Z žałudoŭ možna pryhatavać sup, hałuški, aładki i navat kisiel. Samy pracazatratny etap — dastać jadzierki z kožnaha žołuda.
U Astravieckaj rajonnaj biblijateki jość fiška — kava z žałudoŭ. Hatujuć jaje pa staradaŭnim recepcie, jaki pieradała miascovaja žycharka. Times.by źjeździŭ na Astravieččynu, znajšoŭ zachavalnicu staradaŭniaha recepta i pasprabavaŭ žałudovuju kavu. Jaje, darečy, nie tak składana pryhatavać samastojna. Hałoŭnaje — viedać, dzie źbirać žałudy i što ź imi rabić dalej.
Recept biblijatecy pieradała Iałanta Vałujevič — krajaznaŭca, u minułym sielski biblijatekar, uradženka Astravieckaha rajona. Ciapier žyvie pad Minskam, ale pieryjadyčna pryjazdžaje ŭ rodnyja miaściny.
Naradziłasia i vyrasła jana na chutary kala vioski Spondy. Adzin ź jarkich uspaminaŭ dziacinstva — vodar žałudovaj kavy, jakuju varyła mama.
«U 1960— 1970‑ia hady vytančanaściej nie było, kava z žałudoŭ była zvykłym napitkam, ale ja jaje vielmi lubiła. Mnie jana zdavałasia niečym asablivym. Pamiataju, mama spačatku kuplała žałudovuju kavu. Kardonnaja skrynačka 200 h kaštavała, zdajecca, 12 kapiejek. Napitak atrymlivaŭsia smačnym i duchmianym. Kali zavarvali na małace — smak cudoŭny. Jačnaja kava nazyvałasia «Družba», a heta — prosta žałudovaja», — uspaminaje surazmoŭnica.
Potym jana źnikła z prodažu, junaja Iałanta navat zasumavała. Ale mama dastała recept, pa jakim hatavali kavu jaje mama i babula, i ŭ siamji stali rabić jaje sami.
Duboŭ vakoł Spondaŭ było šmat, syraviny chapała ź liškam. Žałudami karmili śviniej, ź imi hulali dzieci, a ŭ vieraśni ich abaviazkova narychtoŭvali, kab potym hatavać smačny napitak.
Niedaloka ad doma Iałanty Francaŭny ŭ Spondach raście 200‑hadovy dub.
«Napeŭna, niama nivodnaha darosłaha duba, na jakim nie zastałosia b šramaŭ ad małanki. Hetyja drevy padčas navalnicy prymajuć udar na siabie, — surazmoŭnica pakazvaje na stvoł, dzie vidać mietki. — Na maim chutary ŭsie duby byli ŭ šramach. Ale dub słaŭny nie tolki hetym. U hałodnyja vajennyja hady z žałudovaj muki piakli chleb — jon byŭ pažyŭny, z žałudoŭ varyli kavu, jakaja davała siły».
Žałudovaja kava dahetul zastajecca jaje lubimym napitkam. U vieraśni jana źbiraje płady, kab chapiła na ŭvieś hod.
«Heta maja fiška. Škada, što siońnia kava z žałudoŭ — redkaść. Ja sprabavała znajści jaje na Kamaroŭcy ŭ Minsku, — čuła, što byvaje tam, ale nie znajšła. Hladzieła na markietpłejsach — adzinkavyja prapanovy jość, ale treba ŭvažliva vyvučać, što tam za kava. I kaštuje niatanna. Usio ž taki ručnaja praca», — raskazvaje Iałanta.
Jana rada, što ŭ Astravieckaj biblijatecy ciapier hatujuć žałudovuju kavu. I spadziajecca, što chtości ŭsio ž zacikavicca i naładzić jaje vytvorčaść, duboŭ ža ŭ Biełarusi dastatkova — niedaremna ž na hierbie Astraŭca možna ŭbačyć mienavita hetu raślinu, a vyjavy halin, liścia hetaha dreva abo žałudoŭ prysutničajuć na hierbach cełaha šeraha biełaruskich haradoŭ, pasiołkaŭ i rajonaŭ.
«Kava z žałudoŭ nie tolki smačnaja, ale i karysnaja. Jana palapšaje rabotu sardečna-sasudzistaj sistemy, stanoŭča ŭździejničaje na stan skury, dziosnaŭ, dabratvorna ŭpłyvaje na stravavalnuju sistemu i mužčynskuju siłu. Hety napitak nie źmiaščaje kafieinu, ale zachaplacca nie treba — dastatkova troch kubkaŭ u dzień. Jaje možna pić i dzieciam», — kaža Iałanta.
Times.by zavitaŭ i ŭ Astravieckuju rajonnuju biblijateku.
«Iałanta Vałujevič pieradała ŭ biblijateku siamiejny recept kavy kala 20 hadoŭ tamu. Doŭhi čas jon prosta zachoŭvaŭsia ŭ papcy. Pra jaho ŭspomnili praz 10 hadoŭ, kali ŭ rajonie arhanizoŭvali śviata duba. Biblijatekary prapanavali svaju admietnaść — žałudovuju kavu, — raskazvaje biblijohraf Inha Šłykovič.
