«Bomba zapavolenaha dziejańnia». Čamu ŭ Kałumbii chočuć zabić «kakainavych biehiemotaŭ» Pabła Eskabara
Imia Pabła Eskabara Kałumbija sprabuje zabyć užo bolš za 30 hadoŭ. Adzin z samych viadomych złačyncaŭ usich časoŭ byŭ zasnavalnikam sumnaviadomaha miedeljinskaha narkakartela ŭ 1980‑ch hadach i ŭ svoj čas ličyŭsia adnym z samych bahatych ludziej u śviecie. Ale były «kakainavy karol» taksama adkazny za ekałahičnuju bombu zapavolenaha dziejańnia, piša Bi-bi-si.
Hrupa biehiemotaŭ, jakich Eskabar u 1980‑ch hadach zavioz u svoj pryvatny zaapark, razmnožyłasia i raspaŭsiudziłasia pa adnoj z hałoŭnych vodnych arteryj krainy — race Mahdalena. Pavodle acenak daśledavańnia 2022 hoda, ciapier moža być da 250 takich «kakainavych biehiemotaŭ», i paśla dziesiacihodździaŭ abmierkavańniaŭ urad Kałumbii abviaściŭ pra płany źniščyć kala 80 ź ich.
«Kali my hetaha nie zrobim, my nie zmožam kantralavać papulacyju, — zajaviła ministarka navakolnaha asiarodździa Irene Vieles. — My pavinny pryniać hetyja miery, kab zachavać našy ekasistemy».
Zrešty, zoaabarončyja arhanizacyi raskrytykavali hetaje rašeńnie. Sienatarka Andrea Padzilja nazvała jaho «sproščanym i žorstkim».
«Ja nikoli nie budu padtrymlivać zabojstva zdarovych istot, — napisała jana ŭ X, — tym bolš kali, jak u hetym vypadku, jany źjaŭlajucca achviarami biezadkaznaści, niadbajnaści, abyjakavaści i karupcyi dziaržavy».
Invazijny vid
Kałumbijskija navukoŭcy daŭno śćviardžajuć, što źniščeńnie žyvioł u dzikaj pryrodzie źjaŭlajecca adzinym sposabam źmiakčyć ich upłyŭ na navakolnaje asiarodździe. Hałoŭnaja prablema palahaje ŭ tym, što biehiemoty nie źjaŭlajucca miascovym vidam u hetaj łacinaamierykanskaj krainie — dy i naohuł nidzie pa-za Afrykaj. Heta aznačaje, što jany nie majuć pryrodnych vorahaŭ, takich jak ilvy ci krakadziły, i mohuć praktyčna bieskantrolna razmnažacca.
«Vidavočna, što nam škada hetych žyvioł, ale jak navukoŭcy my pavinny być sumlennymi», — raskazvaje Bi-bi-si kałumbijskaja bijołah Natali Kastelbłanka, adna ź viadučych ekśpiertaŭ pa «kakainavych biehiemotach».
«Biehiemoty źjaŭlajucca invaziŭnym vidam u Kałumbii, i kali my zaraz nie źniščym častku ich papulacyi, situacyja moža vyjści z-pad kantrolu ŭžo praz 10 abo 20 hadoŭ. Urad pryniaŭ sumnaje, ale nieabchodnaje rašeńnie. Dziakuj za toje, što prysłuchalisia da navuki», — dadaje jana.
Kastelbłanka tłumačyć, što «kakainavyja biehiemoty» skarystalisia jašče adnoj evalucyjnaj mahčymaściu, akramia adsutnaści ilvoŭ i krakadziłaŭ, jakija b strymlivali ich kolkaść: klimatam.
U Afrycy jość intensiŭnyja suchija siezony, jakija taksama dapamahajuć kantralavać pamier papulacyi. U basiejnie raki Mahdalena situacyja zusim inšaja — tam stabilnyja apadki. Nasamreč umovy ŭ ich paŭdniovaamierykanskim domie nastolki idealnyja, što biehiemoty, padobna, navat raniej dasiahajuć pałavoj śpiełaści — praściej kažučy, pačynajuć naradžać patomstva ŭ bolš maładym uzroście.
Jak biehiemoty naohuł tam apynulisia
Źjaŭleńnie tak zvanych «kakainavych biehiemotaŭ» niepasredna źviazana z zabojstvam Pabła Eskabara kałumbijskimi siłami biaśpieki ŭ 1993 hodzie. Paśla jaho śmierci Hacienda Napoles — raskošny majontak prykładna za 250 km na paŭnočny zachad ad stalicy Bahaty — kanfiskavali ŭłady. Pryvatny zaapark Eskabara demantavali, choć nieŭzabavie jon staŭ častkaj papularnaha tematyčnaha parku.
Žyvioł z Hacienda Napoles spačatku raźmierkavali pamiž zaaparkami pa ŭsioj krainie. Ale nie biehiemotaŭ.
