Mikoła Busieł. Słoŭnik «Našaj Nivy»

mova — 2000

Słoŭnik «Našaj Nivy»

Skončyŭšy na 99,9% pracu pa stvareńni partuhalska-biełaruskaha słoŭnička, ja sutyknuŭsia z tym, što nia maju biełaruskaha adpaviednika dla banda disenhada, francuski adpaviednik la bande dessinee, h.zn. seryja malunkaŭ, raźmieščanych liniejna ŭ vyhladzie stužki, komiks. Kali chto maje ŭdały varyjant, dyk chaj mnie jaho paviedamić.

Heta ja da taho, što sapraŭdy vostra isnuje prablema pieradačy šerahu paniaćciaŭ pabiełarusku. (Pisać «pa-biełarusku» praz złučok nia maje sensu, usio roŭna heta prysłoŭje, dyk aščadniej i praściej pisać jaho razam.)

Učora ja byŭ u sielsaviecie, i sakratarka mnie pažaliłasia, što daviedki pra śmierć treba vypisvać pabiełarusku, a dachtury spres pišuć svaje daviedki parasiejsku. Miž tym admysłovaha medyčnaha słoŭnika niama, i jana musić karystacca — tutaka jana vyniała z-pad stała — rasiejska-biełaruskim słoŭnikam niabožčyka Hrabčykava. (Słoŭnik choć i dyferencyjny, ale dobry, heta zaznaču, kab pachvalić aŭtara.) I hetaja prablema, takim čynam, isnuje pa ŭsioj nacyjanalnaj terytoryi.

Na bałonkach — i vykapajuć ža słova! — maledetti nazionalisti! — słaŭnaj vysokapatryjatyčnaj hazetki «Naša słova» rehularna źjaŭlajucca artykuły nakont rasiejščyny ŭ moŭnaj praktycy i ŭ słoŭnikach. To ja voś što skažu (prabačajcie, ludzi dobryja!): našyja linhvisty-leksykohrafy ŭsio šče pad čarami rasiejskaj leksykahrafii. Navat słoŭnik nazyvajuć «tłumačalny», choć heta nijaki nie «tłumačalny», a prosta słoŭnik movy. Tamu najpilniejšaja zadača nacyjanalistyčnych leksykohrafaŭ — paśla dobraj hramatyki biełaruskaj movy!!! — dać sučasny słoŭnik sučasnaj biełaruskaj movy ŭ choć by — i navat pažadana!!! — u adnym tomie, słovaŭ hetak tysiač na 50—60.

Paśla toj tom možna madyfikavać dla roznych katehoryjaŭ navučencaŭ, słužboŭcaŭ i navat dla zabaŭlalnaha čytańnia. Hartańnie i prahlad dobraha słoŭnika — heta takaja asałoda!

Treba prajści brytvaju Akama pa ŭsim korpusie biełaruskaj leksykahrafii.

Dzie siły i srodki?

Hihancki oksfardzki słoŭnik anhielskaj movy byŭ składzieny pieravažna samachvotnymi. Dla nievialikaha štatu ekspertaŭ i kansultantaŭ srodki znajści možna. Ale sprava heta pavinna być raspačata nieadkładna.

Kali b za hetuju vysakarodnuju spravu ŭziałasia «NN», to i słoŭnik moh by atrymać nazoŭ Słoŭnik «Našaj Nivy». Raz vy «pieršaja» hazeta, dyk budźcie pravaflanhovymi — ci jak tamaka ŭ Sudnika?! Čas nam mieć naturalny słoŭnik našaj movy.

Prablema šče palahaje ŭ tym, što šerah biełaruskich andehraŭndnych i marhinalnych vydańniaŭ sprabuje ŭžyvać moładzievy žarhon. Na vialiki žal, haradzkija chłopcy-vydaŭcy — samatužniki! — amal nikoli nie vałodajuć dobra standartnaju biełaruskaju movaju, šče mieniej viedajuć žarhon. (A što ŭžo kazać pra prafesijnych žurnalistaŭ, što schapili Boha za baradu!) Voś im i patrebna dobraja daviedačnaja knižka. Treba źbirać i systematyzavać žarhon.

Jon ža jość.

Nadoječy adzin načalnik siaredniaje ruki — sam čuŭ na svaje vušy — kazaŭ, što dobra zabyŭ (litaraturnuju) biełaruskuju movu, heta jon kazaŭ sa škadavańniem — ale duža lubić pačytać tutejšy andehraŭndny nacyjanalistyčny listok na biełaruskaj movie.

Biełaruskaje — heta pryhoža!

Belarusian is beautiful!

Kazaŭ jon heta, zaznaču, pabiełarusku. Dyk davajcie ž zabjom u zvony, jak heta robia niastomny zvanar biełaruščyny spadar Aleh Trusaŭ, chaj Boh daść jamu zdaroŭja. I zvon henaha zvanara zusim nie chaŭturny, čujacia?

Nia treba tolki nikoha pužać tym, što niama hrošaj.

Što pisali francuskija studenty ŭ słaŭnym 1968-m?

Soyez realistes, demandez l'impossible!

Vo!

I jašče: isnuje prablema padačy biełaruskich taponimaŭ na eŭrapiejskich movach. Robiačy dadatak da nievialičkaha biełaruska-niamieckaha słoŭnička, znoŭ pierakanaŭsia, što na niamieckich kartach usio padadziena z rasiejskaj.

To mo varta było b zrabić pa hetaj prablemie seminar, kanferencyju, sympozijum, kanhres. Mieniej anijak nielha. Ale chaciełasia b pačuć mierkavańnie sp. pasła Piotry Sadoŭskaha, nia viedaju, jak ź im skantaktavać.

«Praboič» — tak nazyvali ŭ nas vostry žalezny špień, jakim prabivali dzirki ŭ blasie, abručach. To mo tak možna nazvać i pryładu dla prabivańnia dzirak u papiery. A to dzirka + koł?! A «kampościer»? Što heta za słova takoje!?

Jak zvyčajna, Žyvie Biełaruś!

Z nacyjanalistyčnym pryvitańniem, Mikoła Busieł

P.S. Ci budzie kali faksymilnaje vydańnie «NN» za 1906—15? Zdajecca, było, ale mnie nie paščaściła. A chočacca mieć.