Pieršymi dehustatarami stali astraŭčanie — i napitak im spadabaŭsia. Z tych časoŭ žałudovaja kava — abaviazkovy atrybut usich značnych padziej u rajonie.
A piać hadoŭ tamu, kali biblijateka pierajechała ŭ novy prastorny budynak, uźnikła ideja abstalavać impravizavanuju kaviarniu. U rajvykankamie jaje padtrymali. Tak źjaviŭsia ŭtulny kutok dla sustreč i dehustacyj.
Kali ŭ biblijateku pryjazdžaje arhanizavanaja hrupa turystaŭ i pra vizit biblijatekaraŭ papiaredžvajuć zahadzia, jany robiać firmiennuju žałudovuju kavu.
Pieratvareńnie žołuda ŭ duchmiany napitak — karpatlivy praces. Usio pačynajecca ŭ vieraśni, kali na dubach paśpiavajuć žałudy. Da zboru padklučajucca ŭsie rabotniki biblijateki. Jany navat źniali pra heta videa i raźmiaścili ŭ TikTok.
Źbirajuć uručnuju i tolki z halin. Tyja, što ŭžo apali, nie biaruć — mohuć być čarvivymi. U śpiełych žałudoŭ šapačka pavinna lohka zdymacca z płoda.
«Duboŭ u Astraŭcy i rajonie šmat, ale padyduć nie ŭsie. Treba vybirać tolki tyja drevy, jakija rastuć u ekałahična čystych miescach — dalej ad daroh i ludnych miescaŭ. My takija miescy ŭžo viedajem. Dapamahajuć rabotniki biblijobusa, jaki absłuhoŭvaje addalenyja vioski», — tłumačyć Inha Šłykovič.
Sabranyja žałudy prasušvajuć u naturalnych umovach. A zatym pačynajecca samy pracazatratny etap — dastać jadzierki z kožnaha žołuda, jak z arecha.
Hetyja jadzierki narazajuć na drobnyja kavałački i krychu sušać u duchoŭcy. Potym — absmažvajuć na suchoj patelni, pilna sočačy, kab nie padhareli.
I narešcie, pamoł. Chtości vykarystoŭvaje stupku, jak u daŭninu. Ale kavałački vielmi ćviordyja, daviadziecca prykłaści niamała namahańniaŭ, tamu lepš pieramałoć u kavamołcy. Atrymany parašok (padobny na zvyčajnuju mołatuju kavu) — hatovaja asnova dla pryhatavańnia napitku.
Zrešty, možna i nie małoć: kali kavałački dastatkova drobnyja, ich zavarvajuć całkam.
Pa staradaŭnim recepcie, jaki zachoŭvajecca ŭ biblijatecy, kavu zavarvali ŭ piečach — u hlinianych harščočkach abo čyhunach. Zalivali chałodnaj vadoj, stavili ŭ pieč i praź niekalki hadzin dastavali hatovy napitak.
«U sučasnych damach piečy niama, tamu nasypajem mołatuju kavu ŭ termas, zalivajem kipieniem i pakidajem minimum na dźvie hadziny, — dzielicca z Times.by sakretam Inha Šłykovič. — Tolki tak možna raskryć smak. My sprabavali prosta zalić kipieniem, zusim nie toje atrymlivajecca. I zvaranaja ŭ turcy — taksama nie toj smak».
Surazmoŭnica prapanuje pasprabavać. Jana adkryvaje termas — i pavietra napaŭniajecca miakkim kavavym vodaram. Napitak maślanisty z-za ŭtrymańnia ŭ žałudach aleju. Nasyčanaść smaku i koleru zaležyć ad stupieni absmažvańnia žałudoŭ. U biblijatecy koler parašku i napitku atrymaŭsia dalikatna-arechavy.
Cukar i viarški nie dabaŭlajem, kab rassmakavać napitak: nam nahadała sumieś jačnaha napitku sa zvyčajnaj kavaj.
«Pavodle vodhukaŭ, chtości ŭ kavie adčuvaje šakaład, inšym smak zdajecca draŭnianym, kamuści nahadvaje jačny napitak», — raskazvaje biblijohraf. Sama jana adčuvaje arechavy smak.
U biblijatecy skłali buklet, u jaki ŭklučyli nie tolki recept žałudovaj kavy, ale i sposab pryhatavańnia mienš nasyčanaha kavavaha napitku. A jašče — recepty žałudovaha supu z małakom, hałušak žałudovych z sałam, zdobnych aładkaŭ z žałudovaj muki i navat kisialu z žałudovaj kavy.
Sposab pryhatavańnia samoj muki — taksama ŭ buklecie, z pamietkaj «recept błakadnaha Leninhrada». Jaho znajšli ŭ internecie.
Recepty davoli prostyja: spravicca navat toj, chto redka staić kala plity. Zastałosia tolki dačakacca vieraśnia i sabrać žałudy.
Ciapier čytajuć
Na aŭtašou ŭ Lidzie ledź nie zahinuŭ adzin z samych znakamitych kaskadzioraŭ Biełarusi — jaho videa sabrali amal paŭmiljarda prahladaŭ. Što ź im ciapier?3
Kamientary