U novym uradzie Vienhryi budzie nieviduščy ministr — jaki ŭžo staŭ majstram ajkido i jurystam
Historyja Viłmaša Kataj-Niemieta.
Lidar partyi-pieramožcy vienhierskich vybaraŭ Pieter Madźjar užo pradstaviŭ kandydatury ministraŭ svajho novaha ŭrada, i adnym z najbolš jarkich kandydataŭ staŭ Viłmaš Kataj-Niemiet, jaki pavinien uznačalić novastvoranaje Ministerstva sacyjalnaj palityki i achovy zdaroŭja, piša «Suśpilna».
Asablivaść Kataj-Niemieta — aproč taho, što jon adziny ŭ krainie majstar ajkido, — u tym, što jon praktyčna nie bačyć. U 16 hadoŭ mužčyna straciŭ 97% zroku praz spadčynnuju chvarobu — atrafiju siatčatki. Adnak heta nie pieraškodziła jamu ni pastajanna pracavać, ni atrymać adukacyju jurysta, ni stvaryć siamju i naradzić dziaciej.
Majstar ajkido ź biełym kijkom
Viłmaš Niemiet naradziŭsia ŭ horadzie Dźjor na zachadzie ad Budapiešta. Adnak jašče kali jon byŭ školnikam, siamja pierajechała ŭ stalicu. Tam Viłmaš vučyŭsia ŭ škole i tam ža prachodziŭ miedycynskija ahlady praz prablemy sa zrokam, jakija prajavilisia jašče ŭ dziacinstvie. Vyśvietliłasia, što Niemiet maje spadčynnaje zachvorvańnie — atrafiju siatčatki vačej. Da 16 hadoŭ jon praz heta straciŭ 97% zroku.
«Mnie vypała žyć u śviecie, cudoŭny instrumient dla ŭzajemadziejańnia ź jakim ja straciŭ. Daviałosia admovicca ad prataptanaj ściežki dziela nieprataptanaj, — raskazvaŭ jon paźniej. — U hetaha byli roznyja stadyi. Adnojčy ŭ balnicy ja razvažaŭ, ci nie vykinucca z akna šmatpaviarchovika. Ja stajaŭ na padvakońni i dumaŭ: moža, lepš skočyć i pakłaści kaniec usiamu? A potym uspomniŭ šachmatnuju partyju, jakuju mnie ŭdałosia vyjhrać paśla momantu, kali ja byŭ vielmi blizki da parazy. I ja skazaŭ sabie: «O nie, kali mnie ŭdałosia tady, to ŭdasca i ciapier».
U dziacinstvie Niemiet lubiŭ bajavyja mastactvy, jakimi zajmaŭsia da taho, jak zrok staŭ zanadta słabym. Hetyja viedy paźniej jamu spatrebilisia.
Adnojčy Viłmaš viartaŭsia z dnia naradžeńnia siabra, i na vulicy na jaho napali — jak jon ličyć, z-za biełaha kija, jakim ludzi z parušeńniami zroku karystajucca na vulicy. Dziakujučy ŭrokam bajavych mastactvaŭ jon zmoh abaranicca.
Paśla hetaha Niemiet viarnuŭsia da bajavych mastactvaŭ — u pryvatnaści, da zaniatkaŭ ajkido. U 2005 hodzie jon atrymaŭ čorny pojas pa ajkido i praciahvaŭ vyvučać inšyja vidy bajavych mastactvaŭ — naprykład, tajski boks. Jon dahetul zastajecca adzinym majstram ajkido, to-bok uładalnikam pieršaha dana, u Vienhryi.
«Dziakujučy bajavym mastactvam ja navučyŭsia miedytavać, pa-sapraŭdnamu pahłyblacca ŭ siabie. Dziakujučy hetamu ja mahu pieraadolvać ułasnyja strachi i abmiežavańni. Urešcie hetyja vyprabavańni dapamahajuć abaranić siabie», — tłumačyŭ jon.
Viłmaš Niemiet raspracavaŭ sistemu samaabarony dla ludziej z parušeńniami zroku pad nazvaj «Bieły mieč». Heta sistema pryjomaŭ, jakaja dazvalaje aceńvać rost i stanovišča praciŭnika padčas raptoŭnych dotykaŭ, być hatovymi nieadkładna adkazać u vypadku patreby — i mieć mahčymaść utrymlivać napadnika na ziamli, kličučy na dapamohu.
Šyrokuju viadomaść Niemiet atrymaŭ paśla taho, jak jaho historyju pakazaŭ telekanał HBO. Adnak da palityki i «Cisy» Viłmaš spačatku realizavaŭ siabie jak masažyst, a potym u advakatury.
Dypłom dziela maci
U 2007 hodzie Niemiet atrymaŭ navukovuju stupień pa pravaznaŭstvie ŭ Katalickim univiersitecie imia Pietera Pazmania — adnym z samych prestyžnych VNU Vienhryi. Vučycca na jurysta jon zachacieŭ pa dźviuch pryčynach. Pieršaj staŭ vypadak, kali Viłmaša z sabakam-pavadyrom «vykinuli ź vialikaj praduktovaj kramy». Jon sudziŭsia z uładalnikami kramy, i spravu ŭrehulavali ŭ dasudovym paradku. Viłmaš Niemiet paviedamiŭ, što pieradaŭ kampiensacyju ad kramy fondu, jaki zajmajecca sabakami-pavadyrami dla ludziej z parušeńniami zroku.
