voś klučavyja prablemy «palityčnaha ŭrehulavańnia» (bieź ich lubyja pośpiechi na «vajennym napramku» vialikaha značeńnia nie majuć) da hetaha času zastajucca niavyrašanymi. Siarod ich u tym liku los padkantrolnych Ukrainie terytoryj Danbasa, pieradačy jakich patrabuje Rasija, i status Zaparožskaj atamnaj elektrastancyi.
Ni da jakoha kampramisu pa hetym pytańniach baki nie nablizilisia, raspaviadajuć surazmoŭcy Bi-bi-si, znajomyja z chodam pieramoŭ. Uładzimir Zialenski ŭ lutym zajaviŭ, što žychary Ukrainy nie prymuć adnabakovy vychad z terytoryj Danieckaj i Łuhanskaj vobłaści. Prezident Rasii Uładzimir Pucin raniej naŭprost kazaŭ, što biez takoha advodu bajavyja dziejańni nie spynić. Pry hetym jon zapeŭnivaŭ: Rasija hatova damahacca hetaha i vajennym šlacham.
Amierykanski bok prapanoŭvaŭ pieratvaryć ziemli, što asprečvajucca Rasijaj, u «svabodnuju ekanamičnuju zonu». U Kramli ŭ kancy minułaha hoda zhadvali ab mahčymym stvareńni «demilitaryzavanaj zony», paradak u jakoj buduć zabiaśpiečvać rasijskija palicyja i Rashvardyja (hetaje viedamstva aktyŭna ŭdzielničała va ŭvarvańni z samaha jaho pačatku) pad kiravańniem «rasijskaj administracyi». Kijeŭ kazaŭ, što hatovy abmiarkoŭvać varyjant z ekanamičnaj zonaj, ale bieź jakich-niebudź sastupak u pytańniach suvierenitetu.
Pa danych New York Times, na lutaŭskaj sustrečy ŭ Abu-Dabi Ukraina prapanoŭvała raźmiaścić na hetych terytoryjach kantynhient miratvorcaŭ. Ale taki varyjant nie zadavalniaje ŭžo Maskvu, jakaja rezka suprać prysutnaści lubych vajennych krain NATA va Ukrainie. U vyniku, pa słovach adnaho z surazmoŭcaŭ Bi-bi-si, cikavaść rasijskaha boku da idei asablivaj ekanamičnaj zony źniziłasia.
Jak pisała NYT, u cełym Rasija admaŭlajecca abmiarkoŭvać luby varyjant ździełki pa terytoryjach, jaki adroźnivajecca ad «razumieńniaŭ Ankorydža», — tak u Maskvie apisvajuć damoŭlenaści, jakich, jak ličać u Kramli, Pucin i Tramp dasiahnuli ŭ žniŭni 2025 hoda padčas asabistaj sustrečy na Alascy. Rasijskija čynoŭniki miarkujuć: ZŠA tady pahadzilisia z tym, što Rasija pavinna atrymać kantrol nad sprečnymi terytoryjami Danbasa.
U rečaisnaści nijakich damoŭlenaściej Pucin i Tramp tady nie dasiahnuli, i Bieły dom zastaŭsia rasčaravany vynikami sustrečy, pisała Bi-bi-si i inšyja ŚMI. Adzin z surazmoŭcaŭ Bi-bi-si žartam apisvaje jaje vyniki słovami «nierazumieńni Ankorydža».
Publična amierykanskija čynoŭniki nie rabili zajaŭ, jakija śviedčyli b pra toje, što Vašynhton zaklučyŭ jakuju-niebudź «ździełku» z Maskvoj. Pry hetym u pačatku sakavika kiraŭnik rasijskaha MZS Siarhiej Łaŭroŭ znoŭ zajaviŭ pra «kankretnaje parazumieńnie», dasiahnutaje na Alascy, ale pry hetym pryznaŭ: «Duch Ankorydža vyparajecca».
Biez asablivaha pośpiechu idzie i abmierkavańnie losu Zaparožskaj AES, kažuć dvoje surazmoŭcaŭ Bi-bi-si. Kijeŭ prapanoŭvaŭ varyjant vykarystoŭvać stancyju sumiesna pry ŭdziele amierykancaŭ, rasijski bok zhodzien tolki na toje, kab dzialicca z Ukrainaj častkaj enierhii, jakaja vypracoŭvajecca (pra heta, u pryvatnaści, pisała ahienctva Associated Press).
