Juščanka jak Hamlet

Pryčyna parazy revalucyi chavajecca ŭ asobie ŭkrainskaha prezydenta, a nadzieja – u dziejnaści pazaparlamenckich siłaŭ i presy. Piša Bahdan Asadčuk.

Dumaju, što vielmi karysnym budzie surjoznaje abmierkavańnie pryčynaŭ parazy Pamarančavaj revalucyi. Heta nialohkaja sprava. Faktyčna Ŭkraina nie pieražyła za ŭvieś raniejšy peryjad niezaležnaści anijakaj hłybokaj dyskusii pra asnoŭnyja prablemy niadaŭniaj historyi. Pierachod ad tatalitaryzmu da pabudovy hramadzianskaj supolnaści adbyvaŭsia biaź cisku źnizu, a chutčej ź impravizacyjnych idejaŭ minułaj kampartyjnaj biurakratyi, jakaja padčas krachu imperyi dy jaje kalonijaŭ žadała nia tolki pieražyć histaryčnyja niahody, ale i pieraniać uładu mirnym šlacham, biaz ryzyki kryvavaha kanfliktu.

Novaja-staraja ŭłada nie była zacikaŭlenaja dyskusijami ani pra pachodžańnie i vyniki kamunistyčnaha tatalitaryzmu, ani pra adkaznaść i pakarańnie byłych enkavedystaŭ i kahebistaŭ, ani pra maralnuju i materyjalnuju kampensacyju achviaram niečałaviečaj systemy. A pradstaŭniki infarmacyjnych słužbaŭ i prapahandy, jakija karmilisia ad kamunistyčnaj biurakratyi, byli całkam zadavolenyja prastoram nacyjanalnaj symboliki. Tolki adzinki i małatyražnyja časopisy imknulisia vybracca z systemy novaj kalabaracyi.

Nie prynosili plonu i sproby razharnuć dyskusii pra demakratyčny sacyjalizm, liberalizm i intehralny nacyjanalizm AUN (Arhanizacyja ŭkrainskich nacyjanalistaŭ). Usio skančałasia na ŭzroŭni «navukova-praktyčnych kanferencyj».

Ciapier my majem napaŭrazbudžanaje hramadztva, i całkam mažliva, što budzie nahoda zaachvocić ludziej da sur'¬ioznaha razhladu ŭsich aspektaŭ uźniknieńnia i paźniejšaha zmarnavańnia plonu Pamarančavaj revalucyi. Nia ŭsio jašče vyśvietlena. Isnuje bahata hipotezaŭ, zdahadak, padozrańniaŭ, i niama jašče pakul analityčnych pracaŭ pra ŭźniknieńnie, chadu i vyniki revalucyi. Najlepšaja z raniejšych publikacyjaŭ – «Pamarančavaja revalucyja» – viadomaha historyka Stanisłava Kulčyckaha nie daje poŭnych adkazaŭ na zhadanyja krytery. Mabyć, daviadziecca dosyć doŭha čakać, pakul usie elementy hetaj histaryčnaj padziei stanuć viadomyja.

Ale heta nie vyzvalaje nas ad abaviazku i mažlivaściaŭ užo siońnia, pierad zaviaršeńniem revalucyjnaha etapu ŭ evalucyi ŭkrainskaha dziaržaŭnaha pracesu, stavić pytańni datyčna kalapsu Pamarančavaj revalucyi. U mianie nakont hetaha šmat dumak, jakija, peŭna, nie zusim adpaviadajuć pašyranym pohladam. Spačatku niekalki banalnych zaŭvah. Pa-pieršaje, napiaredadni prezydenckich vybaraŭ nichto z tahačasnych apazycyjnych palitykaŭ nie kazaŭ pra mahčymaść revalucyi. Bolš za toje, spantannaja stychija narodnaha pratestu była niečakanaj dla paźniejšych «hierojaŭ» revalucyi. Tolki ŭbačyŭšy, što vybuch hramadztva možna vykarystać dla zdabyćcia ŭłady, jany ŭskočyli na revalucyjny ciahnik i takim čynam zdabyli kiroŭnyja pasady.

A revalucyja prajhrała ŭ sensie zamacavańnia svaich pazycyjaŭ u refarmavańni dziaržavy. Jana nie zmahła stvaryć svaich instytutaŭ, uchvalić prahramy-manifestu, ničoha nie arhanizavała na karyść Revalucyjnaha trybunału, jaki b moh stać sumleńniem i stryžniem revalucyi. Hetaha nie adbyłosia. Revalucyja raźbiehłasia pa chatach. A palityčnyja dziejačy z «pamarančavych» šerahaŭ vyrašyli naźbirać z hetaha hrupavy i asabisty kapitał. Heta, darečy, davoli redki ŭ historyi palityčny padman. A pakolki revalucyja nie była tvoram palityčnych partyjaŭ (za vyniatkam novaŭźnikłaj i doŭha nie pryznavanaj «Pary»), nivodnaja partyja i nie adčuvała abaviazku abaraniać revalucyjnuju spadčynu.

Mabyć, asnoŭnaja pryčyna parazy chavajecca ŭ asobie prezydenta Juščanki. Juščankaŭski «hamletyzm» hienetyčnaj nierašučaści, rodnasny paternalistyčna-pravincyjnamu padboru supracoŭnikaŭ, spałučany (padobna jak u kolišniaha amerykanskaha prezydenta Džymi Kartera) z praźmiernym upłyvam na palityku žonki Kaciaryny, pryvioŭ, kali ŭžyć daŭni cyničny afaryzm Leanida Kraŭčuka, da vyniku «majem, što majem».

Zamiežnyja eksperty pišuć pra «trahičny vobraz ukrainskaj revalucyi», «achviaru ŭłasnych pamyłak», čałavieka, nia zdolnaha da vialikich rašeńniaŭ, zmarnavany kapitał vialikaha davieru. Źviartajecca ŭvaha na element «palityčnaha i maralnaha prynižeńnia» datyčna raniejšaha supiernika Janukoviča. «Jak jon moh zmarnavać toj vializny kapitał, jaki investavaŭ va Ŭkrainu ŭvieś Zachad, u tym liku i Polšča?» – zapytvaŭsia ŭ mianie na śviatkavańni stahodździa ź dnia naradžeńnia Ježy Hiedrojca były ministar zamiežnych spravaŭ Polščy Ŭładysłaŭ Bartašeŭski.

Paŭstaje pytańnie: jakim čynam možna ŭratavać ideały i źmiest revalucyi? Na partyi ŭ Viarchoŭnaj radzie nielha spadziavacca, i tym mieniej možna spadziavacca na prezydenta. Adnak jość jašče nadziei na mahčymaści volnaj presy i hramadzkich arhanizacyjaŭ i na stvareńnie pazaparlamenckaj apazycyi.

□

Bahdan Asadčuk – publicyst, historyk. Prafesar Volnaha ŭniversytetu ŭ Berlinie. U minułym byŭ aktyŭnym aŭtaram lehiendarnaha polskaha časopisu «Kultura», što vychodziŭ u Paryžy.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0