«Łahistyčna było składana ich pieravozić, tamu ŭłady prosta pakinuli ich tam, vierahodna, dumajučy, što žyvioły pamruć», — kaža Kastelbłanka.
Zamiest hetaha jany kvitnieli.
«Heta samy vialiki statak biehiemotaŭ pa-za miežami Afryki, ich pryrodnaha areała», — tłumačyć Bi-bi-si vieterynar i pryrodaachoŭnik Karłas Valderrama.
I, pa prahnozach, ich kolkaść budzie tolki raści. Kastelbłanka i jaho kalehi kažuć, što bieź źniščeńnia žyvioł papulacyja sysunoŭ moža pieravysić 1 400 asobin užo da 2034 hoda — usie jany źjaŭlajucca naščadkami pačatkovaj hrupy z adnaho samca i troch samak. U daśledavańni 2021 hoda jany apisali idealny scenar, pry jakim štohod treba źniščać abo kastryravać 30 žyvioł, kab hetaha nie zdaryłasia.
Čamu hetyja biehiemoty — takaja prablema
Daśledčyki, jakija vyvučajuć ekałahičnaje ŭździejańnie biehiemotaŭ, ličać, što ich prysutnaść moža škodzić miascovaj ekasistemie roznymi sposabami: ad vyciaśnieńnia miascovych vidaŭ, jakija ŭžo znachodziacca pad pahrozaj źniknieńnia, jak, naprykład, łamanciny, da źmieny chimičnaha składu vodnych šlachoŭ, što moža pastavić pad pahrozu rybałoŭstva.
«Biehiemoty raspaŭsiudžvajucca pa najbujniejšym račnym basiejnie Kałumbii, za košt jakoha žyvuć mnohija tysiačy ludziej», — kaža Kastelbłanka.
«Biehiemotaŭ bačyli na adlehłaści da 370 km ad Hacienda Napoles», — dadaje jana.
Jany taksama składajuć ryzyku dla ludziej: choć u Kałumbii dahetul nie było śmiarotnych napadaŭ, biehiemoty — terytaryjalnyja žyvioły i, pavodle acenak, u Afrycy jany štohod zabivajuć kala 500 čałaviek — bolš, čym ilvy, krakadziły ci słany.
«Heta jak być u filmie «Park Jurskaha pieryjadu»
Varta adznačyć, što jość ekśpierty, jakija vystupajuć suprać idei źniščeńnia žyvioł. Enrykie Ardońjes, bijołah z Nacyjanalnaha ŭniviersiteta Kałumbii, śćviardžaje, što «kakainavyja biehiemoty» dajuć nadzieju na zachavańnie suśvietnaj papulacyi biehiemotaŭ — mižnarodnyja arhanizacyi, u pryvatnaści Mižnarodny sajuz achovy pryrody (IUCN), ličać ich uraźlivym vidam.
Jon źjaŭlajecca adnym z ekśpiertaŭ, jakija abaraniajuć sterylizacyju jak najlepšy sposab kantrolu papulacyi. Ale takija pracedury daloka nie prostyja — i nie tannyja, — i Karłas Valderrama maje z hetym vopyt. U 2009 hodzie jon pravioŭ kastracyju samca «kakainavaha biehiemota» ŭ miežach ekśpierymientu pa vyvučeńni mahčymych sposabaŭ kantrolu rostu papulacyi.
«My havorym pra žyviolinu, jakaja moža važyć piać ton i być vielmi ahresiŭnaj», — kaža Valderrama.
«Navat niahledziačy na toje, što žyviolinie ŭviali zaspakajalnyja, jana ledź nie pierakinuła kran, jaki my vykarystoŭvali dla praviadzieńnia pracedury. Heta było jak znachodzicca pobač z dynazaŭram u filmie «Park Jurskaha pieryjadu», — dadaje jon.
Vieterynar kaža, što hałoŭnym urokam ekśpierymientu stała toje, što sama pa sabie kastracyja prosta nie źjaŭlajecca varyjantam — asabliva ŭličvajučy rachunak u $50 000.
«Mnohija z hetych biehiemotaŭ žyvuć u dzikaj pryrodzie. Prosta niemahčyma lohka dabracca da ŭsich», — tłumačyć jon.
«Tym časam jany buduć praciahvać razmnažacca. A biehiemoty — palihamnyja, heta značyć, adzin samiec moža apładnić šmat samak», — dadaje Valderrama.
Pahrozy śmierciu
Raniej kałumbijskija ŭłady addavali pieravahu inšamu padychodu — adłovu biehiemotaŭ i pieradačy ich u zaaparki va ŭsim śviecie, — ale sproby pierasialeńnia paciarpieli niaŭdaču, u pryvatnaści praz košt transpartavańnia. A adpraŭka ich u Afryku, na radzimu prodkaŭ, nikoli nie razhladałasia jak varyjant.
