Partret čałavieka, vyrazany na łasinaj kostcy, byŭ znojdzieny na dnie paleskaha voziera. Kab dakładna datavać pradmiet, daśledčykam daviadziecca fizična paškodzić unikalnuju znachodku.
Jak paviedamlaje vydańnie Times.by, historyja hetaha niezvyčajnaha pradmieta pačałasia jašče ŭ 1985 hodzie.
Na voziery Viačera ŭ Lubanskim rajonie rabočaja bryhada zdabyvała saprapiel. I ŭ hetaj ščylnaj, pazbaŭlenaj kisłarodu masie, jakaja idealna kansiervuje arhaniku, rabočyja pieryjadyčna znachodzili niezrazumiełyja kavałki kieramiki, kremieniu i kostak.
Miascovy nastaŭnik historyi źviarnuŭ na ich uvahu i paviedamiŭ tahačasnamu aśpirantu Instytuta historyi Mikałaju Kryvalceviču. Tak znajšoŭsia samy staražytny partret na terytoryi sučasnaj Biełarusi.
Boh z bałota
Znachodka ŭjaŭlaje saboj apracavanuju łasinuju kostku, jakaja nahadvaje žazło. Na joj vyrazna pračytvajucca try fihury. Centralny vobraz — heta mužčyna ŭ poŭny rost z padniatymi rukami i rombapadobnaj hałavoj, jaki trymaje ŭ levaj ruce pradmiet, padobny da siakiery abo łuka. Na advarotnym baku vyrazana jašče adna čałaviečaja fihura biez ruk, jakaja moža simvalizavać rytualny taniec.
Siońnia ŭ navukovaj supolnaści niama adzinaha mierkavańnia nakont taho, chto mienavita hladzić na nas z hetaha kaścianoha pałatna. Archieołah Mikałaj Kryvalcevič schilajecca da dumki, što pierad nami hieroj indajeŭrapiejskaha mifa pra stvareńnie śvietu.
«Heta, biezumoŭna, mužčyna, što zrazumieła pa jaho fihury. U levaj ruce ŭ jaho, chutčej za ŭsio, siakiera, — adznačaje daśledčyk i robić davoli śmiełuju vysnovu: — Takija hieroi ź siakierami ilustrujuć indajeŭrapiejskija mify, źviazanyja z bahami nakštałt Pieruna ci Tora. Paźniej mienavita jany stanuć centralnymi fihurami słavianskaj i hiermanskaj mifałohii».
Hetaja teoryja adnosić artefakt da epochi niealitu, heta značyć, prykładna da treciaha tysiačahodździa da našaj ery, kali indajeŭrapiejskija plamiony pačali aktyŭna asvojvać našy ziemli.
Sprečki pra viek
Ale jość i inšy pohlad, jaki robić lubanskuju znachodku siensacyjnaj. Supracoŭnik adździeła archieałohii pieršabytnaha hramadstva Alaksandr Vašanaŭ, abapirajučysia na jeŭrapiejskija anałahi stylizavanych vyjaŭ, adnosić kostku da značna bolš rańniaj epochi — miezalitu.
Hetuju vysnovu ŭskosna paćviardžaje sam materyjał. Mienavita ŭ miezalicie staražytnyja ludzi aktyŭna vykarystoŭvali dla vyrabu pryład pracy łasinyja kostki, u toj čas jak u paźniejšym niealicie z-za źmieny klimatyčnych umoŭ jany pierajšli pieravažna na kostki alenia.
Razam z čałaviečym partretam z saprapielu dastali taksama kaścianyja vastryi, jakija ŭžo dakładna datavanyja dziaviatym ci vośmym tysiačahodździem da našaj ery.
Kali partret naležyć da taho ž pieryjadu, jaho ŭzrost składaje kala dziesiaci ci navat adzinaccaci tysiač hadoŭ. Heta robić jaho nie prosta starejšym za jehipieckija piramidy, ale i absalutna ŭnikalnym dla ŭsioj Uschodniaj Jeŭropy, bo padobnyja artefakty raniej znachodzili tolki ŭ Danii, Hiermanii i na zachadzie Polščy.
Cana iściny
U sučasnaj navucy jość dakładny instrumient, zdolny vyznačyć iścinu, — radyjevuhlarodny analiz z vykarystańniem paskaralnaj mas-śpiektramietryi.
Hety mietad dazvalaje ź minimalnaj chibnaściu vyznačyć kalandarny ŭzrost pradmieta šlacham vyłučeńnia kałahienu i padliku atamaŭ radyjevuhlarodu ŭ hraficie.
Ale tut uźnikaje dramatyčnaja dylema. Kab pravieści analiz, nieabchodna adpiłavać ad kostki frahmient vahoj nie mienš za paŭhrama. Uličvajučy, što ŭsia pavierchnia artefakta ščylna pakryta staražytnaj hraviroŭkaj, uziać uzor bieź fizičnaha źniščeńnia častki malunka praktyčna niemahčyma.
«Pytańnie zaklučajecca tolki ŭ tym, jak adabrać uzor i nie paškodzić kostku i malunak na joj», — kanstatuje Alaksandr Vašanaŭ.
I ŭ hetaj suchoj navukovaj dylemie chavajecca hałoŭny paradoks histaryčnaha paznańnia. Z adnaho boku lažyć matematyčna dakładnaja data, jakaja mahła b kančatkova ŭpisać biełaruskuju znachodku ŭ ahulnajeŭrapiejski kantekst. Z druhoha — cełasnaść adzinaha ŭ svaim rodzie tvora, jaki cudam pieražyŭ dziasiatki tysiač hadoŭ u ciomnym bałotnym hlei, kab ciapier apynucca pierad pahrozaj razbureńnia dziela našaj prahi da dakładnych ličbaŭ. Časam zachavańnie tajamnicy źjaŭlajecca najlepšym sposabam źbierahčy samu historyju.
18‑hadovy kursant Vajskovaj akademii ź Lachavič nikomu ničoha nie skazaŭ, zabraŭ dakumienty i pajechaŭ vajavać za Rasiju. Ciapier pa im płačuć48
Kamientary