Ukraina nieadnarazova davała zrazumieć, što hatovaja da abmierkavańnia lubych terytaryjalnych i inšych sastupak tolki paśla ŭzhadnieńnia pakieta jurydyčnych mižnarodnych harantyj biaśpieki, jakija praduchilać mahčymaść novaj vajny. Kansultacyi pa hetym pytańni ŭkrainskija čynoŭniki viaduć užo šmat miesiacaŭ.
Naprykład, na śniežańskaj sustrečy Ukrainy, ZŠA i jeŭrapiejskich lidaraŭ u Bierlinie abmiarkoŭvalisia harantyi «pa prykładzie piataha artykuła NATA» ab kalektyŭnaj abaronie. U studzieni Zialenski śćviardžaŭ, što pakiet harantyj uzhodnieny «na 100%». Ale z tych časoŭ pra jaho kančatkovaje ŭzhadnieńnie abvieščana tak i nie było.
Adzin z surazmoŭcaŭ nazyvaje situacyju z harantyjami biaśpieki zamknionym kołam: biez harantyj Ukraina nie moža abmiarkoŭvać terytaryjalnaje pytańnie, a biez rašeńnia terytaryjalnaha pytańnia prahres u pieramovach ujavić składana.
Pa słovach Zialenskaha, apošnim časam amierykanski bok nastojvaje: harantyi biaśpieki pavinny być uchvaleny adnačasova z vynikovaj mirnaj damovaj, a nie da hetaha, jak choča Kijeŭ. Ukrainski bok patrabuje, kab jašče da hetaha pakiet damoŭlenaściaŭ ratyfikavaŭ Kanhres ZŠA.
Adkazvajučy na pytańni Bi-bi-si ab prabuksoŭcy pieramoŭ, pres-sakratar prezidenta Rasii Dźmitryj Piaskoŭ zajaviŭ, što «ničoha vydychacca nie pačało». «Z samaha pačatku było zrazumieła, što trochbakovyja pieramovy buduć niaprostymi, — skazaŭ Piaskoŭ. — I sapraŭdy, mnohija pytańni, asabliva terytaryjalnaje pytańnie, jašče treba pradoŭžyć abmiarkoŭvać. Jano vielmi składanaje. Šmat inšych składanych pytańniaŭ. I my addajom pieravahu publična, viadoma ž, ich nie ahučvać. My spadziajomsia, pieramovy praciahnucca ŭ bližejšy čas».
Pradstaŭniki Rady nacyjanalnaj biaśpieki i abarony Ukrainy (jaho kiraŭnik Rustem Umieraŭ uznačalvaje ŭkrainskuju delehacyju) na pytańni nie adkazali.
«Pucinu patrebny nie prosta Danbas»
Na šlachu da tryvałaha miru va Ukrainie jość i inšyja prablemy — i mnohija ź ich baki pakul navat nie pačali abmiarkoŭvać, kažuć surazmoŭcy. Pa ich słovach, u śpisie pryjarytetaŭ Kramla pa-raniejšamu zastajucca tema niepašyreńnia NATA i inšyja pytańni biaśpieki — jany važnyja dla Uładzimira Pucina nie mienš, čym ustanaŭleńnie kantrolu nad terytoryjami Danbasa. Rasijskija dypłamaty ŭ apošni čas usio čaściej uspaminajuć pra prapanovy, jakija Rasija vyłučyła Zachadu ŭ kancy 2021 hoda, niezadoŭha da ŭvarvańnia va Ukrainu.
Tady Rasija va ŭltymatyŭnaj formie patrabavała ŭ ZŠA, kab tyja vyklučyli pašyreńnie NATA na ŭschod i damahlisia vyvadu ŭsich uzbrojenych sił i infrastruktury z terytoryi krain, jakija dałučylisia da aljansu paśla 1997 hoda. Amierykanskija čynoŭniki tady adkazali, što hatovyja abmierkavać niekatoryja pytańni — naprykład, kantrol nad uzbrajeńniami, ale samyja žorstkija patrabavańni Maskvy adchilili.
Užo paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny kiraŭnictva NATA nieadnarazova davała zrazumieć, što nie maje namieru admaŭlacca ad palityki «adčynienych dźviarej» ni pry jakich abstavinach. Ale ŭ siaredzinie lutaha namieśnik kiraŭnika rasijskaha MZS Alaksandr Hruško zajaviŭ: adchilenyja ŭ 2021 hodzie prapanovy «zachoŭvajuć aktualnaść» i mahli b «vypravić situacyju ŭ śfiery biaśpieki».
Ciapier na pieramovach hetyja temy nie abmiarkoŭvajucca, kažuć dźvie krynicy, znajomyja z chodam abmierkavańnia — heta źnižaje cikavaść Maskvy da dypłamatyčnaha pracesu.
