Julija Andrejeva. Džaz dla amataraŭ Šapena

Džaz dla amataraŭ Šapena

U Muzyčnym teatry adbyŭsia džazavy kancert vakalistki Łory Šafran i tryjo Andžeja Jahadzińskaha. Kancert ładziŭsia ŭ miežach mižnarodnaj muzyčnaj akcyi časopisu “Jazz Forum” i Polskich instytutaŭ u Miensku, Maskvie i Sankt-Pieciarburhu.

Napačatku tryjo Jahadzińskaha hrała Šapena. Andžej Jahadziński — viadomy ŭ Polščy šapenist. Jon pracavaŭ u symfaničnym arkiestry Polskaha radyjo, z najlepšymi džaz-hurtami abjeździŭ paŭśvietu. U 1993-m jon zasnavaŭ svoj ułasny hurt — Andrzej Jagodziński trio.

Hurtu Jahadzińskaha ŭdałosia zachavać raspaznavalnaść šapenaŭskich melodyjaŭ i adnačasova raskviecić ich usimi farbami sučasnaha džazu. Zachavaŭsia navat svojeasablivy styl muzyčnaha myśleńnia, ułaścivy Šapenu. Heta j nia dziva, bo mienavita Šapen byŭ praŭdzivym vynachodnikam džazavaha śvinhu.

Praŭda, u solnych epizodach, dzie šapenaŭskaja muzyka hučała amal u naturalnym vyhladzie, Jaha-dzińskamu nie stavała prafesijnaha pijanizmu. Heta było asabliva vyjaŭna dla tych, chto znajomy z fartepijannym majsterstvam polskaha džazavaha pijanista Kšyštafa Chierdzina, debiutny albom jakoha taksama nazyvaŭsia “Chopin”. Uvohule, Šapena vykonvajuć mnohija polskija džazmeny. Dastatkova ŭzhadać kružełku “Ŭražańni z Šapena” pijanista Lešeka Moždžera (1999), a taksama kružełku z aranžavańniami šapenaŭskich tvoraŭ dla klarneta i strunnaha arkiestru, vydadzienuju Kšyštafam Chierdzinym i Zbyškam Namysłoŭskim u 1999 h., kali adznačalisia 150-ja ŭhodki z dnia śmierci Šapena.

Kružełku “Tolki Šapen” vydała ŭ 1999-m i śpiavačka Łora Šafran, jakaja vystupała 26 červienia razam z tryjo Jahadzińskaha. Jana paprostu śpiavaje cełyja pjesy ź niemudrahielistym paetyčnym tekstam z pačatku da kanca. Vykonvała jana svaje staryja hity — “Lonesome Dancer” (“Samotny tancor”) i “You've Changed” (“Ty źmianiŭsia”). Jak na moj pohlad, heta było až zanadta tradycyjna, a publicy spadabałasia.

Uvohule, sustrečy z polskim džazam pastupova robiacca ŭ nas zvykłymi. Pryhadvajecca vieraśnioŭski kancert saksafanista Źbihnieva Namysłoŭskaha ź jahonym kvartetam. Kancert adbyvaŭsia taksama ŭ pamiaškańni Muzyčnaha teatru, razam z kirmašom džazavych časopisaŭ, plakataŭ i kampakt-dyskaŭ.

Kvartet Namysłoŭskaha hraje tolki tvory samoha Namysłoŭskaha — unikalny kanhlamerat džazu, falkloru, polskaj klasyki, papularnaj estrady, rok-muzyki dy inšych płyniaŭ, jakija časam nie paddajucca dakładnamu akreśleńniu. Adnak jahonaja hra — u adroźnieńnie ad ihry Jahadzińskaha — krychu rasčaravała. Na praciahu ŭsiaho viečara Namysłoŭski hraŭ biezdakorna — ale nia bolej za toje. Bolš mianie ŭraziła tady majsterstva perkusista Hžehaža Hžyba. Čas ad času ja adčuvała sapraŭdnuju prykraść ad taho, što ŭstalavanaja ŭ zali systema videaprajekcyi nie dazvalała ŭbačyć jahonuju “kuchniu” — h.zn., sposab zdabyćcia admysłovych, całkam niezvyčajnych hukaŭ i rytmaŭ. Ale najbolej spadabalisia tyja aberki, kujaviaki, mazurki, u jakich łunaŭ šapenaŭski duch.

Možna ščyra paškadavać, što sustreča siońniašniaha biełarusa ź lehiendami polskaha džazu adbyłasia tak pozna.