Druhoj pryčynaj pastupleńnia na jurydyčny fakultet stała maci Niemieta. Jana mieła dvaranskaje pachodžańnie, što ŭ kamunistyčnaj Vienhryi (asabliva ŭ pieryjad praŭleńnia artadaksalnaha hienieralnaha sakratara Maćjaša Rakašy u 1948—56 hadach) było prysudam dla moładzi. Dvaranski kłas tady nazvali «ekspłuatatarskim», jaho pradstaŭniki mieli aficyjny status «kłasava varožych elemientaŭ», tamu pastupleńnie va ŭniviersitety dla ich było amal niemahčymym.
Viłmaš Niemiet kazaŭ, što jaho maci chacieła atrymać vyšejšuju adukacyju, ale nie mahła. Jana pamierła, kali jamu było 15 hadoŭ. Tady chvaroba vačej užo prahresavała — i maci zaachvočvała syna žyć aktyŭnym žyćciom, niahledziačy ni na što.
Taksama Niemiet viedaŭ pra žadańnie maci atrymać vyšejšuju adukacyju. Tamu ŭžo darosłym jon dadaŭ da svajho proźvišča dziavočaje proźvišča maci — «Kataj».
«Ja jašče ŭ dziacinstvie paklaŭsia, što adnojčy da proźvišča Kataj dadaduć zvańnie doktara», — tłumačyŭ hetaje rašeńnie Viłmaš.
Paśla atrymańnia vyšejšaj adukacyi Kataj-Niemiet pačaŭ pryvatnuju advakackuju praktyku, pracujučy ŭ śfiery roŭnych mahčymaściaŭ. Viłmaš tłumačyŭ vybar śfiery tym, što «nikoli nie adčuvaŭ siabie abmiežavanym z-za prablem sa zrokam u zale suda, ale ŭ inšych śfierach žyćcia ŭsio jašče sutykajecca ź niedastupnaściu».
«Ja žartavaŭ, što dzie nie dapamahaje zakon — tam dapamahaje moj kułak, dzie nie dapamahaje kułak — dapamahaje zakon», — kazaŭ pra svaju advakackuju praktyku Kataj-Niemiet HBO.
Atrymańnie vyšejšaj adukacyi, a paźniej i stupieni doktara prava Kataj-Niemiet ličyć svaim trecim dasiahnieńniem u žyćci razam sa stupieńniu majstra ajkido i pracaj masažysta. Niahledziačy na prablemy sa zrokam, jon byŭ papularny siarod klijentaŭ jašče i tamu, što pra jaho vychodzili dakumientalnyja filmy i intervju.
«Adzin z maich klijentaŭ bačyŭ filmy pra mianie. Jon najniaŭ mianie jak svajho advakata, skazaŭšy: «Kali žyćcio — heta honka, to ty pačynaješ jaje za 300 mietraŭ zzadu inšych. Ale potym ty ich abhaniaješ»», — raskazvaŭ pra svaju praktyku Viłmaš.
Pieramoha ź vialikim adryvam
Pradstaŭlajučy Kataj-Niemieta jak kandydata na pasadu ministra sacyjalnych spraŭ i siamji, Pieter Madźjar kazaŭ, što jak čałaviek z parušeńniami zroku Viłmaš «viedaje pra składanaści ludziej ź invalidnaściu z ułasnaha dośviedu» i što «roŭnyja mahčymaści majuć dla jaho pieršačarhovaje značeńnie».
«Jaho hałoŭnaja meta — zabiaśpiečyć usim našym suajčyńnikam, niezaležna ad miesca naradžeńnia ci pachodžańnia, dostup da jakasnaj miedycynskaj dapamohi i adukacyi. Jon pavinien pradstaŭlać intaresy ludziej, jakija majuć patrebu ŭ padtrymcy, a taksama ŭmacoŭvać sistemu sacyjalnaj abarony i abarony dziaciej», — kazaŭ Madźjar pra zadačy ministra.
Kataj-Niemiet dałučyŭsia da «Cisy» ŭ 2024 hodzie. Da hetaha palityčnaha dośviedu jon nie mieŭ. U svajoj prahramie kandydata ŭ parłamient Viłmaš padkreślivaŭ, što dla jaho važnyja achova zdaroŭja, dastupny transpart i raźvićcio asiarodździa dla siamiejnaha biznesu. Jon zajaŭlaŭ, što budzie pracavać nad umacavańniem małoha i siaredniaha biźniesu, pracaŭładkavańniem ludziej ź invalidnaściu i hnutkimi mahčymaściami pracy dla baćkoŭ z małymi dziećmi.
U 9‑j akruzie Budapiešta jon atrymaŭ pierakanaŭčuju pieramohu nad kandydatami ad inšych partyj, u tym liku Fides, atrymaŭšy bolš za 60% hałasoŭ vybarščykaŭ.
U intervju Deutsche Welle Viłmaš patłumačyŭ, što vyrašyŭ pajści ŭ palityku praz Madźjara.
«Mnie nadakučyli 16 hadoŭ praŭleńnia «Fides», — skazaŭ jon. — Jany ŭsich prynižali i abkradali».
Adnoj z zadač Kataj-Niemieta taksama budzie rasśledavańnie častki złoŭžyvańniaŭ, jakija «Fides» dapuściŭ za čas znachodžańnia pry ŭładzie — u tym liku tych, ad jakich paciarpieli dzieci.
Svoj padychod da žyćcia ŭvohule Viłmaš ciapier apisvaje tak: «Ja chacieŭ by pražyć žyćcio tak, kab navat kali pamru adzin u maleńkaj draŭlanaj chacinie dzieści daloka ŭ lesie — ja moh by skazać, što žyŭ, a nie prosta pasiŭna čakaŭ lepšych časoŭ».
Kamientary