Zbolšaha heta źviazana z pazicyjaj ZŠA, miarkujuć surazmoŭcy: u administracyi Trampa ŭpeŭnieny, što mir va Ukrainie nastanie paśla rašeńnia terytaryjalnych pytańniaŭ. «U administracyi ZŠA nie zaŭsiody dakładna razumiejuć pryjarytety Rasii, — zhadžajecca vysokapastaŭleny zachodni jeŭrapiejski dypłamat. — Ale Pucinu patrebien nie prosta Danbas. Jamu patrebien suvierenitet nad Ukrainaj».
U asnovie ciapierašnich pieramoŭ — płan, jaki vosieńniu minułaha hoda padrychtavaŭ śpiecpasłańnik Donalda Trampa Styŭ Uitkaf. Adzin z čarnavikoŭ hetaha dakumienta — pieršapačatkova ŭ im było 28 punktaŭ — publikavaŭ deputat Viarchoŭnaj rady Alaksiej Hančarenka. Ź jaho vynikała, što amierykancy byli hatovyja ŭ tym liku pryznać «de-fakta rasijskimi Krym, Łuhansk i Danieck», vyklučyć ustupleńnie Ukrainy ŭ NATA, damahacca vyvadu ŭkrainskich vojskaŭ z terytoryj Danbasa, a taksama abmiarkoŭvać hłabalnyja pytańni biaśpieki ŭ Jeŭropie, reintehracyju Rasii ŭ suśvietnuju palityku i ekanomiku.
Choć niekatoryja pałažeńni płana (naprykład, ab kolkaści ŭkrainskaj armii na ŭzroŭni 600 tysiač čałaviek) i razychodzilisia z aficyjnaj rasijskaj pazicyjaj, dakumient u jaho pieršapačatkovym vyhladzie ŭ Kijevie nazyvali «płanam kapitulacyi Ukrainy». Ustryvožyŭ jon i jeŭrapiejskich sajuźnikaŭ Ukrainy.
U kancy vosieni-pačatku zimy delehacyi z Kijeva i jeŭrapiejskich stalic praviali niekalki sustreč z Uitkafam i ziaciem Trampa Džaredam Kušnieram, jaki dałučyŭsia da pracesu. Amierykanski płan skaracili — da 19‑20 punktaŭ. Jak hety dakumient vyhladaje paśla redaktury, nieviadoma. «Ja ŭpeŭnieny, što tyja prapanovy, jakija ŭnieśli abo sprabujuć unosić jeŭrapiejcy z ukraincami, dakładna nie palapšajuć dakumient i nie palapšajuć mahčymaść dasiahnuć doŭhaterminovaha miru», — kamientavaŭ pamočnik Pucina Juryj Ušakoŭ. U Kijevie kazali, što z čarnavika prybrali «niepraŭkrainskija» punkty.
Jak raspaviali Bi-bi-si dvoje surazmoŭcaŭ, znajomych z chodam pieramoŭ, z paradku dnia prybrali pytańni, jakija tyčylisia hłabalnych pytańniaŭ biaśpieki.
Rasijskija čynoŭniki zvyčajna apielujuć da ich, vykarystoŭvajučy farmuloŭku «pieršapryčyny kanfliktu». Adna z krynic Bi-bi-si apisvaje ich jak «harantyi biaśpieki» Rasii — mienavita tak u 2021 hodzie svaje prapanovy nazyvaŭ Kreml.
Uładzimir Pucin za apošnija hady niekalki razoŭ ahučvaŭ śpis umoŭ, na jakich Rasija hatova skončyć vajnu. Ale kali jaho patrabavańni da ŭkrainskich uładaŭ možna apisać jak kankretnyja (u ich liku skaračeńnie armii, pieradača terytoryj Danbasa, pryznańnie rasijskaha suvierenitetu nad akupavanymi ziemlami, zamacavańnie statusu ruskaj movy), to prapanovy pa likvidacyi «pieršapryčyn kanfliktu» zaŭsiody hučali raspłyvista.
Abmierkavać pytańni architektury biaśpieki Jeŭropy było b niemahčyma biez pryciahnieńnia šyrokaj kaalicyi jeŭrapiejskich krain, pryznajuć surazmoŭcy Bi-bi-si. Ale ŭ Maskvie jeŭrapiejcaŭ nie chočuć bačyć za stałom pieramoŭ: rasijskija čynoŭniki adkryta abvinavačvajuć ich u «zaciahvańni vajny».