Narodžanyja i vyhadavanyja ŭ Kałumbii — usie naščadki adnaho samca i troch samak Eskabara — «kakainavyja biehiemoty» mahli b nie tolki zanieści chvaroby ŭ miascovyja papulacyi žyvioł, ale i stvarać hienietyčnyja ryzyki.
Dyk što ž zaminała ŭładam vykarystać bolš radykalnyja dziejańni? Karotki adkaz — hramadskaja dumka. Ludzi vielmi emacyjna staviacca da «kakainavych biehiemotaŭ», što paćviardžaje vopyt Natali Kastelbłanka.
Paśla taho jak kałumbijskija ŚMI paviedamili pra jaje daśledavańnie, bijołah pačała atrymlivać abrazy i pahrozy śmierciu ŭ sacyjalnych sietkach.
«Mianie nazyvali «zabojcaj» i inšymi słovami. U Kałumbii niekatoryja ludzi mohuć vielmi złavać, kali havorka zachodzić pra biehiemotaŭ», — kaža jana.
«Heta naturalnaja čałaviečaja reakcyja. Ludziam značna lahčej zrazumieć prablemu invaziŭnych vidaŭ, kali havorka idzie pra raśliny abo bolš drobnych istot, a nie pra vielizarnaha sysuna, jakoha mnohija ličać miłym», — dadaje Kastelbłanka.
Vakoł biehiemotaŭ taksama sfarmavałasia cełaja łakalnaja industryja ŭ supolnaściach basiejna raki Mahdalena. Pierabudavany zaapark u Hacienda Napoles utrymlivaje niekalkich paŭtorna adłoŭlenych biehiemotaŭ i štohod pryciahvaje tysiačy turystaŭ — što pakazalna, pry žyćci Eskabara jon dazvalaŭ publičnyja naviedvańni jak pijar-akcyju, i Natali Kastelbłanka zhadvaje, jak u dziacinstvie jeździła tudy ź siamjoj.
U 2009 hodzie, kali kałumbijskija sałdaty zastrelili biehiemota pa imieni Piepe, jakoha ličyli pahrozaj dla supolnaściaŭ pablizu majontka, masavaje hramadskaje abureńnie — padmacavanaje vykryćciom taho, što strałki zrabili sełfi ź ciełam, — pryviało da jurydyčnaj abarony biehiemotaŭ. Ale ciapier situacyja stała «dastatkova surjoznaj», kab abumović źmienu pazicyi, raskazvaje Bi-bi-si bijołah David Ečeviery z kałumbijskaha pryrodaachoŭnaha ahienctva Cornare.
«Źniščeńnie žyvioł — nie adzinaje rašeńnie prablemy rostu papulacyi, ale jano nieabchodnaje», — kaža jon.
Spadčyna Eskabara
Tupik — heta toje, čaho Kastelbłanka i jaje kalehi bajacca amal hetak ža, jak i raspaŭsiudžvańnia sysunoŭ. U svaim daśledavańni jany pryvodziać aficyjnuju ŭradavuju statystyku, zhodna ź jakoj z 2011 pa 2019 hod sterylizacyju prajšli tolki čatyry žyvioliny.
«Pakul što biehiemoty ŭ Kałumbii žyvuć u rai, — ličyć Kastelbłanka. — Ale jany — ekałahičnaja bomba zapavolenaha dziejańnia».
Bolš čym praz 30 hadoŭ paśla śmierci Pabła Eskabara «kakainavyja biehiemoty» taksama źjaŭlajucca śviedčańniem praciahłaj prysutnaści narkabarona ŭ Kałumbii.
Kałumbija choča sterylizavać «kakainavych biehiemotaŭ», jakija razmnažajucca što durnyja
Niaŭkludny biehiemocik staŭ zorkaj internetu ŠMAT FOTA
Jak pasiabravali dziciania-biehiemot i hihanckaja čarapacha
Pryvatny samalot, jaki moh naležać Pabła Eskabaru, pieratvaryli ŭ raskošnaje žytło na Airbnb
U Majami-Bič razburyli asabniak narkabarona Pabła Eskabara
Kamientary
Da, otłoviť i pierieviezti v ich jestiestviennyj arieał obitanija - doroho, dla korrumpirovannoj i biednoj strany, proŝie proviesti otstrieł.
Kak pojaviliś, tak i propali.
Takoj podchod na vsiech živodiorniach poražionnych korrupcijej i nachodiaŝichsia v pietle niŝiety. Kasajetsia nie tolko biehiemotov, no i nasielenija živuŝich v etich živodiorniach, stranami nazvať jazyk nie povoračivajetsia.
Potomu čto "diešievle ubiť".
Naturalnoje varvarstvo!
Dažie jeśli otpravka odnoho biehiemota v Afriku stoit 10 młn. dołłarov, eto obiazannosť pravitielstva strany sdiełať vsio v łučšiem vidie.
Privlekitie prirodoochrannyje fondy dla pomoŝi v finansirovanii - Kołumbii vieś mir budiet apłodirovať stoja.
No ubivať... za čto?