Bo dla pakaleńnia našych baćkoŭ polski džaz byŭ takim sama hłytkom svabody, jak polskaje telebačańnie ŭ Bieraści i Horadni, jak časopis “Przekrój” ci demanstracyi polskich modaŭ. Niešmatlikija mienskija fany (z tych, chto demanstracyjna špacyravaŭ pa praspekcie z hazetaju “Žeńmiń Žybao” ŭ rukach) pavažna paŭtarali imiony smyčkoŭcaŭ Michała Ŭrbaniaka i Źbihnieva Sejferta, trubača Tomaša Stańki, śpiavački Ŭršuli Dudziak... Heta było zadoŭha da džazavych pieradačaŭ “Hołasu Ameryki” z kamentarami Ŭilisa Kanovera.

A ŭ žniŭni 1956 h. palaki zładzili ŭ Sopacie Pieršy festyval džazavaj muzyki, u časie jakoha adbyŭsia j pieršy ŭ našaje častcy Eŭropy “novaarleanski pachod”. Pa vulicach kurortnaha horadu maršyravaŭ stychijny malaŭničy natoŭp džazavych fanaŭ biŭ u barabany, trubiŭ u truby, vyhukvaŭ lozunhi na “imperyjalistyčnaj” movie. U hetym natoŭpie byŭ i 18-hadovy Marek Karevič, i 16-hadovy Źbihnieŭ Namysłoŭski...

Mienavita hetak usio i pačynałasia. Ciapier my bačym plon šmathadovaha naturalnaha raźvićcia džazavaj kultury ŭ susiedniaje Polščy. Samabytnaść. Polskaść. Cikavyja syntezy žanraŭ.

Škada, što ŭ paraŭnańni z polskaj našaja džazavaja kultura raźvivajecca niejak zapavolena. Pad naciskam papsy i pseŭda-falkloru ludzi stracili tradycyju muzykavańnia i śpiavańnia.

U dzień letašniaha kancertu — 9 vieraśnia — Zbyšku Namysłoŭskamu spoŭniŭsia 61 hod. Z hetaje nahody dyrektar Polskaha instytutu sp.Cezary Karpiński paprasiŭ publiku zaśpiavać tradycyjnuju vinšavalnuju pieśniu “Sto lat”, jakuju piajuć i ŭ biełaruskich vioskach. Ładnaja častka słuchačoŭ adhuknułasia na prapanovu davoli svojeasabliva, zaśpiavaŭšy pa-anhielsku “Happy Birthday to You!”. Astatnija nia viedali ani słovaŭ, ani muzyki. Krychu paźniej na prośbu Namysłoŭskaha našaja džazavaja publika sprabavała adbivać dałoniami piacidolnik — najpraściejšy rytm, jaki musić być u kryvi biełarusaŭ, bo prysutničaje ŭ starych biełaruskich pieśniach. Publiki chapiła taktaŭ na dziesiać — pry tym, što ŭ zali siadzieła niamała prafesijnych džazmenaŭ.

Jakaja publika — takija i artysty.

Choć ludzi maštabu Namysłoŭskaha, Jahadzińskaha, Chierdzina vučylisia kaliści i ŭ Biełaruskaj kanservatoryi. Jašče pierad vajnoju Masiej Vajnbierh i Edy Tyrmand hrali džaz u žyvym etery Biełaruskaha radyjo. Jany ŭdvoch siadali za rajal, pierad imi stavili vializny hadzińnik (pieradača doŭžyłasia dakładna 10 chvilinaŭ), damaŭlalisia nakont tanalnaści i pačynali hrać. Paśla vajny džaz užo byŭ nikomu niepatrebny. Vajnbierh źjechaŭ u Maskvu i napisaŭ tam 20 symfonijaŭ, “załaty fond” savieckaj muzyki. Tyrmand zrabiłasia kampazytarkaj ściplejšaha kštałtu: pisała ramansy.

Šmat paźniej byŭ džazavy fartepijanny duet Ihara Palivody i Vasila Rainčyka. Potym — duet Arkadzia Hurava i Jakuba Jahudzina. Abodva duety achvotna hrali klasyčnuju muzyku ŭ džazavych apracoŭkach.

Kanservatorskija “akademisty” zaŭziata spračalisia: ci možna hetkim čynam “niaviečyć” klasyku? I prychodzili da niepaźbiežnaje vysnovy: “Nielha ni ŭ jakim razie!”

Potym Huraŭ — adorany kampazytar i znaŭca litvackaha falkloru — źjechaŭ u Izrail. Jahudzin — taksama talenavity kampazytar i cudoŭny pijanist — pamior u vieku 28 hadoŭ. Hetyja ludzi napeŭna zdoleli b ažyćciavić syntez klasyki, džazu i folku na biełaruskaj hlebie — taki, ź jakim my paznajomilisia na kancertach palakaŭ.

Julija Andrejeva