Za apošnija paŭhoda jeŭrapiejskija dypłamaty jak minimum dvojčy sprabavali naładzić pramy kantakt z Maskvoj. U pačatku vosieni daradca premjer-ministra Vialikabrytanii pa nacyjanalnaj biaśpiecy Džonatan Paŭeł telefanavaŭ pamočniku Uładzimira Pucina Juryju Ušakovu. Raźvićcia hety dyjałoh nie atrymaŭ, tamu što Paŭeł nibyta nie chacieŭ «słuchać pazicyju» Maskvy, śćviardžali ŭ Kramli.
U lutym hetaha hoda z Ušakovym — užo asabista — sustrelisia daradcy prezidenta Francyi Emanuel Bon i Biertran Buchvalter. Na sustrečy jany sprabavali pierakanać Kreml u tym, što jeŭrapiejskija lidary pavinny być za stałom pieramoŭ. Daremna — jak raspaviadaŭ FT vysokapastaŭleny jeŭrapiejski dypłamat, sutnaść razmovy źviałasia da taho, što Ušakoŭ «pasłaŭ svaich surazmoŭcaŭ». Surazmoŭca Bi-bi-si, jaki razmaŭlaŭ z francuzskimi čynoŭnikami, apisvaje ich stan paśla sustrečy z Ušakovym jak «miortvy».
«Kali pryjechaŭ pradstaŭnik Francyi, jon nie pryvioz z saboj jakija-niebudź pazityŭnyja sihnały. Tamu jamu sapraŭdy nie było čaho pačuć dobraha», — skazaŭ FT Dźmitryj Piaskoŭ.
Dźmitryj Piaskoŭ pryznaŭ, što ŭ budučyni «niejkaja prysutnaść jeŭrapiejcaŭ» na pieramovach «spatrebicca»: «Kali pojdzie havorka pra architekturu biaśpieki Jeŭropy, — rastłumačyŭ pres-sakratar prezidenta Rasii. — Ale ŭ ciapierašni momant my nie bačym metazhodnaści ŭdziełu jeŭrapiejcaŭ. Jany chočuć dalej vajavać rukami ŭkraincaŭ».
Surazmoŭcy Bi-bi-si, znajomyja z chodam pieramoŭ, kažuć, što ciapier u rasijskich pieramoŭščykaŭ niama sfarmulavanaj pazicyi z nahody taho, jak mienavita pavinny vyhladać «harantyi biaśpieki Rasii». «Z daniasieńniem svajoj pazicyi i z kamunikacyjaj u Kramla jość prablemy», — pryznaje adzin ź ich.
Pry hetym vysokapastaŭleny jeŭrapiejski dypłamat zapeŭnivaje, što Rasija naŭmysna robić akcent u pieramovach mienavita na terytoryjach Danieckaj i Łuhanskaj vobłaści. Pa jaho słovach, Maskva ŭdzielničaje ŭ pieramovach nie dziela dasiahnieńnia miru — u Kramli ŭpeŭnieny, što zmohuć damahčysia žadanaha vajennym šlacham — a dziela taho, kab prymusić Bieły dom cisnuć na Kijeŭ.
«Tamu što meta Rasii zaklučajecca ŭ tym, kab prezident Tramp vinavaciŭ Zialenskaha za niezhavorlivaść. Rasijanie viedajuć, što ŭkraincy nie mohuć pahadzicca ź pieradačaj Danbasa, — tłumačyć jon. — Kali rasijanie pačnuć vyłučać patrabavańni pa harantyjach biaśpieki i patrabavać sastupak užo ad ZŠA, heta vystavić niepahavorlivym bokam užo samu Rasiju».
U apošnija dni Tramp vinavacić u niežadańni damaŭlacca mienavita Kijeŭ. Pazicyju Biełaha doma pakul nie pamianiali navat paviedamleńni, što Rasija dapamahaje raźvieddanymi praciŭniku ZŠA — Iranu.
«Skažycie Zialenskamu zaklučyć ździełku, bo Pucin hatovy zaklučyć ździełku, — skazaŭ Tramp u intervju NBC News. — Ź Zialenskim značna ciažej damovicca»», — skazaŭ amierykanski prezident, jaki z momantu viartańnia ŭ Bieły dom užo niekalki razoŭ pamianiaŭ mierkavańnie ab tym, jaki bok varta vinavacić za zaciahvańnie pracesu.
Na dumku vysokapastaŭlenaha jeŭrapiejskaha dypłamata, adsutnaść prahresu na pieramovach naŭrad ci chvaluje Uładzimira Pucina, jaki ŭpeŭnieny, što «i tak vyjhraje vajnu». «Iści na niejkija kampramisy jamu niama čaho, — tłumačyć jon łohiku rasijskaha prezidenta. — Jaho pazicyja ŭ tym, kab zaciahvać hety praces i paharšać stanovišča Ukrainy».
Kamientary